Siyasal Sistem ve Medya
Siyasal iktidarın medya dünyasını belirleyici karakteristiği üzerinde en temel sınıflandırmalardan birisi geçtiğimiz yüzyılın ortalarında Siebert ve arkadaşları3 tarafından çizilmiştir. Buna göre, Demokratik ülkelerde medya sahipliği, siyasal iktidarla olan ilişkisi liberal kurallar çerçevesinde şekillenmekte ve ilişki karşılıklı etkileşim temelinde işleyişini sürdürmektedir. Doğal olarak medya yasama yürütme ve yargıdan sonra dördüncü bir güç olarak konumlandırılmış olmaktadır. Totaliter ülkelerde uygulanan siyasal sistemin özelliklerine bağlı olarak medya kuruluşları devletin kontrolü altında bulunmaktadır. Devleti elinde bulunduran siyasal iktidar medya kuruluşlarının sistemi ve işleyişi üzerinde doğrudan müdahil olma yetkisine sahiptir. Böylece, medya kuruluşlarının siyasal alan üzerindeki etkinliği sınırlanmış olmaktadır. Bir ülkedeki siyasal rejimin niteliği, bir kurum olarak medyanın yapısını, işleyişini şekillendirirken en önemli etkisini medya siyasetinde göstermektedir.
Çağdaş demokrasilerde kamuoyunun temsilcisi olarak bağımsız ve özgür medya görev almakta, medya hem kamusal iradeyi açıklamakta bir araç ve aynı zamanda kamusal iradeyi yönlendiren bir mekanizma olarak ortaya çıkmaktadır4.
Ülkemiz demokratik siyasal bir rejim olmasına karşın medya ve hükümetler arasındaki ilişki bakımından, dünyada sınırlı özgür ülkeler arasında gösterilmektedir5. Ancak burada sınırlama özgürlüklerin kısıtlanması anlamıyla ele alınabileceği gibi medya organlarının işleyiş ve yapılarının demokratik usullerle düzenlenmesi anlamında da değerlendirilebilir. Bu konuda ülkelere göre farklı sistem yapıları görmek mümkündür. Ülkemiz açısından örneğin Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK)’ün Türkiye’deki iletişim alanına müdahalesi üç şekilde kendisini göstermektedir. Bunlar; kural koyma, denetleme, yaptırım ve frekans tahsisi gibi örgütsel sınırlamalar6 şeklinde değerlendirilmektedir.

Medya- Siyaset İlişkilerinin Doğası ve Demokrasi
Kitle iletişim araçları siyasal kayıtsızlığın en önemli besleyicileridir. Çünkü siyaset tarafından baskı altına alınmıştır ve basın kurumlarının bundan kurtulmaya çalışmaları onlarla birlikte yaşamalarından daha zordur7.
Liberalizmin temel felsefesine dikkate alındığında medya devletin icraatlarını gözetleyen bir ‘kamu gözcüsü’ hüviyeti taşımalıdır. Doğal olarak medyadan beklenen bu çerçevede hükümet uygulamalarının olumsuz sonuçlarına dikkat çekmesi ve sorumluluğunu böylelikle yerine getirmesidir8. Başka bir deyişle, medya siyasal iktidarın vatandaşlara karşı sorumluluklarını yerine getirip getirmediğini (ya da hangi düzeyde yerine getirebildiği) denetlemenin bir mekanizması olarak toplumsal sistemde yer almalıdır9.
Siyasal iktidarın, iletişim sistemini liberal yönetim felsefesi temelinde yapılandırması, demokrasinin yerleştirilmesinde önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir10. Çünkü demokrasi çoğunluk yönetimine dayalı siyasal rejim olarak insanların zaman içinde
(siyasi) iktidar konusundaki fikirlerinin değişebilmesini ya da güçlenebilmesinde etkilidir11. Bu açıdan, tarih boyunca tebaanın vatandaşa dönüşümüne katkıda bulunan medya12 demokratik siyasetin yerleşmesinde aktif rol üstlenmiştir.
Medya ve siyaset ilişkisini eleştirel yaklaşımlar bağlamında değerlendiren bakış açılarına göre, medya organları doğrudan ya da dolaylı olarak siyasal iktidarın ve siyasal aktörlerin çıkarlarına hizmet etmektedir. Hardt ve Negri’nin13 ifadesiyle medya, siyaseti manipüle etmek için kullanılan “amansız bir iktidar makinesidir”. Yine de, idealist yorumlamayla, iletişim araçlarının uygun, doğru ve gerçek şekilde oluşturduğu kamuoyu devletler ve siyasi iktidarlar için bir “mahkeme” fonksiyonu gördüğünü, iktidarın kötüye kullanımına da en büyük engeli teşkil ettiğini14 söylemek mümkündür.
Ülkemizde değişik dönemler incelendiğinde hükümet ve medya kuruluşlarının sahipleri arasında, sadece bu kuruşların kendi aralarındaki anlaşmazlıkların sonucu olarak gün yüzüne çıkabilen, bir takım gizli anlaşmalarının bulunduğu iddiaları15 da siyasal iktidar ve medya arasındaki ilişkilerin ayrıştırılamayacağını kanıtlamaktadır. Diğer yandan, belirli dönemlerde, medyada haber bültenlerinin büyük kısmının devletin (veya siyasal iktidarın) etkinliklerine, siyasal aktörlere ayrıldığı böylelikle, medyanın hükümete bağımlı iletişim araçları haline geldiği tartışmaları gündeme gelmiştir16.

Medya, Siyasal Bilgilenme ve Siyasal Haberler
Weberci anlamda gazetecilik, profesyonel siyasal etkinliğin en önemli yollarından birisidir17. Bu anlamda, bir iş, meslek, uzmanlık alanı olarak medya mensubiyetini ya da daha dar anlamda gazeteciği bir siyasal etkinlik kategorisine yerleştirmek mümkündür.
Siyasal süreçlerde medya siyasal bilgileri ilgili vatandaşlara iletir. Böylece vatandaşlar siyasal katılım için gerekli bilgilenmeyi edinirler. Kitle iletişim araçları bir yandan kamuya siyasal çevrelere ait konular taşırken diğer yandan da kamunun içinde bulunduğu durumu, eğilimleri de siyasal çevrelere taşımayarak karşılıklı bir ilişki sağlar18.
Siyasal iktidar ve diğer devlet kurumları, haber için gerekli enformasyon ihtiyacının çok büyük bir kısmının üreticisidir19. Yani, Siyasal çevrelerde gelişen olaylar, problemler, sorunlar, krizler, adaylar, partiler, programlar, bildirgeler gibi genellikle toplumda bireylerin doğrudan bilgi almalarının görece kolay olmadığı nitelikte olgulardır. Bu bakımdan bireylerin söz konusu olgu ve olaylar hakkında bilgilenmelerinin en önemli aracı medya haberciliğidir.
Siyasal içerikli haberler herkes için sosyal öneme haiz olduğundan ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Haberdeki insanlar, olaylar ve politik tartışmalar toplumsal hayatta doğrudan ya da dolaylı bazı etkilere sahiptir. Fakat bireylerin bu ilgilere karşı geliştirdiği tutumlar farklılık gösterebilmektedir. Çünkü haber bireylere kolayca yorumlanabilecek şekilde sunulmaz. Bunun temel sebeplerinden birisi gazetecilerin politik haberleri kitle iletişim sürecinde çeşitli, şaşırtıcı bir şekilde kaleme almaya teşebbüs etme eğilimidir. Sonuç olarak, olarak siyasal haberler herkes için bir önem arz eder ancak bu haberlerde anlam, gerçeği her zaman olduğu gibi yansıtmayabilir. Özellikle siyasal içerikli haberlerde medya olaylara siyasal partilerle olan yakın ilişki, ideolojik bakış açısı, ya da aşırı bilgiçlik taslama pratiği ile yaklaşma ihtimali vardır20.
Bütün bunlara karşın, genellikle bireyler kendi siyasal tutumları çerçevesinde bir haber medyasını seçme ya da haber medyası içinde kendi değer yargılarına uygun haberleri tercih etme ve bu doğrultuda algılama eğilimine sahip bulunduğunu gösteren araştırmalar bulunmaktadır. Örneğin, ülkemizde seçmenlerin medya tercihi üzerine yapılan bir alan araştırmasında seçmenlerin kendi siyasal düşüncesine paralellik arz eden araçları takip ettiği tespit edilmiştir21.
Medyanın siyasal içerikli konulardaki içerik yapılandırması ve söylemi toplumsal olarak aynı konulardaki bilgilenme düzeyine nasıl yansıdığı konusunda yeterince araştırma olmamasına karşın, ülkemizde yapılan bazı araştırmalarda22, halkın büyük kesimi demokrasiyi tanımlayabilme, parti genel başkanlarını tanıma konularında yeterli bilgiden yoksun görülmüştür.
Sonuç olarak, medya bireylerin siyasi konular hakkında bilgilenmesinde ve siyaseti algılamasında etkilidir. Bu bağlamda, kitle iletişim araçlarının kullanım sıklığı, yoğunluğu, siyasi konuların içeriği algılamanın şekillenmesinde belirleyici olabilmektedir23.

Medyanın Siyasete Bakışı
Siyasal içerikli haberlerde ‘söylentiler’ oldukça sıkça görülebilecek konular arasında yer almaktadır. Devletin siyasal yönetim mekanizmasının işleyişinde muhtemel gizli iktidar söylentileri; belirsizlikleri vurgulayan gizli el söylentileri; yolsuzlukları vurgulayan gizli anlaşma söylentileri; sağlık problemlerinden ortaya çıkabilecek sağlık skandalları ve halka başka kendi içinde başka mesajlar vermeyi ifade eden iki yüzlülük söylentileri siyasal haberlerin doğasını oluşturan genel söylem yapılarıdır. Bunlar özellikle siyasal seçim kampanyaları boyunca kazanması istenmeyen (ya da tersi) aday ya da partilerin lehinde ya da aleyhinde geleceklerini olumsuz yönde etkilemek üzere girişilen faaliyetlerdir24. Bütün bunlar medya kuruluşlarının bir siyasal taraflılık, manipülasyon, güç ve çıkar ilişkileri bağlamında tartışılmaktadır.
Günümüzde medya toplumla olan ilişkilerindeki yapısal dönüşümün de etkisiyle, siyasal konuların bireyler tarafından derinlemesine analiz etmesi, sebep sonuç ilişkilerini değerlendirebilmesini sağlayacak şekilde değil daha çok konuları skandal, sansasyonel tarafları ile sunma eğilimindedir. Siyasetin medyadaki tablosu bu bakımdan genel olarak değerlendirildiğinde, siyaset sorunları çözmek yerine problem üreten bir mekanizma, siyasal aktörler beceriksiz, çatışmacı, rüşvetle iş gören, kollamacı, kayırmacı güvenilmez kişilikler şeklinde resmedildiği görülmektedir. Son tahlilde, siyaset medya aracılığıyla istikrarsızlık, çözümsüzlük ve çaresizlikle birlikte anıldıkça, toplumsal bilinçaltına “öğrenilmiş çaresizlik” yerleşmektedir. Böylece, mevcut sorunların çözümü imkânsız görüldüğü ve siyaset bir umut olarak algılanmadığı için toplumun gündeminden dışlanmaktadır.
Medyanın siyasal konulara bir diğer yaklaşım biçimi, başka alanlarda da olduğu gibi, konunun magazin boyutunu ön plana taşımaktır. Siyasal kararları alan aktörlerin herhangi bir memleket meselesi hakkında bir haber okunduğunda ya da izlendiğinde, eylem planının içeriği, önemi ve alınan kararların ayrıntıları gibi toplumsal öneme haiz konular yerine, haberdeki kişiliklerin modaya uygun giyinip giyinmediği, kimin kime nasıl davrandığı ya da hangi kişisel tavırları sergilediği gibi daha çok magazin boyutlu konuların değerlendirildiği görülmektedir.

Siyasetin Medyaya Bakışı
Günümüz imaj dünyası diğer bütün toplumsal yapı ve kurumlar üzerinde etkili olduğu kadar siyaset arenasında da belirleyicidir. Bu açıdan siyasal partiler, adaylar ve genel anlamda siyasal aktörler imajlarının ne kadar önemli olduğunun farkındadır. Dolayısıyla, Harvey’in25 deyimiyle, günüm siyasal iktidarları artık medyatik iktidar olarak tanımlanmaktadır.
Bu gerçek karşısında, siyasal aktörlerin bir yandan medyaya karşı nefretle bakmaları, diğer yandan onları kullanma eğilimleri söz konusudur. Fakat medyaya karşı böylesi bir bakış açısı siyasal kişiler, partiler, seçim süreçleri ve seçmen arasındaki iletişimin demokrasi açısından sağlıklı işlemesine 26 zarar vermemelidir.
Bazı örneklere bakıldığında, siyasal iktidarın hükümet formüle ne olursa olsun, sansür ve denetimi kaçınılmaz olarak devreye sokma eğilimine girdiği ve genellikle de başarılı olduğu gözlenmektedir27. Medyanın devlet ve hükümet kurumları tarafından tanzim ettiği şartlar altında kendilerini bir ‘bağımsız değişken’ olarak ortaya koyamamaları28 bu durumun bir sonucu olarak görülebilir.
Siyasal iktidar faaliyetleri kapsamında kitle iletişim araçlarının yönlendirilmesine duyulan ihtiyacın temel sebebi ‘rıza üretimi’ sürecini yürütecek bir mekanizmaya sahip olmak zorunluluğudur29. Ülkemizde konuya ilişkin yapılan çalışmalarda medyanın doğrudan ya da dolaylı olarak siyasal iktidar eylemlerine toplumsal rıza üretme amaçlı söylem yapılandırabildikleri görülmüştür30.
Sonuç olarak değerlendirildiğinde, medya ve siyaset kurum ve kuruluşları arasındaki mevcut ilişki ve çatışma süreçleri, yöntemleri zaman içerisinde şekilde değiştirse de bir mücadele alanı olarak varlığını sürdürecektir.

» Nüve Forum » akademik » İletişim Fakültesi » Radyo Televizyon Sinema

kaynakpdf