KİTLE KÜLTÜRÜ
Değişen kültürlenme içinde iletişim kavramı köklü değişime uğramıştır, çünkü
aruk kültür bir anlamda yeni tekniklerle üretilip dağıulmaya başlanmış ve yeni
çehreli bir kültür sanayisi doğmuştur.Bu gelişme içinde kendisine yer ~an yeni kavram:
kitle kültürü olmaktadır. Yeni teknolojinin toplumda yer etmeğe başlaması ile
kitle araçlarının aşırı gücüne inanma eğilimi ortaya çıkar. Öte yandan teknolojik
gelişmenin sürekliliği de bu eğilimi güçlendirmektedir.
Kitle kültürü aynı zamanda, hem bir kültürel içeriği hem de kitle iletişim
araçlarının etkenlik kazandığı bir ortamdaki kültürel üretim, dağıum ve tüketimi
kapsamaktadır.Bu çerçeve içinde kitle kültürü,Edgar MORIN'e göre "sınai üretimin
kitlesel kurallarına göre üretilen, kitlesel dağıum teknikleriyle dağıulan ve 'toplumsal
kitleye seslenen bir kültürdür. (Edgar MORIN, L'esprit du temps, Grasset, Paris,
1975).
Bunların dışında artık kabul edilmelidir ki çağımız görsel kültür çağıdır. Bunun
böyle olması, çağdaş iletişim sisteminde görsel araçların ağır basmasından ileri gelmektedir.
Görsel iletişim araçları insana kendi ritmini zorla kabul ettirir ve
sözcüklere değil, görüntüye dayanan yapısı ile düşünceyi çalıştırmaktan çok dramatizasyona
yol açarlar.

MARSHALL MC LUHAN
Kitle iletişiminin en tartışmalı düşünürü Marshall Mc. LUHAN'dır. Mc.
LUHAN toplumların gelişmesini açıklayan bir kuram geliştirmeyeçalış~ışur. Ve
özellikle bilginin iletilme biçimine yönelik çalışma ve açıklamalar yapmıştır.
Düşünür, öncelikle aynı mesajın kendisini yayan tekniğe göre birey üzerinde değişik
etkiler bırakabileceğini söylemiştir, aynı haber gazete sayfalarında, radyo, televizyon,
veya sınıfta bir öğretmenin sözelolarak verişinegöre birey üzerinde değişik duyarlık
özellikleri ortay çıkarır demektedir.
Bu. yalnızca yorum farklılığından kaynaklanan bir şey değildir. Asıl farklılık bu
iki aracın sahip olduklan özelliklerden' gelmektedir. Mc. LUHAN'a göre kitle
iletişim araçlarının tümü insanın eylem gücünü artırıcı unsurlardır. Dogal olarak bu
noktada konu insan ve buluşlar arasındaki ilişkiye gelmektedir. Mc. LUHAN'a göre
alet ya da iletişim aracı yalmzca kendinden beklenen hizmetleri sağlamakta kalmaz
aynı zamanda insan üzerinde de etkili olur onun duyarlılığını, toplumda yaşama
biçimini hatta değerler sistemini değiştirir.
Mc. LURAN'a göre "mesaj aracın kendisidir". Bir iletişim eyleminde belirleyici
olan şey iletil~ek istenen mesajın içerigi degil, bu mesajı iletmek için kullanılan
aracın kendisidir. araçlar, üzerine ne konulursa onu taşıyan ve bu özelligi ile de
iletişim sürecinindışında kalan unsurlardegildir. Tam tersine mesaja anlamını veren,
duyma, düşünme ve davranış üzerinde etkili olan bir ögedir. (Marshall Mc. LURAN,
Pour comprendre les media, tr. Kitle lletişim araçlarını anlamak için, Paris, Ed du
Seuil, Ed. Mame, 1964).
Mc. LUHAN, bir küıtürün iletilme biçimi ve tekniginin o kültürün içerigini etkiledigini
söylemektedir. Ve hattaonu belirleyici rol oynadıgını da ileri sürmektedir.
Mc. LURAN, kitle iletişim araçlarını degişik bir biçimde sınıflar: _ soguk araçlar: söz, ideografık yazı (çivi yazısı gibi), çizgi film, telefon, televizyon...
_ sıcakaraçlar : alfabeüzerinekuruluhertüryazı, basılıyapıtlar,radyo,sinema
(çizgi film dışında) ve fotograf...
Sıcak araç tamamlanmış mesajlar iletir. Başka bir deyişle bu araçların taşıdıgı
mesajlar alıcı düzeyinde herhangi bir katılma gercgi dogurmaz. Buna karşılık soguk
araçlar tamamlanmış mesajlar iletir ve bunları tamamlama işi alıcıya kalır. Başka bir
deyişle alıcı mesajı yenideninşa eder.

Kitle İletişim Araçları
Mc. LUHAN'a göre kitle iletişim araçları, çagımız insanında oluşan bunalımın
temel nedeni olarak görülmemelidirler. Yazı teknolojisinin ayırdıgı kaf ave kalbi yeniden
bir araya getiren yeni teknolojinin (televizyon, bilgisayar...) yaratugı artık
"birey" degil "bireyler" olmaktadır. Bu açıdan bakıldıgında sadece teknoloji suçlu
görülmek yerine teknolojiyi seçen ve bilinçsizce kullanılmayakalkişam "insan" da
suçlu sayılmalıdır.
!letişim teknolojilerinde ortaya çıkan gelişmenin gerçek bir özgürlüge
yönelebilmesi için her şeyden önce yalnızlaşmaya alışmış insanın sorunlarına yanıt
verecek bir sistem oluşturulmalıdır.
Rerbert MARCUSSE'e göre kitlelerin yararına benimsenecek tutum, her şeyden
önce insanı içine düştügü yalnızlıktan, edilgenlikten kurtaracak iletişim ve küıtür
politikalarıyla mümkündür. Temel hedef toplumda iletişim bilincini yaratmak
olmalıdır. lletişim bilinci, hem bu araçları kullanan, hem de bu araçlardanyararlanan
insanların kullandıkları teknolojiterinne oldugunu anlamalaq anlamına gelmektedir.
Özerk bilinci gerçekleştirebilecek mekanizmaları geliştirebilmekte insanın kendi
elindedir (Ertugrul.ÖZKÖK, Kitlelerin Çözülüşü, Ankara, Tan Yayın, 1985).

Türkiye'deki Durum
Degişen kültür karmaşası içinde Türkiye ne durumdadıracaba? Bunca gelişmiş
kitle kültürünün ve onu yayan kitle iletişim araçlarının etkileri ne, şekilde ortaya
çıkmaktadır? Batı ile gelenekselkültürün her aşamada ÇarplŞtıglyurdumuzda kültür
degerleri, yazarlar, düşünürler, besteciler, klasik veya popüler müzik yapımcıları,
oyuncular v.s... tarafından ortaya konulan eserlerde açıkça sergilenmektedirler. Bir
diger deyişle, geleneksel ve modem kültür degerleri arasında sıkışmış kalmış bir
kültür karmaşası hüküm sürmektedir ülkemizde. (oguz ATAY, Tutunamayanlar,
İstanbul, 1letişim Yayınları, 1984).
çagımızda bilim ve sanatta üstünıügünbatı dünyasında olması, bizim insanımızı
da uzun süre kopuk yaşadıgı batının kültürel degerleriyle karşı karşıya getirmiştir.
Tanzimatta başlayan batıya açılma hareketinden sonra, batıdan ithal edilen degerler
özümlenmeden benimsenip, yüceltilmiştir. Toplumumuzun bir kesiminin baştan
beri karŞı çıktıgı batıya ait kültürel degerler, diger kesim tarafından uzun süre
anlaşılmadan kopye edilmiş, yerel degerlerle bir senteze getirilmeksizin varlıgını
sürdürmüştür.Tüm bunlarabir de hızla gelişen teknoloji ve ürettigi araçların etkileri
de katılınca Türk insanınınsorunlarıbatı insanınagöre bir misli daha-artmaktadır.
Türkiye'deki kültür karmaşasına olan tepki ve suçlu arama yükü daha baştan
çocugu bu şartlara alıştıramadıgı için önce aileye sonra egitim sistemine yüklenir.
Yurdumuzda egitim kurumları, gerek dış yapı, gerekse egitimsel içerik ve egitici
figürlerle olan ilişkiler açısından dış dünya ile içiçe yaşayan insana yabancılaşmış
itici bir ortam oluşturmakla suçlanırlar.
oguz ATA Y'm Tutunarnayanlar adlı romanında bu tutum çok açıkça görünür.
Roman kahramanlanndan Turgut şöyle anlatır okulu ve okula başladıgında eline
aldıgı kitabı: (...) okul çirkin sınıfları, zevksiz binalan, ve ezbercilige dayalı egitim
sistemiyle hiç ilgimi çekmemişti, elime verdikleri kitapta, bizim kılıgımıza pek
benzemez bir biçimde giydirilmiş çocuklar, boyuna birbirlerine top atıyorlardı.
Hangi mahallede oturduklarınıbilmedigim bu çocuklar kumbaralarında-bizim evde
böyle bir kutu yoktu- para biriktiriyorlar: babaları da onlara, çatana denen kayıklar
alıyorlardı."

TUTUNAMAYAN BİR SİSTEM "OKUL"
Ülkemizdeki okuma lembelligi, bir açıdan çagdaş teknolojiye ait kitle iletişim
araçlarını getirdigi olanakların yol açtıgı sônuçlarından birisi, bir başka açıdan da
kendini yenilemeyen okul ve okulda kullanılan araçların dogurdugu sonuçtur. 0-
halde okul, kitap ve deftere dayalı. bir egitimi degiştirmedigi geleneksel tutumu
içinde ne kadarsürdürebilecektir?
Hem batıdan gelen aynen kopye edilen kitle iletişim. araçları ve bunların
dogurdugu alıŞık olunmayan bir kiLlekültürühem de geleneksel degerlerde kalmakta
inat eden bir egitim sistemi ve egitim araçları. Bu iki degerler sistemi çauşmasından
en fazla zararlı çıkacak olanın okul olacagı açıktir.
Bu bakımdan içinde bulundugu sosyo-kültürel durumdayerine pek tutunaroadıgı
gözlenen okul sisteminin incelenmesi; egitimin üç temel unsuru olan araçl ögrenci/
ögretmen üzerinde yapılabilecek bir araşurma ile mümkündür. Ancak ondan sonra
sorunlaraçözüm aramak ve önerilersunmakdogru olacaktir.
Bu araştırma,bu açıdan bakıldıgında ögretmen ve ögrencinin gerçek yaşanttlarım
tanıyıp, sorunları üzerinde incelemeler yapmakla hem egitimin daha iyiye gitmesi
için veri toplamış olacak hem de ögretmen/ ögrenci arasındabir iletişim köprüsünün
temellerini atarak onları birbirine yaklaşttrabilecektir.

BİRİNCİ BÖLÜM
PROBLEM DURUMU VE PROBLEMİN TANıMı:
Birinci bölüm edek anlauldıgı şekilde biçimlenen problem durumu üç ana problem
ile tammlanabilecektir. _OkuVaraçlar-kitle küıtürü i kitle iletişim araçları; Okul çok eski zamandan
beri bilinen ve güvenilen bir ku.!.umdur.Kitle küıtürü, kitle iletişim araçlarının hızı
nedeniyle yeni oluşmuş ve artık kurumsallaşmışönemli birelkendir. İnsan hayaunda
bunca önemli yeri olan, elki gücü büyük iki kurumun ayrı ayrı kutuplara çekilmesi
halinde en çok zararı kim çekecektir; kitle iletişim araçlarıl kitle kültürü mü? Okul
ve yerleşik sistem mi? Yoksa insanogıu mu? Bu iki kurumun birlikteliği acaba
düşünülemezve saglanamazmı? _Ögretmen -kitle kültürü çattşması; geleneksel tutum içinde ögretmen sakindir,
kapalı sistem içinde otorite olarak var olan, sistemin belirli kuralları ile korudugu
bir kişidir. Fakataktardıgı mesaj ve bilgiler geleneksel yöntem ve tekniklerle ne derecede
geçmekte ve sürekliligi ne kadar olmaktadır? Ayrıca kitle kültürünün
ögretmendeki uzanttlan ve elkileri nasıl olmaktadır? Kendi kültürünü ögrencisinde
var olan kitle kültürüile ne derecede bagdaşttrabilmektedir? _Ögtenci -kitle kültürü etkisi; ögrenci okul dışında kitle kültüründen en çok etkilenen
unsurdur. Nedir ögrenci kitlesinin begenileri, istek ve beklentileri? Madem
ki benemsenen ögretim yöntemi batıdan alınan ögrenci merkezli yöntemdir, o halde
kimdir ögrenci? Öğrenci kitlesi kültürü ile ögretmen kitlesi kültürü ne derecede
çalışmaktadır.

DENENCELER (HİPOTEZLER):
Okul kapalı bir sistem olarak kalmak yerine kitle kültürüne ve kitle iletişim
araçlarına açık bir sistem haline gelmeli, tanımı açıkça yapılamayan geleneksel bir
sistem yerine, iyi idare edilen bir birim haline getirilmeli ve ileriye yönelik yeniliklere
sürekli açık halde geliştirilmelidir.
Ögretmen ve ögrenci daha yakından tanındıkça her ikisi arasında kurulacak
köprüden mesajlar dahabilimsel, akılcı, daha çözümleyici ve saghklı geçeceklerdir.
Ögretmenin kitle kültüründenne derece etkilenebildigini bulmak, onu formasyonu
ile ilgilenen kurumlar ilginç bir kaynak oluşturacak ve ögretimi daha iyiye
götürecektir.
Ögrencisi ile daha saglıkh bir iletişime girebilmek için ögretmenin ögrencisini
yakından tanımaya ihtiyacı vardır. Ögrencisinin ilgi ve beklentileri dogrultusunda
sürekli yeniliklere açık bir tutum içine girmesi, ögretmenin ögretiminin kalitesini
artıracaktır.
Oluşan kitle kültürünüve onu yayan kitle iletişim araçlarını en iyi kontrol edebilecek
güce sahip kurum okuldur. Daha saglıklı bir gelecege dogru, insanoglunu
ürettigi araçlar etkisinde degil, onları bilinçli bir biçimde kullanma yollarını bilir bir
biçimde egitecek okullar ve bilinçli bir egitim, ileriye güvenli, saglıklı ve barışçı
bakabilmek demek olacaktır

SAYILTILAR
Geniş sınırları içinde üç ayrı başlıklı araştırmayı içeren bu araştırma ile ilgili
sayıluların hemen hepsini kültür, kitle kültürü, iletişim ve kitle iletişim araçları adı
altında giriş bölümünde anlatmıştık. Dogrolugundan şüphe edilmeden var kabul edilen
teoriler için kaynakça bölümündeayrı bir bölüm açılacaktır.

TANıMLAR
Araştırma: (alm. Forshung), (Ft. Rccherche), (Ing. Research) (es.t. Tetkik, tetebbu):
Bir gerçegiortayaçıkarmakbirsorunuçözümlernekve eldekiverlleriartırmak.
için bilimsel yöntem ve tekniklerdenyararlanılarakyapılan düzenli çalışmadır.
Araştırma yöntemi: (alm. Forshungs methodc), (Fr. Mcthode de rccherche), (Ing.
Research method): Bir araştırmaiçin benimsenenve izlenen yoldur.
Betimsel Araştırma: (Alm. Deskriptive Forshune), (Fr. Recherche descriptive),
(Ing. Descriptive research), (es.t. Tasviri araştırma): Karşılaştırmalardan ve nedensonuç
ilişkilerinden hareket edilerek belli bir sorunun ya da durumun saptanması,
çözümlenmesi ve yorumuamacıyla yapılan araşltırmalaraverilen genel ad.
çagdaş egitim: (Alm. Moderne Erziehung), (Fr. Education moderne), (Ing. Modern
education), (es.t Asri terbiye): Felsefesi, ilkeleri, kapsamı ve yöntemi ile çaga
uygun egitim.
Çagdaş okul: (Alm. Moderne Schule), (Fr. Ecole moderne), (Ing. Modern
School), (es.t. Asri mektep): Çagın ve günün egitim amaç ve ilkelerine uygun programların,
yöntem ve tekniklerin uygulandıgı okuL.
Deger: (Alm. Wert), (Fr. Valeur), (Ing. Value), (es.t. kıymet): Bir varlıgın ruhsal,
toplumsal, ahlaksal ya da güzelduyusal yönden taşıdıgı düşünülen yüksek ya da
yararlı nitelik.
Egitim: (Alm. Bildung, Erziehung), (Fr. Education), (Ing. Education), (es.t Terbiye):
Kasıtlı küttürlemedir. İnsanları belli amaçlara göre yetiştirme sürecidir.
Önceden hazırlananp~ogramlarçerçevesinde planlı olarak yapılır ve ögretim yoluyle
gerçekleştirilir.
Güdü: (Alm. Motiv), (Fr. motif), (Ing. Motive), (es.t. Saik): Genel anlamda
gerek bilinçli, gerek bilinçsiz olarak davranışı doguran, dcvamını saglayan ve ona
yön veten herhangi bir içtepi, iti ve tutum.
Kitle iletişim araçları: (Alm. Massenmedien), (Fr. Moyen de communication de
masse, mass media), (Ing. mass mediums, mass media): Belli bir ögrenci ya da
ögrenci toplulugu yerine geniş bir halk kitlesine seslenen radyo, tclevizyon, sinema
filmi, basın gibi görüntütü, sözlü ve yazılı iletişim araçlarına verilen genel ad.
Okul: (Alm. Schule), (Fr. Ecole), (Ing. School), (eu. mektep): Ögrenci,
ögretmen ve yöneticilerdc11oluşan egitim toplulugu. .
Ögrenci: (Alm. Schüter, Student), (Fr. Etudiant, etudiante, eleve), (Ing. Student,
pupil, leamer), (eu. talebe, şakirt): - Ögrenim görmek amacıyla herhangi bir
ögretim kurumundaokuyan kimse. _ Bir ögretmenin gözetimi ve yol göstericiligi altında belli bir konu üzerinde
çalışan kimse.
Ögretim: (Alm. Unterrich), (Fr. Instruction, enseignement), (Ing. Insltruction,
teaching), (es.t. Tedris, tedrisat): Belli bir amaca göre gereken şöyleri ögretme işi,
bir egitim kurumunda bir küme ögrenciye belli dal ya da konularda bilgi verme,
ögrenmeyi kolaşlaştlracak etkinlikteki düzenleme, gereçleri saglama ve kılavuzluk
eylemi.
Ögretmen: (alm. Lehrer, lehrerin), (Fr. Enseignant, maitre, maitresse, instituteur,
institutrice, professeur), (es.t. Muallim, muallime): Resmi ya da özel bir egitim kurumundaçocukların,
gençlerin ya da yetişkinlerin istenilen ögrenme yaşantıların kazanmalarınakılavuzluk
etmek ve yön vermekle görevlendirilmiş kimse.