Son yillarda uygarligin hizla ilerlemesi trafik, sportif, is ve diger kaza oranlarinin
artmasina neden olmustur. Özellikle kitle sporunun çok popüler oldugu günümüzde buna
bagli yaralanmalar da çogalmaktadir. Sportif yaralanmalarin önemli bir bölümünü, eklem
yaralanmalari olusturmaktadir. Bu tip travmalarin büyük bir kismi da, ayak bilegi ve diz
ekleminde görülmektedir
Diz ekleminin önemi; anatomik yapisi ve fonksiyonlarindan da öte meniskus gibi sporla
ugrasan veya ilgilenen birçok kisi tarafindan bilinen kikirdak olusumlari içermesi
bakimindan daha da artmaktadir. Bu yazimizdaki amaç bu önemli ve popüler
kikirdakçiklarin anatomik yapilan, yaralanma mekanizmalari,klinik bulgulari , tedavileri ve
komplikasyonlarini etraflica anlatmaktir.
Insan vücudunun en büyük ve komplike eklemi olan diz eklemi; femur, tibia ve patellanin
eklem yüzlerinden olusur. Diz temelde ginglimus (Mentese) türü bir eklemdir
bunun yaninda ginglimustrochoid eklem kombinasyonu olarak da bildirilmektedir. Bu
eklemle ekstansiyon ve fleksiyon hareketleri ile belirli konumlarda içe disa rotasyon
hareketleri yapilir.
Diz ekleminin stabilizasyonu çok çesitli faktörlere baglidir. Bunlar eklemin mekanik aksi,
kemik yapisi, meniskus ve çapraz baglar gibi eklem içi yapilar, sinovium, kapsüler baglar
ve kolleteral baglar gibi eklem disi yapilardir.
Meniskuslar tibia'nin kondiler yüzlerine yerlesmis, yarim ay biçiminde ve fibrokartilajinöz
yapida iki olusumdur. Kesitleri üçgen biçiminde olan seminüler kikirdaklar (Meniskuslar)
tibianin kondiler arasi bölgesine iki fibröz uçla veya boynuzla tutunur. Medialde olan iç
meniskus, lateral de olan dis meniskus olarak isimlendirilir. Dis meniskus iç
meniskusa oranla daha kalindir ve boynuzlari birbirlerine daha yakin yapisarak tama
yakin bir daire olusturur. Her iki meniskusun ön boynuzlari, diz'in transvers ligamenti ile
birlesirler. Meniskuslarin çevresi koraner bag araciligi ile tibianin kenarlarina gevsek
olarak yapisirlar.
Meniskuslarin üstten görünümü: I) Ön çapraz bag, 2)
Arka çapraz bag, 3) iç meniskus, 4) iç yan bag, 5) Ön boynuz, 6)
Arka boynuz, 7) Dis meniskus, 8) Dis yan bag, 9) Ön
meniskofemoral bag, 10) Arka meniskofemoral bag.
Meniskuslar diz eklemi ekstansiyona getirildiginde hafif öne, fleksiyon konumunda ise
hafif arkaya dogru bir kayma hareketi yaparlar. Bu sekildeki kayma hareketi ile femur ve
tibia kondilleri arasindaki uyumun devamini saglarlar. Kikirdak yapisindaki elastik lifleri,
ön ve arka boynuzlardaki siki yapisma yerleri ve eklem kapsülüne olan baglari araciligi ile
meniskuslar dizin her hareketi sonrasinda kendi normal konumlarina dönerler. Diz
ekleminin normal hareketleri disindaki bir zorlanma ile meniskuslarin elastikiyet sinirlari
asildiginda, zorunlu olarak kikirdak yapisinda yirtiklar olusur. Bu *** olarak eklem
içine kaymis meniskusun ani bir hareket degisikligi sonucu femur kondili ile tibia platosu
arasina sikismasi ile olur. Bu sekilde meniskus yirtigi olusmasinda asiri rotasyon ile
fleksiyon-ekstansiyon hareketlerinin kombinasyonu ön planda gelir ve genelde meniskus
yirtiklarinin büyük bir bölümü bu mekanizma ile gelisir.

MENISKUS LEZYONLARI
Yalnizca bu zorlanmalarla tüm yirtik formlarinin mekanizmasi açiklanamaz. Bir
meniskusun yaralanmasinin veya yirtilmasinin nedenleri çok yönlüdür, Travma aninda
pek çok faktörler söz konusu oldugundan çogu zaman kesin bir zedelenme
mekanizmasindan bahsedilemez.
Meniskus lezyonlari konusundaki seriler gözden geçirildiginde iç meniskus yirtiklarinin, dis
meniskus yirtiklarina oranla daha fazla oldugu gözlenir . Iç
meniskusun kapsül ve tibial yan bagla siki iliskisi, onu dis meniskusa oranla daha
hareketsiz kilmaktadir. Dis meniskusun kapsül ve yan bag'a gevsek bir sekilde tutunmasi,
halka seklindeki y apisi ile iç meniskusa oranla daha hareketli olabilmekte ve böylece
dizin zorlayici hareketlerine bile uyum göstererek yaralanma riskini azaltmaktadir. Iç meniskus yirtiginin orani; sporcularda 3/1, is kazalarinda veya mesleki
ugraslar so nucu meniskus lezyonu gelisenlerde 20/1'e kadar yükselmekte,karisik
hasta grubunda ise bu oran 8/1 olarak belirtilmektedir.
Meniskus yirtiklarinin etyolojisinde ön planda gelen sportif travmalardir. Çesitli sporlar
içerisinde meniskus lezyonu olusturma riski en fazla olan futbol'dur, bunu atletizm,
Amerikan futbolu ve kayak izler.
Futbolcularda krurisin kranponlu ayakkabilar ile zeminde sabit tutuldugu sirada uylugun
ani rotasyonu sonucu yaralanma mekanizmasi gelisebilir ve oyunda dize direkt gelen
darbe veya zorlayici kuvvetler meniskuslari zedeleyebilirler.
Atletizmde meniskus lezyonuna neden olabilecek branslar, atma (çekiç, disk, v.s) ve
atlama ile ilgili olanlardir. Burada da ayak sabit dururken, vücudun ve de
buna bagli olarak uylugun ani ve süratli bir sekilde dönmesi ile diz üzerinde gelisen
rotasyon mekanizmasi rol oynar.
Sportif travmalar içerisinde kayak ile olanlar, genellikle ayaga sikica baglanmis kayagin
bir yere takilmasi veya gevsemesi sonrasinda semifleksiyondaki dizin aniden dönmesi ile
olusur. Kayakcilarda diz üzerine olan travmalardan sonra meniskus yaralanmasi ile birlikte
Kapsül-Bag lezyonlarida *** görülür.
Diz ekleminde kapsül-bag yaralanmasi ve meniskus lezyonu olusturan agir bir diz
travmasi sonrasi, kapsül ve bag rüptürüne bagli semptomlar ön planda gelir. Böylesine
kombine lezyonlarda öncelikle iç yan bag rüptürü, ön çapraz bag rüptürü ve iç meniskus
lezyonlari siklikla gelismektedir. Yalniz bag lezyonu olusturmus bir travma sonrasi
anstabil bir dizde meniskus lezyonun da gelisme riski yüksektir.

MENISKÜS LEZYONLARI
Normal bir dizde meniskus yirtigi olusturmayacak küçük bir travma böylesine fizyolojik
yapisi bozulmus anstabil bir dizde yirtik olusturur.
Sportif travmalarin yani sira normal popülasyonda da meniskus lezyonlari *** görülür.
yasindan sonra fizyolojik yaslanma ile birlikte eklem yüzlerinde dejeneratif degisiklikler
ortaya çikar. Yasla birlikte artarak gelisen ve meniskuslarin elastikiyetini azaltan sütrüktü
rel degisikliklerin oldugu da bilinmektedir. Böyle bir zemin üzerine, günlük yasam
içerisinde olusabilecek tökezleme, düsme, takilma gibi diz eklemi üzerine zorlayici
hareketler sonrasinda meniskuslarda yirtiklar olabilir.
Uzun süre diz çökerek veya çömelerek yapilan ugrasilarda ve mesleklerde diz eklemi
üzerine sürekli yüklenme ile meniskuslardaki dejeneratif degisiklikleri hizlandirarak
olusabilecek yirtiklara zemin hazirlar. Alçak maden yataklarinda çalisan maden isçileri,
karo ve parke döseyiciler, bahçevanlar bu konuda ilk sirada gelen mesleklerdir.
Direkt travma ile rneniskus yaralanmalari trafik kazalarinin artmasi ile önem kazanmistir.
Bu tip travmalar sonucu tibia eklem yüzlerindeki kiriklar ile birlikte meniskus lezyonlari
olusur.
Meniskus yirtiklari farkli sekillerdedir ve tibia eklem yüzüne dik veya yatay yönde
gelisirler. Yirtik sekilleri içerisinde uzunlamasina yirtiklar tüm yirtiklarin 1/2 ila 2/3 nü
kapsarlar. Uzunlamasina total bir yirtik olgularin çok azinda ilk travma aninda
olusur. Ilk travma sirasinda olusan küçük bir yirtik, ayni sinirlar içerisinde tekrarlayan
travmalar sonucu tipik kova sapi yirtigina dönüsür. Bunun disindaki yirtik sekilleri sekil
3'de de görülebilecegi gibi papagan gagasi, periferik ayrilma, küçük transvers yirtiklar,
v.s. seklindedir.
Meniskuslar periferik yapisma yerleri disinda avaskülerdir ve meniskus gövdesindeki
yirtiklar kanla beslenmesi olmadigindan iyilesmezler.



Kaynak Pdf