En sevilen film sorusunda, üç seçeneğin toplamlarına bakıldığında, bu sefer dizi-reality-yarışma %29.5 ile ilk sıraya yükselmekte, macera filmleri %26 ile ikinci sıraya düşmektedir. Daha sonra sırasıyla, %7.9 ile çocuklar için macera filmleri, %5.4 ile komedi filmleri, %5 ile romantik filmler gelmektedir.
Film tercihlerinin yaşla ilişkisi incelendiğinde, macera filmlerinde yaşla birlikte bir artış, çizgi filmlerde bir düşüş görülmektedir (x2=69.33, p<.001).
Erkekler kızlara nazaran macera filmlerini tercih ederken, kızlar dizi-reality-yarışma programlarını daha sıklıkla seyretmektedirler (x2=132.42, p<.001).
En sevdikleri kahraman sorulduğunda, ilk tercih olarak bir “çizgi film kahramanı”nın adını yazan çocuklardan (%28.2) sonra, ikinci sırada “yetişkin bir dizi kahramanı”nın ismi verilmektedir (%19.6) (Bkz. Tablo 7).

En sevdikleri kahraman sorusunda, üç seçenek toplam olarak ele alındığında, ilk beş sıralamasında yine çizgi film kahramanı ilk sırada (%26.4), yetişkin bir dizi kahramanı ikinci sırada (%20) yer almakta; bunları yetişkin macera filmi kahramanı (%13.6), çocuk macera filmi kahramanı (%5.4) ve yetişkin film kahramanı (%4.8) izlemektedir.
Kahraman tercihlerinin yaşla ilişkisi incelendiğinde, çizgi film kahramanlarının tercihi yaşla birlikte düşmektedir. Yetişkin dizi kahramanını tercih etme yaşla birlikte artmaktadır ve bu tercih 9 yaştan itibaren beklenen sıklıktan fazla oranda kendini göstermeye başlamaktadır (x2=83.01, p<.001).
Kızlar hem çizgi film kahramanı hem de yetişkin dizi kahramanını erkeklerden daha fazla sıklıkta tercih ederken, erkekler macera filmleri kahramanlarını daha fazla sıklıkla tercih etmişlerdir (x2=109.64, p<.001).

Reklâm Beğenileri
TV’de en sevdiği reklâmlar sorulan çocukların ilk tercihleri, “gıda-içecek” reklâmları yönünde olmuştur. Daha sonra sırasıyla temizlik malzemeleri ve dondurma-şekerleme reklâmları gelmektedir (Bkz. Tablo 8). En sevilen reklam cevaplarında, üç seçeneğin toplamlarına bakıldığında, ilk beş sırada gıda-içecek reklamları (%16.8), temizlik malzemeleri (%10.1), dondurma-şekerleme (%7.6), Terlik (%6.2), film-dizi fragmanı (%4.5) yer almaktadır.
Reklâm tercihleri bakımından gıda-içecek reklâmlarında yaşla birlikte bir artışa rastlanmaktadır (x2=64.49, p<.001).
Kızlar, erkeklere nazaran gıda-içecek reklâmlarını daha fazla sıklıkta tercih etmektedirler (x2=43.96, p<.001).

Sevilen Kitap Türü
Çocuklara en sevdikleri kitaplar sorulduğunda birinci sırada “çocuk kitapları” (%33), ikinci sırada masallar (%31.1) cevabı verilmiştir (Bkz. Tablo 9).
Bu soru için üç seçeneğin toplamları bakımından en yüksek orandaki beş cevap türü sırasıyla çocuk kitabı (%29.4), masallar (%26.1), diğer kitaplar (%9.2), çizgi roman (%4.7), dergidir (%3).
Yaşla kitap tercihinin ilişkisi incelendiğinde, çocuk kitaplarını tercih etmenin yaşla birlikte arttığı, öte yandan masal tercihlerinin 10 yaşından itibaren düşmeye başladığı görülmektedir (x2=165.59, p<.001).
Erkekler, çocuk kitapları ve masalları kızlara nazaran daha az sıklıkta, çizgi romanları ise daha fazla sıklıkta tercih etmektedirler (x2=27.52, p<.001).

Bilgisayar Kullanımı
Bilgisayarda neler yaptıkları sorulduğunda, çocuklar ilk seçenek olarak %29.5 oranında “oyun” oynadıklarını ifade etmişlerdir. İkinci sırada %17.4’lük bir oranda “kullanmıyorum” cevabı gelmektedir.
Bu sorunun üç seçeneğine toplam olarak bakıldığında, ilk beş yüzdeyle verilen cevaplar sırasıyla şöyledir: %16.9 oyun, %7.9 resim-yazı, %6.5 kullanmıyor, %4.2 internet, %3.4 bilgi amaçlı internet.
Bilgisayar kullanımı ile yaş arasında herhangi bir anlamlı ilişki tespit edilmemiş olmakla beraber, yaşla yükseldikçe bilgisayarda oyun oynamanın sıklığı artmaktadır (x2=25.78, p>.001).
Erkekler, kızlara nazaran daha fazla oyun oynamaktadırlar (x2=22.18, p<.001).

» Nüve Forum » akademik » İletişim Fakültesi » Radyo Televizyon Sinema

Sonuç
Gerek analiz sonuçlarının, gerekse uygulamalar sırasındaki gözlemlerimizin işaret ettiği üzere, televizyon, çocuklar için diğer mecralardan çok daha etkili ve tercih edilir bir mecra olmaya devam ediyor.
“TV'de en çok neyi seyretmekten hoşlanıyorsun?” ile “hangi programları izliyorsun?” şeklindeki birbirine çok yakın iki soruya verilen cevaplar çocukların doğrudan tür ile ilgili “çizgi film”i hatırladıklarını, izledikleri program olarak ise daha çok dizi adlarını hatırladıklarını göstermektedir. Şöyle ki çocukların, seyretmekten hoşlandıkları türlerle ilgili sorunun 3 alt seçenek toplam frekansında ilk tür tercihleri çizgi film, ikinci olarak dizi iken çocuk programlarının sıralamanın en altına yerleştiği görülmektedir. Sevdikleri programların isimlerine göre tür tercihi gözden geçirildiğinde, frekans olarak birinci sırada dizi isimleri, ikinci sırada çocuk programları gelmekte, çizgi film dördüncü sıraya düşmektedir. Söz konusu diziler, çoğunlukla geleneksel-modern çatışmasının güldürü ya da trajedi unsuru olarak aile ve birey bağlamına taşındığı, geleneksele sadece otantik ve izole bir hal ya da bilge bir derviş tiplemesi içinde tahammül edilen, genelde ise geleneksel iktidar yapılarını öteki içinde konumlayan yerli dizilerdir. Yerli durum komedilerinde çoğu zaman güldürü unsurunun Amerikan durum komedilerinin formatına dayandırıldığı açıktır.
Bu dizilerin söylemine daha fazla girmeden çocukların tercihlerine dönersek, çocukların tercihleri ile ilgili makul bir açıklamayı ortaya koymak için dizi tercihi ile çizgi film tercihinin çocuk dünyasındaki yerini kıyaslamak yararlı olacaktır. Birincisi, çizgi film çocukların kendi zihinlerindeki paylaşılan “çocukluk” imajının uygun bir öğesidir; yani çocukların kendileri de çizgi film türünü kendileriyle bire bir ilişkili görmekte ve hemen bu türü anmaktadır. İkincisi çocuğun sevdiği, hoşlandığı çizgi film programlar yayın akışında belli bir kuşağı kaplamaktadır ve muhtemelen bunlar ev içi etkileşimlerde diziye göre daha az paylaşılmaktadır. Çizgi film ve çocuk programları yetişkinler tarafından izlenmediği için, çocuk evde bu program içerikleriyle baş başadır. Akran bir kardeş ya da arkadaş ile paylaşılmadıkça bu programların çocuğun zihinsel dünyasındaki refleksiyonu ve çağrışım kapasitesi zayıf kalacaktır. Öte taraftan dizilerin ev içi dolaşımı daha yoğundur; çocuğun yetişkinlerle paylaştığı dünyada, hakkında yapılan esprilere güldüğü, çeşitli yorumlar işittiği, kaçırdığı noktaları diğerlerinin sayesinde toparladığı daha etkin bir sosyalizasyon ajanı niteliği kazanmaktadır.
Popüler kültür, çocuk ya da yetişkin için ayrı ayrı işlememektedir. Ev içindeki başat tercihler genelde anne-baba tarafından belirlenmektedir. Çocukların bunun dışında kalması ancak eleştirel bir karşı kültür üretebilmeleri durumunda söz konusu olabilir. Bu görüş ilk bakışta gerçekleşmesi imkânsız izlenimi verse de eleştirel kültür üretmek çocuklar için biz yetişkinlere nazaran daha kolay olabilir. Bunun için ailelerin, eğitimcilerin çocukların kendi içeriklerini yaratmalarının ve bunları kültürel dolaşıma sokmalarının yolunu açmaları önemlidir. Diğer yandan çocuklar arasında ‘tutulan’ yapımların hazırlanması gerekmektedir. Bu yapımlar, üretimi ve ulaşılması kolay ve yaygın olan çizgi filmlere bir alternatif teşkil etmelidir. Bugün çoğu zaman fantastik ve gerçek ötesi uzamlar ve karakterler içinde yaratıcıymış gibi duran fakat aslında küresel-popüler kültür ideolojisini birebir yeniden üretip çocuk dünyasında dolaşıma sokan programlar çoğunlukta görünüyor. Göreceli olarak daha az sayıda, uluslar arası çocuk kanallarının yapımı olan bazı programlar ise tamamen alternatif bir kültür inşa etmemekle beraber çocuklar arasında popüler hale gelmesini sağlayacak bir dil kullanarak çocuk gelişimi açısından önemli konulara değinmektedir. Bu yapımlarda, kurgusal ya da insan karakterlerin gerçek ve güncel sorunları ön plandadır; anlatıların arka planında, ‘hijyen bir dünyanın masum sakinleri’ olarak çocuk temsilinin yerine, çocuğu gerçek hayatın aktörleri olarak kavrayan görüş yer almaktadır. Çalışan anne, kahramanın kendisini anlamayan aile üyeleri, boşanmış aile temaları ile arkadaşlarıyla geçinemeyen bencil bir kahraman ya da ailesini kaybetmiş ve büyük annesi ve büyük babasıyla yaşayan bir kahraman gibi karakter çeşitlemeleri gözlenmektedir. Aile ve eğitim, çatışma nesneleri olarak konumlanmakla beraber bu, çocuk dünyası ile empati kurmayı desteklemektedir; programın temel eylemi ise çatışmanın hakkaniyet çerçevesinde çözümü yönündedir. Ayrıca sıklıkla, insan ilişkilerinin devamını mümkün kılan, affetme, görmezden gelme, ‘farklı’ olanı anlama ve kabul etme, olayları bilgece bir anlayışla kabul edebilme gibi duygu ve davranışlar desteklenmektedir. Bir anlamda bu programlarda çocuğun karşısına günlük ilişkilerdeki temel şablonlar ve insan prototipleri konmaktadır. Ayrıca programın üzerine inşa edildiği çeşitli anlatılar birer trajedi olarak sunulmamaktadır. Tersine, hayatın gerçekliği içinde çocuğun kendi bulunduğu noktadan belli bir sorun gösterilmekte, eleştirel bir bakışı içermekte ve bu sorunu çocuğun benlik ve kişilik gelişimi açısından ele alınmakta ve (tabii) normatif bir sonuca bağlanmaktadır. Ancak bu programlar hâlihazırda yaygın olmadığı gibi sayıca da sınırlıdır1.

» Nüve Forum » akademik » İletişim Fakültesi » Radyo Televizyon Sinema

Herhangi bir şekilde alternatif olabilecek çocuk programlarının şansını arttırmak, onların yetişkinlerin normatif yönde beklentilerini yansıtan ‘eğitimci’ karakterli söyleminden sıyrılmasına, çocuğun kendisinden hareket eden yapımlar olmasına bağlıdır. Birey olmak bir değer haline gelmişken, örnek uslu ve itaatkâr kahramanların çocuklar arasında sevilip, popüler olabileceğini düşünmek naif bir hayal olur. Ayrıca çocuk programlarının daha etkileşimci bir formatta hazırlanması, çocuğun toplumu ve kendini daha iyi anlaması yolundaki amaca daha çok hizmet edecektir.
Araştırmamız, çocukların çoğunlukla büyüklerin izlediği programları izlediğine işaret etmektedir. Özetlersek, çizgi film izlemede yaşla birlikte düşüş olurken, dizi izlemede yaşla birlikte bir artış meydana gelmektedir. Çocukların en sevdikleri programlar sıralamasında %30 gibi bir oranda, diziler birinci sırada gelmektedir. Ayrıca, yarışma ve eğlence programlarının, her yaşta beklenenden daha fazla oranda seyredildiği tespit edilmiştir. En sevdiği film sorusunda yazdıkları üç seçenek birlikte değerlendirildiğinde, film olmamalarına rağmen dizi, ‘reality’ ve yarışma programlarının sevilme oranları ilk sıralarda olmaktadır. En sevdikleri kahraman sorulduğunda, çocuklar ilk tercih olarak bir çizgi film kahramanını yazmışlardır fakat yetişkin dizi ve film kahramanlarının toplam frekansı, çocuk programı karakterlerinin toplam frekansından fazladır. Buna ilaveten çizgi film kahramanlarının tercihi yaşla birlikte azalırken 9 yaşından itibaren de yetişkin dizi karakterleri daha fazla tercih edilmeye başlanmaktadır.
Çocuk ve yetişkinin aynı içeriklerin izleyicisi olduğu yolundaki sonuçlarımız, televizyonun çocuk dünyası ile yetişkin dünyası arasında olduğu varsayılan mesafeyi fiilen kaldırdığını göstermektedir. Gerek çoğu çocuk programının ideolojik temalarının yetişkinlerinki ile aynılığı, gerekse çocukların bizzat yetişkin programlarına maruz kalması, ‘ayrı dünyalar’ temsilinin pratikteki değerini güçlü biçimde tehdit etmektedir. Pek çok yapım, belli bir gruba hitap etmek yerine ‘herkes’i, bu mümkün değilse ‘anne ve çocuklar’ şeklinde olabildiğince geniş grupları hedef izleyici haline getirmektedir. Örneğin fantastik unsurlar içeren Harry Potter serisi, Narnia Günlüğü gibi ürünler çocuklar kadar yetişkinlere hitap ederken, ‘Sihirli Annem’, ‘Çocuklar Duymasın’, ‘Acemi Cadı’ gibi yerli yapım diziler çocuklar kadar genç kızları ve kadınları da izleyicileri arasına katmaktadır. Nitekim diziler bağlamında aile hedef kitlesini kadın ve çocuk temsil etmektedir.
Bu ve benzeri gözlemler bağlamında televizyon, yaş, cinsiyet, etnik köken, siyasi tutum, inanç vb düzlemlerde farklılaşan çeşitli tarafları, kendi normatif ideallerinin dışına çıkaran, kuşatıcı bir kamusal uzam niteliğindedir.

Çocukluk, geleceğin olduğu kadar şimdinin de pazarıdır. Bunun en dramatik göstergesi çocukların reklâm izleyeni olması ve reklâmların farklı çocuk temsilleri için zengin ve etkili bir kaynak haline gelmesidir. Nitekim reklâmların çocukların yiyecek tüketim kalıplarını önemli oranda etkilediği bilinmektedir.
TV’de en sevdiği reklâmlar sorusuna % 7.3 oranında “sevmiyorum” yanıtı verilmiştir. Fakat çocuklar arasında reklâm izleme ve hatırlama düzeyi azımsanacak düzeyde değildir. Çocukların ilk reklâm tercihleri, “gıda-içecek” sektörü yönünde olmuştur. Ayrıca çocukların tercih ettiği reklâm türleri arasında temizlik malzemeleri ve terlik reklâmlarının bulunması da ilgi çekicidir. Burada tekrar sayısının aşinalığı arttırması ve reklâmın akılda kalıcılığının yükseldikçe çocukların cevabı üzerinde belirleyici olması söz konusu olabilir. Bunun yanı sıra gerek gıda - içecek reklâmlarında, gerekse temizlik malzemesi reklâm filmlerinde çocuk ve gencin sıklıkla dramatik yapının merkezi unsuru olduğu ortadadır (üstünü başını kirleten ve “çok işi olan çocuk”, ele avuca gelmez yaramaz çocuk, lezzet farkını ustalıkla ayırt eden ve iştahı açılan çocuk, belli bir süt markasını içip serpilen ve onu içmeyip kavruk kalan çocuklar vb). Bu reklamlar çoğu zaman hem belli çocuk prototiplerini kullanmakta, hem de bu prototip üzerinden güldürü içeren bir öykü kurmaktadır. Bazen de reklâm, çocuğun istek ve ihtiyaçları (ki ihtiyaçlar doğal ve temel ihtiyaç şeklinde sunulmakta, sıklıkla gelişim ve sağlık temalarıyla ilişkilendirilmektedir) karşısında çaresiz kalan yetişkinin ne yapması gerektiğini ve bunu nasıl yapacağını anlatır2. Fakat dramatik ögeler değişse de çocuk, reklâmlarda merkezi bir aktördür. Bu bağlamda çocukların, çocuk karakterlerin rol aldığı ve güldürü unsuru içeren reklâmları sevme ve hatırlama eğiliminde oldukları düşünülebilir. Sonuçlarda ortaya çıkan terlik reklâmlarıyla ilgili görece yüksek beğeni de güldürü unsurunun çekiciliği fikrini desteklemektedir. Sözgelimi Okan Bayülgen’in de rol aldığı reklâm serisinde, renk, hareket, sıra dışılık ve komiklik unsurları çocukların ilgisini arttırmış olabilir. Ayrıca reklâm filmi kısa, hızlı, renkli, basit anlatımlı oluşuyla özellikle ilk çocukluk dönemindeki çocuklar için zaten kolay ve eğlencelidir.

Çocukların bizzat oyuncu haline gelmesiyle gerek diziler gerek reklâm filmleri çocuklar için daha cazip ya da akılda kalıcı hale gelirken, çocuk karakterler, çocuk ve gençler için yeni esprilerin ve rol modellerin kaynağı olmaktadır.
Son olarak, araştırmamızda cinsiyete göre TV program tercihlerinde veya bilgisayar kullanımında farklılaşmalar gözlenmiştir. Erkekler kızlara nazaran daha fazla sıklıkta çizgi film ve macera filmlerini seyrederken, kızlar erkeklere nazaran daha fazla sıklıkta dizi, ‘reality’ ve yarışma programlarını seyretmektedirler. Kızlar hem çizgi film kahramanı hem de yetişkin dizi kahramanını erkeklerden daha fazla sıklıkta tercih ederken, erkekler macera filmleri kahramanlarını daha fazla sıklıkla tercih etmişlerdir. Erkekler, çocuk kitapları ve masalları kızlara nazaran daha az sıklıkta, çizgi romanları ise daha fazla sıklıkta tercih etmekte ve bilgisayarda daha fazla oranda oyun oynamaktadır. Bu sonuçlar cinsiyet rollerinin etkisine işaret etmektedir.


» Nüve Forum » akademik » İletişim Fakültesi » Radyo Televizyon Sinema

Tabloların devamı ve kaynakpdf