Ruh sağlığı ve bozukluklarının sosyolojisi

Busra · #21 28.05.08, 08:28

Sosyal yeterlilik: Erişkinlikte toplumun beklentilerine, kurallarına, normlarına uygun düşünülmesi ve davranılması beklenir. Ancak ruhsal bozukluklar davranış ve düşünce üzerinde olumsuz etkilere sahiptir. Bir hastanın sosyal yönden yeterliliği kültürle, ruhsal bozukluklara bakış açısıyla yakından ilgilidir.

» Nüve Forum » akademik » Tıp Fakültesi » Psikiyatri

Busra · #22 28.05.08, 08:29

Yaşlılık: Bireyin ileri yaşlarında, önceki yıllarına göre sosyal yeterliliğindeki azalma ve bozulma miktarıönemlidir. Nörolojik bozukluğu olmayan, bilişsel sorunlu birçok yaşlı hasta vardır. Bunları fiziksel tehlikelerden korumak ve yaş** kalitelerini artırmak için sosyal destek gereklidir.
Yaşlılarda depresyon bunamadan daha yaygındır. Birçok yaşlı, depresyonu bir psikiyatrik bozukluk olarak görmez.51 Birden çok hastalığı olan yaşlıların kullandıkları ilaçlar depresif duygu durumu artırabilir, bunlarda intihar oranları da yüksektir. Fakat yaş ilerledikçe, bunama oranı artar.5 Toplumdaki yaşlılarda depresyon oranlarının yüksek olmasıçeşitli nedenlere bağlı olabilir:
* Yaşla birlikte artan fiziksel hastalıklar yaşlıları depresyona daha duyarlı yapabilir.
* Yaşlılar eşlerini, arkadaşlarını, çocuklarını kaybetmiş olabilir. Yaşlılarda depresyon, yas ya da onun bir parçası olarak düşünülebilir.
* Maddi güçlükler yoksul yaşlıları depresyona daha eğilimli yapar.
* Güvenli ve oturmuş ilişki eksikliği/yokluğu depresyona duyarlılığı artırır.
* Kötüye kullanılma (bakım) ve ihmal %8-17 arasındadır ve depresyona temel hazırlar.

Busra · #23 28.05.08, 08:29

Psikiyatrik Tedavi
Psikiyatrik tedavinin kısa sosyal tarihçesi:
Eski Roma’da duygusal yönden acıçekenlerin bedenleri araştırılırken, bir yandan da iyi danışmanlık hizmeti verilmeye çalışılmış;52 18. yüzyılda biyolojik tedaviler ya da bazı ruhsal tedaviler ayrı ayrı, ya da birlikte kullanılmış; 19. ve 20. yüzyılda ruhsal bozuklukları beynin bozuklukları olarak kabul edildiği için tedavi buna göre yapılmıştır. Bu dönemde ruhsal tedavilere ilgi yoktu, ya da çok azdı.53
Birinci Dünya Savaşı ile savaş nevrozunun ve daha sonra travma sonrası stres bozukluğunun ortaya çıkması ruhsal tedaviye ilgiyi artırmıştır.5 Fakat II. Dünya Savaşı’ndan sonra ruhsal etkenlerin etiyolojik rolü göz ardı edilmiştir.
1950’li yıllarda antipsikotikler hastane kapılarını açarak hastaların toplumda tedavisini ve bakımını kolaylaştırmıştır. Günümüzde de biyolojik tedaviler daha çok uygulanmaktadır.54
Psikiyatrik tedavinin eleştirisi: Son zamanlarda ruhsal bozukluklar daha geniş sosyal ve kültürel etkenlere bağlanmış, bunun ardından tedaviyle ilgili eleştiriler de artmıştır:5
* Biyolojik tedaviler ve psikoterapiler arasında hala geniş ve çözümlenmemiş bir gerginlik vardır. Biyolojik tedavilerin üstün tutulması, bazı hastalarda hoşnutsuzluğa yol açmıştır.
* İlaçların yan etkileri önemlidir.
* Her yaklaşım, sıkıntıyı azaltmada ilaçların tek başına yetersiz olduğunu öne sürmüştür.
Biyolojik tedaviler neden daha üstündür?
Hastaların %98’ine biyolojik tedaviler uygulanırken, psikoterapiler salt %60’ına uygulanmaktadır. Bu konuyla ilgili özellikler şöyle özetlene-bilir:27
1. On dokuzuncu yüzyılda ruhsal bozuklukların tıbbileştirilmesi biyolojik vurguyu güçlendirdi. Biyolojik tedavilerin kullanılması biyodetermi-nistik etiyolojik kuramla uyumludur. Böyle bir yaklaşım inandırıcı değilse, o zaman ruhsal hastalık gerçekte sosyal, eğitimsel ya da var
oluşçu bir sorundur. Bunun bir göstergesi psikanalizdir.
2. 1960’lı yıllarda ruh hastalıkları hastaneleri yoğun saldırılara uğradı. Bu durum servis modelini doğurdu.
3. Biyolojik tedaviler meşrulaştırılmakta ve kazanç dürtüsüyle desteklenmektedir.55
4. Yüksek harcamalara karşın, ilaç tedavisi hala ucuz bir seçenektir.
5. Yıkıcı davranışlarda bulunan ve işbirliği yapmayan hastalarda biyolojik tedaviler uygundur, dirençli hastalarda uygulanması daha kolaydır; sosyal kontrol için grup tedavisi uygundur.
6. Nöropsikiyatrik hastalığı olanlarda pahalı
teknoloji uygulanması biyolojik indirgemeciliği destekler.56

Busra · #24 28.05.08, 08:33

Antianksiyete ilaçlar: Bağımlılık, sedasyon yapma, çekilme belirtileri yaşlılarda konfüzyon, epileptik nöbet gibi yan etkileri vardır.57 Sosyologlar özellikle benzodiyazepinlerin kabul edilebilirliği ve kullanılmasındaki süreçleri, kurumları,
sosyal etkilerin önemini ve rolünü aydınlatmış-lardır.58

Antipsikotikler: Bazı antipsikotiklerin ekstra-piramidal sistem belirtileri, ölüm gibi ciddi tehlikeleri sosyolojik ilgi içindedir. Antipsikotiklerin tehlikelerine karşın, değişmeye mesleksel bir direnç vardır. Antipsikotiklerin kullanılmasında mesleksel üstünlük duygusu ve damgalama önemli sorunlardır.59 İkisi de hastaların sosyal durumlarının güçsüz olmasına dayanır. Sonuçta psikiyatristler, hastaların yan etki yakınmalarına dikkat etmeyip ilaçların etkinliğiyle ilgilenme eğilimindedirler; yan etkileri hastalık belirtilerinden daha az sıkıntı verici bulurlar.5,60
Yan etkiler dışında, antipsikotiklere uyumun sosyolojik önemi vardır. Psikiyatri hastalarında ilaca uyumsuzluk önemli bir sosyal sorun olarak ortaya çıkar. İlaçlar, toplum için tehdit olarak görülen hastaların ele alınmasında ve kontrol edilmesinde değerli bir araç olarak görülür. Ancak ilaç tedavisine aşırı güven, biyolojik tedavinin sonuçlarının klinisyenlerce yadsınması, ya da mantıksallaştırılmasıyla ilgili sorunlara da neden olabilmektedir.
Depo hastanelerin kapatılması ve hastaların toplumda bakılması, antipsikotiklerin kabul edilen etkinliğini doğrulamıştır. Günümüzde daha güvenli antipsikotikler vardır.

Antidepresanlar: Yan etkileri çok olan trisiklik antidepresanların yerini günümüzde seçici sero-tonin gerialım önleyicileri ve diğer yeni kuşak antidepresanlar almıştır. Psikoterapiyle birlikte ya da tek başına kullanılabilirler

Busra · #25 28.05.08, 08:34

Ruhsal tedaviler: Psikoterapilerde iki iatrojenik sorun ortaya çıkar: Deteryorasyon etkisi ve terapistler tarafından cinsel kötüye kullanma.61 Deteryorasyon etkisi, tedavinin normal gidişi sırasında belirtilerin kötüye gitmesidir ve psiko-tik hastalarda daha sık görülür.62 Bu durumda terapötik gerileme görülebilir. Psikoterapi bireysel bir tedavi biçimidir.
İlaçların, psikoterapinin ve davranış tedavilerinin etkinliğiyle ilgili çeşitli eleştiriler vardır.5,63,64

Tedavinin ahlaksal yönleri: Psikiyatri hizmetini vermenin bir ucunda zorla tutulan ve zorla tedavi uygulanan, diğer ucunda tedavi olanaklarından yararlanmak için isteyerek başvuran ayaktan hastalar vardır. Bu iki ucu ayıran şey özgür seçimdir.

Psikiyatri kliniklerinde aydınlatılmış onayın olup olmadığını anlamak için beş soru sorulmalıdır:65
1. Hasta kendisi hakkında karar vermede yeterli mi?
2. Kendilerinin farkında olduklarını kabul ettikleri profesyoneller ve akrabaları, hastaya karşı ahlaksal olarak davranmış mı?
3. Profesyoneller hastaya kapsamlı ve anlaşılır bilgi vermiş mi?
4. Hastalara psikiyatrik tedavi uygulanırken baskı ya da zorlama olmuş mu?
5. Profesyoneller sağladıkları belirlenmiş davranışlar için onay almış mı?
Bu soruların yanıtı için tek tek gözden geçirmek uygun olur.
İçgörü: İçgörü, bir anlamda hastanın hekimiyle aynı görüşte olmasıdır. Profesyoneller hastanın içgörüsünün olmadığına inanırsa, tedavi için hastadan onay almayabilir. Ruhsal bozukluklar profesyoneller tarafından epizodik olarak kabul edilir. Profesyoneller içgörüsü yetersiz olan hastaların bazı konularda yeterli olabileceğine inanır. Bu durumda hekim hastanın durumunun farkında olduğundan, ya da olmadığından nasıl emin olacaktır? Zayıf içgörüyle bilişsel bozukluklar arasında bir ilişki olduğu saptanmıştır.66
Psikiyatristler hastaların duyarlılıklarına ve gereksinmelerine uygun olarak etik davranmayabilirler. Antipsikotiklerin yan etkileri konusu ve terapistlerin hastaları kötüye kullanma olasılıkları bunun örneklerindendir. ABD’de hastaların %60-70’i verilen bilgiden hoşnut değildir. Bu hoşnutsuzluk ilaç, elektro-konvulzif tedavi (EKT) ya da psikoterapiyle ilgili olabilir.27
İngiltere’de hastaların çok azı zorla tutulur. Fakat bu hastalara istekleri dışında enjeksiyon, EKT ya da psikoşirürji uygulanabilir zorlanabilir.
Kliniklerdeki tüm etkinlikler ve girişimler hastanenin politikalarıyla belirlenir. Biyolojik yönelimli psikiyatristler ilaçlar, psikoterapistler teknikleri hakkındaki sorulardan kaçınabilir. Hastalardan alınacak bilgilendirilmiş onay genel değil, tedavinin tüm bileşenleri için ayrı ayrı