Özellikle son birkaç yıldır Eskişehir’de ya­yımlanan gazetelerin sayısı ve bu gazetelerin toplam tirajında dikkati çeken bir hareketlilik meydana gelmiştir (Yüksel 2006:18). Üç yeni gazete yayımlanmaya başlarken, gazete tirajları “iki kata yakın” artmıştır (Yüksel 2006:20). Söz konusu artış üzerinde yerel gazetelerin yöneticileri ile yapılan görüşmede elde edilen bulgular üç temel konuda toplanabilmektedir (Yüksel 2006:20-27). Bunlar; okur yapısındaki değişimden kaynaklanan unsurlar, gazete içe-riklerindeki farklılaşma ve gazeteci kimliği ve yönetim anlayışındaki iyileşme şeklinde sıra-lanmaktadır. Genel olarak ise kamuoyunun ilgi ya da merak düzeyinin artması, şehir gündeminin farklılaşması, kültürel seviyenin yükselme­si, hızlı nüfus hareketi, üniversite hayatı, okur profilindeki değişim, sivil toplum örgütlerinin rolü, İstanbul gazetelerinin Eskişehir’e ilgisiz-liği, gazetecilik anlayışındaki değişim, Eskişehirspor unsuru, polis-adliye ve magazin haberciliği, kampanyalar, haber kaynaklarının çeşitlenmesi, köşe yazarı sayısının artması, siyasi yansızlık, ilan ve reklâmların artışı, ga­zete sahiplerinin bakış açılarının farklılaşması, baskı kalitesinin artması, gazete fiyatlarının makul seviyede tutulması ve abone sistemi gibi nedenler bu okur ilgisinin nedenleri olarak tanımlanmaktadır.
Her ne kadar yerel gazete yöneticilerinin tiraj artışına ilişkin görüşleri bu şekilde özetlenebilse de tiraj artışının asıl kaynağı olan yerel ga­zete okurlarının yerel gazete okuma alışkan-lıklarındaki ya da yerel gazetelere yönelik ilgi düzeylerindeki değişimin nedenlerini tanımla-yabilmenin en iyi yolu bir anket uygulaması gerçekleştirmektir.
Literatür taraması bağlamında incelendiğinde, bundan önce Eskişehir örneğinde Vural’ın doktora tezinde (1997) gerçekleştirdiği yedi bölüm ve 62 sorudan oluşan alan araştırmasın-da yerel gazete okuma alışkanlığına ilişkin kimi sorulara yer verildiği anlaşılmaktadır. Vural’ın anket çalışması sosyo-ekonomik du­rumlarına göre “yüksek”, “orta” ve “alt” eko­nomik düzey gruplarına göre üç ayrı grupta tanımlanan 40 ayrı mahallede; yaş ve cinsiyet kotalarına uygun biçimde mahallelerin sokak sayısına göre yapılan dağılımla 200 kişi ile yüz yüze görüşme tekniğine dayalı olarak tamam-lanmıştır (Vural 1997:24-26). Çalışmada ortaya çıkan yerel gazete okuma alışkanlığına ilişkin kimi veriler şöyle özetlenebilir (Vural 1997:301-331): Anket katılanların %64,’8’i Eskişehir’deki olayları “her zaman” yerel ga­zetelerden öğrenmektedir. %44,2’si “her gün” yerel gazete okumaktadır. %41,5’i yerel gazete okuyama günde 15 ile 30 dakika arasında za­man ayırmaktadır. Düzenli olarak en sık Sa­karya gazetesi (%80,5) ve ikinci sırada da İs-tikbal gazetesi (%12,5) okunmaktadır. %66’sı okuduğu yerel gazeteyi kendisinin satın alma­dan okumaktadır. Yerel gazeteler daha çok işyerinde (%41,9) ve kahvehanede (%34,8) okunmaktadır. Yerel gazetede okumak için ilk tercih edilen sayfa daha çok birinci sayfa (%69,8) ve spor (%14,1) sayfasıdır. Yerel gazetelerin sayfa tasarımı genel olarak beğe-nilmemektedir. Fotoğraf açısından da yerel gazeteler doyurucu bulunmamaktadır. Yerel gazeteler büyük oranda Eskişehir’de olup bi­tenler (%96), şehri yönetenlerin çalışmaları (%78,5), yerel ekonomi (%67,5), yerel spor takımları (%64,5), resmi kurumların faaliyetleri (%42,5), günlük olarak ihtiyaç duyulan acil bilgiler (%56), yerel siyaset ve siyasetçilere ilişkin (%60), bilgi edinmek, ilan ve reklâmlar­dan yararlanmak (%65), dinlenme ve eğlenme (%48) amaçlı olarak okunmaktadır.
Vural’ın (1997:28) alan araştırması 25-30 Temmuz 1996 günleri arasında uygulanmış ve sonuçları 1997 yılında tamamlanan tezle kamuoyuna açıklanmıştır. İlerleyen zaman içinde başta da ifade edildiği gibi Eskişehir’de ya­yımlanan gazete sayısında ve bu gazetelerin tirajında dikkati çeken boyutta artış yaşanmış-tır. Vural’ın çalışması sırasında Sakarya, İstik-bal, Milli İrade, Son Haber, İki Eylül ve Eski-şehir 2000 isimli gazeteler yayımlanırken, 2005 yılı başında Eskişehir’de yayımlanan günlük gazete sayısı 8’e çıkmıştır. Eskişehir 2000 isimli gazete kapanmış; Ak haber, Yeniden Kurtuluş ve Eskişehir Anadolu isimli üç gazete daha yayın hayatına başlamıştır. Gazete tirajla­rında da son birkaç yıl içinde “iki kata yakın” artış olmuştur (Yüksel 2006:20). Bu artışın nedenleri ise gazete yöneticilerinin görüşleri çerçevesinde tanımlanmış, ancak gazete okurla­rının düşünceleri bağlamında sorgulanmamış-tır.
Sonuç olarak bu çalışmada, son yıllarda dikkati çeken yerel gazetelere olan okur ilgisi üzerine odaklanılarak üç temel amaç hakkında bilgi edinilmeye çalışılmıştır. Bu amaçlardan ilki son yıllarda artan yerel gazete okuma alışkanlı-ğının tanımlanmasıdır. İkincisi yerel gazete okurlarının bu gazetelerin içerikleri hakkındaki düşüncelerinin öğrenilmesidir. Üçüncüsü ise yerel gazete içeriklerine yönelik okur beklenti­lerinin elde edilmesidir.
Bu amaçlar doğrultusunda çalışma, Eskişehir ölçeğinde son yıllarda artan yerel gazete okuma alışkanlığının nedenlerinin sorgulanması, yerel gazete içerikleri hakkında okur görüşlerinin alınması ve okurların yerel gazete içeriklerine yönelik beklentilerinin elde edilerek daha iyi yerel gazeteler hazırlanabilmesi açılarından önemli bulunmaktadır. Ayrıca bu veriler diğer yerel gazeteler için de bir gösterge niteliği taşıyabilecek, bundan sonra yapılacak çalış-malar için de bir zemin hazırlayacaktır. Çalış-ma bu anlamda da önemli bulunmaktadır.

YÖNTEM
Çalışmanın üç temel amacını gerçekleştirebil-mek için uygulanabilecek en uygun yöntem alan araştırmasıdır. Bu bağlamda Eskişehir şehir merkezinde bulunan 16 mahallede anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Uygulama için hazırlanan toplam 70 sorudan oluşan anket formu dört ayrı bölümde yapılandırılmıştır. İlk bölümde ankete katılanların demografik özellikleri hakkında bilgi edinilmiş, ikinci bölümde yerel gazete okuma alışkanlıkları sorgulanmış, üçüncü bölümde yerel gazetelerin içerikleri hakkındaki düşünceleri öğrenilmeye çalışılmış, son bölümde ise yerel gazetelerden beklentileri elde edilmeye çalışılmıştır.
Hazırlanan anket formu, uygulanmadan önce, Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakül-tesi’nde araştırmacının sorumluluğunda işlenen Bilimsel Araştırma Yöntemleri dersini alan 31 öğrenciye dağıtılmış ve yapılan bu ön çalışma ile soruların güvenlik ve geçerliliklerine bakıl-mıştır. Bu süreçte anlaşılmadıkları belirlenen sorular yeniden gözden geçirilerek düzeltilmiş-tir. Ayrıca uygulamadan önce öğrencilere, anket uygulaması hakkında teknik eğitim ve-rilmiştir. Uygulama aynı öğrenciler tarafından araştırmacının kontrolörlüğü çerçevesinde 26-29 Mayıs 2005 günleri arasında yüz yüze gö­rüşme tekniğiyle gerçekleştirilmiştir.
Anketin uygulanacağı mahallelerin belirlene­bilmesi için Eskişehir’de bulunan 66 mahalle arasından basit rastsal yöntemle anket uygula­nacak mahalleler seçilmiştir. Bu mahalleler şunlardır: Arifiye, Cumhuriye, Emek, Orhan­gazi, Gültepe, Hoşnudiye, 71 Evler, Fevzi Çakmak, Hacı Ali Bey, Çamlıca, Gündoğdu, Yeşiltepe, Şirintepe, Uluönder, Vişnelik ve Yenikent.
Anket soruları mahallelerin en kalabalık iki sokağında 18 yaş ve üstü, okuma yazma bilen rastsal yöntemle seçilen kişilere yöneltilmiş, verilen yanıtlar anketör tarafından yapılan güvenilirlik ve samimiyet değerlendirmesi sonrasında 10 tam puan üzerinden notlandırıl-mıştır. Bu değerlendirmede 4 ve altında not verilen anket formları ile ilk bölüm dışındaki sorulara yanıt vermeyen katılımcıların formları değerlendirmeye alınmamıştır.
Sonuç olarak 18 ve üstü yaş grubundan toplam 447 kişi anket uygulamasına katılmıştır. Araş-tırma sonuçları %95 güven seviyesinde ± 5 hata payına sahip olarak yorumlanmıştır (Bkz. Berger 2000:205). Veriler sosyal bilimler için istatistik programı olan SPSS’te işlenerek de­ğerlendirilmiştir.

. BULGULAR
Anketin ilk bölümünde ankete katılanların demografik özellikleri öğrenilmiştir. Bu yöndeki sorulara verilen yanıtlara göre ankete katılanların %56,4’ünü erkekler, %43,6’sını kadınlar oluşturmaktadır. Bu kişilerin %59,1’i evli, %40,9’u bekârdır. Bu kişilerin %41,9’u lise, %22,8’i ilkokul, %17,2’si üniversite, %15,7’si ortaokul mezunu ve %0,9’u da lisan­süstü eğitim almış kişilerdir. %1,8’i ise yalnız-ca okur – yazar olduğunu ifade etmektedir. Okuma yazma bilmeyenlere anket uygulan­mamıştır. Ankete katılanların %25,3’ü 18-24 yaş grubundaki, %25,7’si 25-34 yaş grubunda­ki, %21,9’u 35-44 yaş grubundaki, %27’1’i 45 ve üzeri yaş grubundaki kişilerden oluşmakta-dır. Katılımcıların %21,9’u esnaf ya da tüccar, %15,7’si ev kadını, %15,4’ü özel sektör çalışa­nı, %12,8’i emekli, %9,4’ü serbest meslek sahibi, %4,9’u kamu çalışanı, binde 9’u sana­yici ve %8’i işsiz de işsizdir. %11’i de “diğer” bir meslek grubunda çalıştığını ifade etmiştir. “Hanede çalışan tüm kişilerin gelirini ve her türlü diğer maddi gelirinizi hesaplarsanız, ha­nenize giren aylık gelir ne kadardır?” şeklinde­ki soruya 19 kişi (%4,3) yanıt vermemiştir. Yanıt verenlerin %35’i 1000-1999 YTL ara-sında, %31,8’i 500-999 YTL arasında, %18,9’u 500 YTL’nin altında, %14,3’ü 2000 YTL ve üzerinde gelire sahip olduğunu söylemiştir.
Anketin ikinci bölümünün başında ankete ka­tılanlara iki önemli soru yöneltilmiştir. Bunlar­dan ilki “Eskişehir’de yaşanan olaylar hakkın-da daha çok nereden bilgi alıyorsunuz?” ve ikincisi de “Eskişehir’de yayımlanan yerel gazeteleri okuyabiliyor musunuz?” şeklindeki sorulardır. Bu sorulara olumsuz yanıt verenler okuma alışkanlığına ilişkin değerlendirmede ayrı tutularak sorgulanmıştır. Buna göre ankete yanıt verenler arasından 7 kişi “Eskişehir’de yaşanan olaylar hakkında bilgi almadığını” söylemiştir. Bu kişilerin demografik özellikleri arasındaki en önemli farklılık dördünün lise mezunu ve üçünün de 500-999 YTL aralığında gelire sahip kişiler olmasıdır. Yerel gazeteleri okuyamadığını söyleyen ise 48 kişidir. Bunla­rın 15’i erkek ve 33’ü de kadındır. 32’si evli ve 16’sı bekârdır. Önemli bir farklılık olarak bu kişilerin 18’i lise mezunu, 13’ü de ilkokul mezunudur. İkisi ise yalnızca okur-yazar oldu-ğunu ifade etmektedir. Aynı kişilerin 17’si ev kadını, 12’si esnaf ve tüccardır. 21’i Eskişe-hir’de yaşanan olaylar hakkında televizyondan ve 11’i de arkadaşlarından bilgi aldığını söyle­mektedir.
Gazete okuma alışkanlığına ilişkin sorular ise geriye kalan 392 kişi üzerinden değerlendirme-ye alınmıştır. Eskişehir’deki gelişmeler hak-kında bilgi aldığını ve yerel gazeteleri okudu-ğunu söyleyenlerin %59,4’ü erkek ve %40,6’sı kadındır. Bunların %58,2’si evli, %41,8’i be-kârdır. Bu kişilerin % 25,8’i 18-24 yaş arası, %25,3’ü 25-34 yaş arası, %21,7’si 35-44 yaş arası ve %27,3’ü de 45 ve üstü yaş grubunda bulunmaktadır. Olumlu yanıt verenlerin %1,5’i (6 kişi) okur-yazar, %22,5’i ilkokul, %16,1’i ortaokul, %41,8’i lise, %17,1’i lisans ve %1’i (4 kişi) de lisans üstü eğitim mezunudur. Aynı kişilerin %8,4’ü işsiz, %4,9’u kamu çalışanı, %16,3’ü özel sektör çalışanı, %9,9’u serbest meslek sahibi, %21,4’ü esnaf ve tüccar, %13,3’ü ev kadını, %13,5 emekli, binde 8’i (3 kişi) sanayici ve %11,5’i de diğer meslek gruplarına dâhildir. Gelir grupları anlamında ise bu kişilerin %18,6’sı 500 YTL’nin altında, %32,6’sı 500-999 YTL aralığında, %35,4’ü 1000-1999 YTL aralığında ve %13,4’ü de 2000 YTL ve üzerinde gelire sahiplerdir. 11 kişi (%2,8) ise gelir sorusuna yanıt vermemiştir.
Anketin bundan sonraki gazete okuma alışkan-lığına ilişkin bulgularında, örnekleme kabul edilen ve demografik özellikleri yukarıda ta­nımlanan 392 kişiden elde edilen veriler temel alınmıştır.

3.1 Yerel Gazete Okuma Alışkanlığı
Yerel gazete okuma alışkanlıklarını tanımla-mak üzere hazırlanan soru grubunun ilk sorusu olan "Eskişehir'de yaşanan olaylar hakkında daha çok nereden bilgi alıyorsunuz?" şeklinde­ki soruya örnekleme kabul edilen kişilerin %45,9’u gazetelerden, %35,2’si televizyonlar­dan, %13’ü arkadaşlardan, %3,6’sı radyolardan ve binde 5’i de arkadaşlardan yanıtını vermiş-tir. %1,8’i ise “diğer” seçeneğini işaretlemiştir. Bu kişilerin cinsiyet değişkenine göre dağılımı tablo 1’de sunulmaktadır. Tabloya göre erkek­lerin en çok gazetelerden, kadınların ise tele­vizyonlardan bilgi aldıkları anlaşılmaktadır. Ki Kare testinde beklenen değeri beşten küçük olan kategori sayısının, toplam kategori sayısı-nın %20’sini aştığı için Exact testi Monte Carlo simülasyonuna göre %99 güvenilirlikle hesap­lanan sonuçları değerlendirmeye alınmıştır. Buna göre cinsiyet (P=0,038), meslek (P=0,031) ve gelir grupları (P=0,038) ile bilgi

alınan yerler arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılmaktadır. Eş deyişle bu değişkenler bağlamında bilgi alınan yerler arasında anlamlı bir farklılık olduğu söylenebilmektedir. Diğer değişkenler ile anlamlı bir ilişkiden söz edile­memektedir.
Eskişehir’de yayınlanan yerel gazeteleri oku­yabildiğini söyleyenlerin “hangi sıklıkla oku­yabildikleri” sorusuna örneklem alınan kişilerin %37’si “haftada 1-2 gün okuyorum”, %19,4’ü “her gün düzenli okuyorum”, %15,8’i “haftada 3-4 gün okuyorum”, %15,3’ü “yaklaşık her gün okuyorum” ve %12,5’i de “diğer zamanlarda okuyorum” karşılığını vermiştir. Tablo 2’de sunulan demografik değişkenlere ilişkin dağı-lıma Ki Kare testiyle bakıldığında; cinsiyet [X2 (4)=10.57, P=0,032], ve gelir grupları [X2 (12)=21.89, P=0,039] ile okuma sıklığı değiş-kenleri arasında anlamlı ilişkiden söz edilebil­mektedir. Ki Kare testinde beklenen değeri beşten küçük olan kategori sayısının, toplam kategori sayısının %20’sini aşması nedeniyle uygulanan Exact testi Monte Carlo simülasyonu sonucuna göre de meslek dağılımı ile yerel gazete okuma sıklığı arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılmaktadır (P=0,002). Diğer değişkenler ile anlamlı bir ilişkiden söz edilememektedir
“En sık okuduğunuz yerel gazeteler nelerdir?” şeklindeki soruya ankete katılanlar üç farklı yanıt verebilmişlerdir. Bunun için ankete katı-lanlardan “ilk üç yanıtı işaretlemeleri” isten-miştir. Bir katılımcı bu soruya hiçbir yanıt vermezken, 144 kişi ikinci ve 271 kişi de üçün­cü bir gazete adı belirtmemiştir. Sonuç olarak yanıt veren 391 kişi, toplam 760 gazete adı söylemiştir. Buna göre en çok okunduğu belir­tilen gazeteler Sakarya (%44,7), İstikbal (%29), Anadolu (%11,8), İki Eylül (%7,9), Milli İrade (%2,4), Kurtuluş (%1,3), Ak Haber (%1,2), Son Haber (%0,4) ve diğer gazeteler (%1,3) şeklinde sıralanmaktadır.
Demografik değişkenler bağlamında okunan gazetelere ilişkin dağılım ise tablo 3’te sunul-maktadır. Tabloda yer verilen demografik de­ğişkenlere ilişkin dağılıma Ki Kare testiyle bakıldığında anlamlı bir ilişki tespit edileme­mektedir.
Öte yandan çalışma kapsamında ayrı tutulan “Eskişehir’de yaşanan olaylar hakkında bilgi almadığını” söyleyenler arasında “en sık oku­dukları gazeteye ilişkin” görüş bildirenler de olmuştur. Bu kişiler Sakarya (6 kişi), İstikbal (4 kişi), Anadolu (2 kişi) ve İki Eylül (2 kişi)
gazeteleriyle Kurtuluş (1 kişi) gazetelerinin adlarını vermişlerdir. “Yerel gazeteleri okuya-madığını” söyleyenler arasında da en çok “o­kunduğu” söylenen gazeteler Sakarya (24 kişi), İstikbal (9 kişi), Anadolu (8 kişi), İki Eylül ve Milli İrade (birer kişi) ve diğer gazeteler (9 kişi) olmuştur
Okuduğunuz yerel gazeteyi içerik açısından yeterli buluyor musunuz?” şeklindeki soruya %36 oranında “yeterli” ve %49,7 oranında “yetersiz” yanıtı verilirken, 56 kişi “fikrim yok” seçeneğini işaretlemiştir. Tablo 4’te su­nulan demografik değişkenlere ilişkin dağılıma Ki Kare testiyle bakıldığında medeni durum [X2 (2)=10.1, P=0,006] ve gelir grupları [X2 (6)=17.18, P=0,009] ile yerel gazeteyi içerik

açısından yeterli bulma arasında anlamlı ilişki-den söz edilebilmektedir. Ki Kare testinde beklenen değeri beşten küçük olan kategori sayısının, toplam kategori sayısının %20’sini aşması nedeniyle uygulanan Exact testi Monte Carlo simülasyonuna göre de eğitim durumu ile gazete içeriklerini yeterli bulma durumu ara-sında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılmaktadır (P=0,002). Diğer değişkenler ile anlamlı bir ilişkiden söz edilememektedir.
arasında anlamlı ilişkiden söz edilebilmektedir. Ki Kare testinde beklenen değeri beşten küçük olan kategori sayısının, toplam kategori sayısı-nın %20’sini aşması nedeniyle uygulanan Exact testi Monte Carlo simülasyonuna göre de eğitim durumu ile sayfa düzenlemesini yeterli bulma durumu arasında anlamlı bir ilişki oldu-ğu anlaşılmaktadır (P=0,006). Diğer değişken-ler ile anlamlı bir ilişkiden söz edilememekte­dir.
“Okuduğunuz yerel gazeteyi sayfa düzenlemesi açısından yeterli buluyor musunuz?” şeklindeki soruya %34,7 oranında “yeterli” ve %49,7 oranında “yetersiz” yanıtı verilirken, 61 kişi “fikrim yok” seçeneğini işaretlemiştir. Tablo 5’de sunulan demografik değişkenlere ilişkin dağılıma Ki Kare testiyle bakıldığında; medeni durum [X2 (2)=9.56, P=0,008] ve meslek grupla­rı [X2 (16)=29,51, P=0,021] ile yerel gazeteyi sayfa düzenlemesi açısından yeterli bulma

“Okuduğunuz yerel gazeteyi fotoğraf açısından yeterli buluyor musunuz?” şeklindeki soruya %36 oranında “yeterli” ve %53,6 oranında “yeter­siz” yanıtı verilirken, 41 kişi “fikrim yok” seçeneğini işaretlemiştir. Tablo 6’da sunulan demografik değişkenlere ilişkin dağılıma Ki Kare testiyle bakıldığında; cinsiyet [X2 (2)=10.76, P=0,005], yaş grupları [X2 (6)=24,65, P=0,0001], medeni durum [X2 (2)=19,58, P=0,0001] ve gelir grupları [X2 (6)=16.94, P=0,01] ile yerel gazeteyi fotoğraf açısından yeterli bulma arasında anlamlı ilişkiden söz edilebilmektedir. Ki Kare testinde beklenen değeri beşten küçük olan kategori sayısının, toplam kategori sayısının %20’sini aşması nedeniyle uygulanan e Exact testi Monte Carlo simülasyonuna göre de fotoğrafları yeterli bulma durumu ile eğitim (P=0,01) ve meslek grupları (P=0,011) arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılmaktadır. Diğer değişkenler ile anlamlı bir ilişkiden söz edilememektedir. Diğer değişkenler ile anlamlı bir ilişkiden söz edilememektedir.
“Okuduğunuz yerel gazeteye duyduğunuz güvene not verecek olsanız, 0 ile 10 arasında nasıl bir not verirdiniz?” sorusuna 13 kişi sıfır puan ve 21 kişi tam puan vermiştir. Yanıt ve­renlerin demografik nitelikleri ile verdikleri

güvenilirlik puanları arasında Kruskal Wallis testine göre anlamlı bir fark tespit edilememiş-tir (P>0,05). Yine de genel olarak kadınların, evlilerin, 35-45 yaş aralığındakilerin, yalnızca okur-yazarlığı olanların, kamu çalışanlarının ve 2000 YTL ve üzerinde gelire sahip olanların diğerlerine oranla daha yüksek notlar verdikleri söylenebilmektedir.
Öte yandan gazetelere duyulan güven derecesi ile çalışma kapsamında filtre edilen “Eskişe-hir’de yaşanan olaylar hakkında daha çok nere­den bilgi alıyorsunuz?” sorusuna “almıyorum” yanıtı verenlerin durumu ile olan “Eskişehir’de yayınlanan yerel gazeteleri okuyabiliyor musu­nuz?” sorusuna “hayır” yanıtını verenlerin durumu da ayrıca merak edilmiştir. Buna göre bilgi almadığını söyleyenlerin arasından bir kişi ve yerel gazete okumadığını söyleyenlerin arasından da 12 kişi “okuduğu” yerel gazeteye duyduğu güvene ilişkin soruya yanıt vermemiş, diğerleri ise sıfır ile 10 tam puan arasında bir yanıt vermiştir. Verilen yanıtlara ilişkin orta­lama, ortanca, mod ve standart sapma değerleri tablo 7’de sunulmaktadır. Tabloya göre Eski-şehir’de yaşanan olaylara ilişkin bilgi almama ve gazete okumama durumuna göre gazetelere duyulan güvenin de azaldığı anlaşılmaktadır. Yerel gazete okumadığını söyleyenler, yerel gazetelere daha az güven duymaktadırlar.
“Yerel gazeteyi kendi paranızla mı satın alıyor-sunuz, yoksa daha çok başkalarının satın aldığı gazeteyi mi okuyorsunuz?” sorusuna büyük çoğunluk (%52) “kendim satın alıyorum” ya­nıtını verirken, %43,9’luk bir kesim “başkası-nın satın aldığı gazeteyi okuduğunu” ifade etmiştir. Yanıt verenlerin %4,1’i (16 kişi) ise “diğer” seçeneğini işaretlemiştir. Gazete satın alma davranışının katılımcıların demografik niteliklerine göre dağılımı tablo 8’de sunul-

maktadır. Buna göre Ki Kare testine göre gelir grupları [X2 (6)=13.16, P=0,041] bağlamında anlamlı ilişkiden söz edilebilmektedir. Ki Kare testinde beklenen değeri beşten küçük olan kategori sayısının, toplam kategori sayısının %20’sini aşması nedeniyle uygulanan Exact testi Monte Carlo simülasyonuna göre de satın alma durumu ile eğitim durumu (P=0,018) arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılmakta-dır.
“Yerel gazeteyi daha çok nerede okuyabiliyor­sunuz?” şeklindeki soruya ankete katılanlar üç farklı yanıt verebilmişlerdir. Bunun için ankete katılanlardan “ilk üç yanıtı işaretlemeleri” istenmiştir. Bir katılımcı bu soruya tüm katı-lımcılar en az bir kez yanıt verirken, 215 kişi ikinci ve 320 kişi de üçüncü tercih belirtme­miştir. Sonuç olarak yanıt veren 392 kişi, top­lam 641 farklı yer belirtmiştir. Buna göre sıra-sıyla gazeteler en çok evde (%30,1), işyerinde (%29), kahvehanede (%19,8), komşuda (%8,1),
internette (%5,2) ve diğer yerlerde (%7,8) okunmaktadır. Demografik değişkenlere ilişkin veriler ise tablo 9’da sunulmaktadır. Tablodaki dağılıma Ki Kare testiyle bakıldığında cinsiyet [X2 (5)=106.29, P=0,0001], medeni durum [X2 (5)=27.58, P=0,0001], yaş grupları [X2 (15)=39.49, P=0,001] bağlamında anlamlı ilişki-den söz edilebilmektedir. Ki Kare testinde beklenen değeri beşten küçük olan kategori sayısının, toplam kategori sayısının %20’sini aşması nedeniyle uygulanan Exact testi Monte

Carlo simülasyonuna göre de yerel gazetenin grupları (P=0,001) arasında anlamlı bir ilişki okunduğu yer ile eğitim (P=0,001) ve meslek olduğu anlaşılmaktadır
Bir günde yerel gazete okumaya ne kadar za-göre dağılımı tablo 10’da sunulmaktadır. Bu
man ayırabiliyorsunuz?” sorusuna iki kişi yanıtdurumda Ki Kare testine göre yaş grupları [X2
vermezken, yanıt verenlerin %42’si “15 - 30(6)=12.83, P=0,046], medeni durum [X2
dakika kadar”, %39,5’i “15 dakikadan az” ve(2)=11.24, P=0,004] ve meslekler [X2 (16)=27.74,
%18,5’i de “30 dakika 1 saat kadar” zamanP=0,034] bağlamında anlamlı ilişkiden söz
ayırdıklarını söylemiştir. Gazete okuma ayrılanedilebilmektedir.
sürenin katılımcıların demografik niteliklerine
“Yerel gazetede en çok hangi bölümleri tercih ediyorsunuz?” şeklindeki soruya ankete katı-lanlar üç farklı yanıt verebilmişlerdir. Bunun için ankete katılanlardan “ilk üç yanıtı işaret-lemeleri” istenmiştir. Bu soruya tüm katılımcı-lar en az bir kez yanıt verirken, 9 kişi ikinci ve 31 kişi de üçüncü tercih belirtmemiştir. Sonuç olarak yanıt veren 392 kişi, toplam 1136 farklı tercih belirtmiştir. Buna göre yerel gazetelerde en çok tercih edilen bölümler birinci sayfa (%21,6), manşet haber (%20,1), birinci sayfa­daki önemli haber (%17,2), spor sayfası (%10,1), ilan ve raklamlar (%9,4), köşe yazıları (%6,8), bulmaca (%4,8), magazin (%4,7), at yarışı (%0,7) ve diğer bölümler (%2,4) şeklin-

de sıralanmaktadır. Önemli bir kısım katılımcı ise bu soruya (%2,2) “fark etmez” yanıtını vermektedir. Demografik değişkenlere ilişkin dağılım ise tablo 11’de sunulmaktadır. Tabloya ilişkin verilere Ki Kare testiyle bakıldığında cinsiyet [X2 (10)=115.78, P=0,0001] ve medeni durum [X2 (10)=19.45, P=0,035] bağlamında anlamlı ilişkiden söz edilebilmektedir. Ki Kare testinde beklenen değeri beşten küçük olan kategori sayısının, toplam kategori sayısının %20’sini aşması nedeniyle uygulanan Exact testi Monte Carlo simülasyonuna göre de ga­zetede tercih edilen bölüm ile gelir durumu (P=0,007) arasında anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılmaktadır.

3.2 Yerel Gazete İçerikleri Hakkındaki Dü­şünceler
Ankete katılanlara yerel gazete içeriklerine ilişkin bazı ifadeler verilerek “sizin için geçerli olanlara 0’dan 10’ kadar bir not verecek olsa­nız, ne ölçüde katıldığınız konusunda nasıl bir not verirdiniz?” denilerek 10 tam puan “tama­men katılıyorum” ile sıfır puan “kesinlikle katılmıyorum” seçenekleri arasında bir not vermeleri istenmiştir. Böylece ankete katılanla­rın yerel gazete içeriklerine yönelik düşünceleri ölçülmek istenilmiştir. Söz konusu 17 ifade ve bunlara verilen yanıtlara ilişkin hesaplanan değerler tablo 12’de sunulmaktadır. Tabloda ilk sütun ise soruya yanıt verenlerin sayısını gös-

termektedir. Buna göre yanıt verenlerin daha çok şehirde yaşanan gelişmeler hakkında bilgi sahibi olmak, İstanbul gazetelerinde bulamadı-ğı yerel konuları ve şehirde yaşanan polis-adliye olaylarını okumak, küçük ilan ve rek­lamları takip etmek açılarından yerel gazete okudukları anlaşılmaktadır. Magazin, köşe yazıları ve at yarışı bölümleri ise en az ilgi çeken bölümlerdir.
Yerel gazete içeriklerine yönelik ifadelere verilen katılma ve katılmama durumuna ilişkin puanların, yanıt verenlerin demografik farklı-lıkları bağlamındaki değerlendirmesi ise cinsi­yet için Mann Whitney U testi, diğerleri ise Kruskal-Wallis testi ile yapılmıştır. Buna iliş-kin sonuçlar tablo 13’de sunulmaktadır.
Analiz sonuçlarına göre sorulan sorulara yöne­lik alınan yanıtlar bazı demografik değişikler bağlamında anlamlı farklılıklar içermektedir. Ancak tüm demografik değişkenlerle anlamlı farklılık içeren tek konu “şehirdeki kültürel ortamlar ve faaliyetler hakkında yerel gazete­lerden bilgi sahibi olma” durumudur. Sıralama (Rank) değerlerine bakıldığında ise değişkenle-re yönelik kategorilerde daha çok cinsiyet bağlamında erkeklerin, yaş bağlamında 25-34 yaş arasındakilerin, medeni durum bağlamında bekarların, eğitim durumu bağlamında üniver­site ve lisans üstü mezunlarının, meslek bağla­mında işsizlerin ve gelir durumu bağlamında 1000-1999 YTL arasında geliri olanların bu konuya daha fazla ilgi gösterdikleri anlaşıl-maktadır. Sivil toplum kuruluşlarının faaliyet­leri hakkında bilgi sahibi olduğunu söyleme oranı ise; yaş bağlamında 25-34 yaş arasında,

medeni durum bağlamında evlilerde, eğitim durumu bağlamında lisans üstü mezunları ara-sında ve gelir durumu bağlamında 2000 YTL ve üzerinde gelire sahip olanlar arasında daha yüksektir. Küçük ilan ve reklamların ilgi çek­me durumu ise; cinsiyet bağlamında erkekler, yaş bağlamında 25-34 yaş arasında, meslek bağlamında da sanayiciler arasında daha fazla olmak üzere anlamlı bir farklılık göstermekte­dir. En az değinilen konular arasında ise “Vali­nin faaliyetlerini takip etme durumu” yaş grupları bağlamında farklılık göstermektedir. Burada da 45 ve üzeri yaştakilerin bu konuda daha ilgili oldukları anlaşılmaktadır. Yerel siyasetçileri takip etme ve at yarışı sayfalarını okuma anlamında ise cinsiyet değişkeni bağ-lamında verilen yanıtlar farklılık göstermekte­dir. Erkekler bu konularda daha fazla ilgili bulunmaktadır.konusu 18 ifade ve bunlara verilen yanıtlara ilişkin ortalama, ortanca, mod ve standart sap­ma değerleri tablo 14’de sunulmaktadır. Tablo­da ilk sütun ise soruya yanıt verenlerin sayısını göstermektedir. Buna göre yanıt verenlerin yerel gazetelerin daha çok şehrin sorunlarına eğilmelerini, daha doğru bilgi vermelerini, daha güzel fotoğraf ve sayfa düzeni sunmaları-nı ve daha fazla haber yayınlamalarını istedik­leri anlaşılmaktadır. Spor, magazin ve at yarışı ise genel olarak daha fazla istenmemektedir

3.3 Yerel Gazetelerden Beklentiler
Ankete katılanların yerel gazetelerden beklen­tilerine ilişkin görüşler de yukarıdaki sorudaki gibi belirli ifadeler üzerine verdirilen notlar çerçevesinde ölçülmüştür. Bunun için 18 ayrı ifadeden yararlanılmış ve her birine “tamamen katılıyorum” anlamındaki 10 puan ile “kesin­likle katılmıyorum” anlamındaki sıfır puan arasında not verilmesi istenmiştir. Böylece ankete katılanların yerel gazete içeriklerine yönelik beklentileri ölçülmek istenmiştir. Söz
Yerel gazete içeriklerine yönelik ifadelere verilen katılma ve katılmama durumuna ilişkin puanların, yanıt verenlerin demografik farklı-lıkları bağlamındaki değerlendirmesi ise cinsi­yet için Mann Whitney U testi, diğerleri ise Kruskal-Wallis testi ile yapılmıştır. Buna iliş-kin sonuçlar tablo 15’de sunulmaktadır.
Analiz sonuçlarına göre önerilere yönelik alı-nan yanıtlar bazı demografik değişkenler bağ-lamında anlamlı farklılıklar içermektedir. “Daha fazla kültür sanat haberi yayınlayabilir-ler” şeklindeki görüşe katılıp katılmama duru­mu beş değişken bağlamında da anlamlı farklık göstermektedir. Sıralama değerlerine göre cinsiyet değişkeni bağlamında kadınlar, yaş grupları bağlamında 18-24 yaşındakiler, mede­ni durum bağlamında bekarlar, eğitim durumu bağlamında üniversite mezunları ve meslek grupları bağlamında özel sektör çalışanları bu görüşe daha fazla puan vermektedir. “Daha güzel fotoğraf yayınlayabilirler” şeklindeki görüş karşısında ise medeni durum, eğitim durumu, meslek ve gelir grupları bağlamında anlamlı farklılar elde edilmektedir. Buna göre bekarlar, üniversite mezunları, özel sektör çalışanları ve 2000 YTL ve üzeri gelire sahip olanlar bu görüşe daha yüksek puan vermekte­dir. “Daha fazla ekonomi haberi yayınlayabi-lirler” görüşü ise erkekler, evliler, üniversite mezunları ve emekliler tarafından daha önemli bulunmaktadır. Daha doğru bilgi verme, daha fazla bulmaca yayınlama, daha fazla ulusal yayınlama, daha güzel sayfa düzeni ve daha fazla sayfa çıkma konusundaki görüşlerde ise demografik değişkenlere bağlı anlamlı fark olmadığı anlaşılmaktadır.

3.4 Okunan Köşe Yazarı
Son olarak ise ankete katılanlara “Okuduğunuz yerel gazetenin çoğunlukla takip ettiğiniz bir ya da daha fazla köşe yazarı var mı? Varsa adları neler?” şeklindeki açık uçlu soru yöneltilmiştir. Böylece ankete katılanların yerel gazete köşe yazarlarının adlarını hatırlayıp hatırlamadıkları da öğrenilmek istenmiştir. Soruya yanıt veren 49 kişi, toplam 96 yazar adı söylemiştir. An­kete katılan toplam 447 kişi arasından yalnızca %11’inin en az bir köşe yazarının adını hatırla-yabiliyor olması, köşe yazarlarının adlarının hatırlanmaması yönünde anlamlı bulunmuştur.
Bulgulara göre ankete katılanlar tarafından adı en çok söylenen yazar Sakarya gazetesi yazarı Önder Baloğlu’dur. Toplam 11 kişi okuduğu ya da takip ettiği köşe yazarı olarak Baloğlu’nun adını vermiştir. Bu da ankete katılanlar arasın-da en çok tanınan ve adı hatırlanan köşe yaza­rının Önder Baloğlu olduğunu ortaya koymak-tadır. Ardından sekiz kişi tarafından İki Eylül gazetesi yazarı Ömer Duru'nun adı verilmiştir. Sakarya gazetesi yazarı Engin Bayrı'nın adı ise beş kişi tarafından ifade edilmiştir. Aynı gaze­tede Ankara'dan yazılar yazan Özden Alpdağ’ın adı da beş kişi tarafından söylen-miştir. Dörder kişi Ali Baş, Gönül Öktem, Rıdvan Karluk, Gürcan Banger, Nejat Çelik ve Burak Türkmen'in adlarını vermiştir. Murat Taşkın ise adı üç kez anılan yazar olmuştur. Şener Yılmaz, Şükrü Öztürk, Rafet Akyalçın, Ali Naki ve Tarık Erden’in isimleri iki kez; İnal Cem Aşkun, Rahmi Emeç, Hakkı Sağlam, Zafer Temoçin, Nadir Yaz, İsa Akgül, İbrahim Gerede, Muammer Kaya, Erdinç Özkan, Gencer Aytüre, Arif Duru, Ali Akyüz, Orhan Ilgaz, Zehra Çam, Didem Erşan, Devrim Kı-rılmaz ve Süha Bozkurt’un isimleri de birer kez kaydedilmiştir. Bazıları haberci ve bazıları çok seyrek köşe yazıları yazan bu isimlerin dışında, "Sakarya gazetesindeki ikinci sayfa" şeklinde açıklamada bulunan iki yanıta da rastlanmıştır. Gazetedeki "Eskişehir Günlüğü" başlıklı bu köşede bir yazar adı yer almamaktadır. Ayrıca Anadolu Üniversitesi eski Rektörü Prof. Dr. Engin Ataç'ı "fırsat buldukça" okuduğunu söyleyen bir kişiye de rastlanmıştır. İki kişi ise yaygın gazetelerdeki yazarların adlarını ver-miştir. Bir kişi "köşe yazılarının hepsini oku­duğunu", bir kişi "ekonomi konusundaki ya­zarları takip ettiğini", bir kişi de "spor yazarlarını okuduğunu" beyan etmiştir. Öte yandan açık uçlu bu soruya beş kişi "yerel gazetelerde gerçek, kaliteli ya da bilgili yorumcu yok" şeklinde karşılık vermiştir. Yanıt vermeyenler arasında görüş bildirenler ise daha çok “köşe yazarı yok", "takip etmiyorum", "ilgimi çekmi­yor", "isimlere dikkat etmiyorum", "bilmiyo­rum", "hatırlamıyorum", "köşe yazılarını sev­miyorum" gibi nedenler belirtmişlerdir.

SONUÇ
Eskişehir ölçeğinde alan araştırmasına dayalı bu çalışmada, okurun yerel gazete okuma alış-kanlığının doğası tanımlanmaya çalışılmıştır. Demografik özellikler, yerel gazete okuma alışkanlığı ve yerel gazetelerden beklentiler bölümlerini içeren anket formu toplam 16 ma­hallede 447 kişi ile yüz yüze görüşme tekniğine dayalı olarak yanıtlanmıştır. Ankete katılan yedi kişinin Eskişehir’de yaşanan olaylar hak-kında bilgi sahibi almadığı ve 48 kişinin de yerel gazete okumadığı öğrenilmiştir. Yerel gazete okuma alışkanlığı ile ilgili değerlendir-mede bu kişilerin verdikleri yanıtlar ayrı tutul-muş ve 392 kişinin verdiği yanıtlar değerlen-dirmeye alınmıştır.
Bulgular Eskişehir’de yaşanan olaylar hakkın-da daha çok gazetelerden bilgi alındığını, daha çok haftada 1-2 gün yerel gazete okunduğunu, en sık okunun gazetenin Sakarya olduğunu, okunan gazetelerin içerik, sayfa düzeni ve fotoğraf açısından daha çok yetersiz bulundu-ğunu, okunan yerel gazeteyi güvenin orta de­ğerlere yakın olduğunu, daha çok gazetelerin satın alınarak okunduğunu, evde ya da işyerin­de daha çok 15-30 dakika arasında zaman ay-rılarak okunduğunu, en çok da birinci sayfa ve manşet haberin okunduğunu ortaya koymakta-dır.
Yerel gazete içerikleri hakkındaki düşünceler bağlamında ise bulgular yerel gazetelerin daha çok şehirde yaşanan gelişmeler hakkında bilgi sahibi olmak, İstanbul gazetelerinde bulunma­yan konuları okumak, polis-adliye olaylarını okumak, küçük ilan ve reklamları takip etmek, günlük acil bilgileri öğrenmek, şehirdeki kültü­rel ortam ve faaliyetler hakkında bilgi sahibi olmak ve Eskişehir’in spor takımlarını takip etmek bağlamında önemli görüldüğüne işaret etmektedir. Bunun dışında magazin, köşe
yazarı ve at yarışlarının okurlardan en düşük puanları aldıkları söylenebilmektedir.
Yerel gazetelerden beklentiler bağlamında ise bulgular yerel gazetelerden daha çok şehrin sorunlarına eğilmelerinin, daha doğru bilgi vermelerinin, daha güzel fotoğraf yayınlamala-rının, daha fazla yerel haber yayınlamalarının, daha güzel sayfa düzeni yapmalarının, daha fazla çıkmalarının, daha fazla kültür ve sanat haberi yayınlamalarının, daha fazla ulusal ha­ber vermelerinin istendiğini ortaya koymakta-dır. Öte yandan okurların daha fazla spor habe­ri, daha fazla magazin ve at yarışı yayınlanması konusunda taleplerinin neredeyse hiç olmadığı anlaşılmaktadır.
Çalışmanın bir diğer boyutunda ise takip edilen ya da adı hatırlanan köşe yazarının kim olduğu sorusu üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda en çok adı verilen yazar Önder Baloğlu olmuştur. Ancak bulgular köşe yazarlarının adlarının hatırlanırlığının çok da yüksek olmadığını ortaya koymaktadır. Bu nedenle daha fazla köşe yazısı yayınlanması konusunda pek de talepkar olmayan okurun, köşe yazarlarının adını hatırlama konusunda da dikkatli olmadığı söylenebilmektedir.
Bulgular, Yüksel’in (2006) gazete yöneticileri ile yaptığı görüşme sonuçları ile karşılaştırıldı-ğında kimi noktaların altını çizmek mümkün­dür. Öncelikle İstanbul gazetelerinin Eskişe-hir’e ilgisizliği bu noktalardan ilkidir. Ankete katılanlar yerel olayları yerel gazetelerden öğrenme talebinde bulunduklarını ifade et­mektedirler. Bunun dışında Eskişehirspor ha­berleri, polis-adliye ve magazin haberciliğinin tiraj artırdığı görüşleri ankete katılanlarca pek de doğrulanmamaktadır. Köşe yazarı sayısının artışının tiraj sağladığı görüşüne karşın, ankete katılanların köşe yazarlarına pek de ilgi duy-madıkları anlaşılmaktadır.
Her ne kadar çalışma soruları ve örneklem boyutları farklı olsa da bulguları, Vural’ın (1997) bulguları ile karşılaştırmak da müm­kündür. Buna göre yaklaşık 10 yıl öncesine göre artık yerel gazetelerin her gün değil, daha çok 1-2 günde bir okunan gazeteler oldukları anlaşılmaktadır. En sık okunan gazeteler yine aynıdır. Ancak artık yerel gazete okumaya daha az zaman ayrılmaktadır. Okuduğu yerel gazeteyi kendisi satın alanların oranı da biraz daha artmıştır. Yerel gazeteler artık önemli oranda evlerde de okunmaya başlamıştır. Yine en çok birinci sayfa okunmaktadır. Sayfa tasarımı ve fotoğraflar ise hala beğenilmemektedir.
Dolayısıyla yerel gazetelerin bundan sonra okur beklentiler doğrultusunda önemle dikkate almaları gereken konuların başında sayfa tasa­rımı ve fotoğraf kalitesi gelmektedir. Bunun dışında yine aynı şekilde önem verilmesi gere­ken konulardan birisi de şehrin sorunların iliş-kin daha fazla haber yapılması talebidir. Okur bunun için gerekirse sayfa sayısının artırılma-sını da önermektedir. Şu anda gazetelerde mevcut bulunan köşe yazısı, bulmaca, magazin, önemli bilgiler ya da at yarışı gibi bölümler okur tarafından yeterli bulunmaktadır. Hatta at yarışı bölümünü fazla bulunlar da çoğunlukta-dır. O nedenle bu bölümleri mevcut durumun üzerinde artırmanın çok da fazla tiraj kazandı­racağı düşünülmemelidir. Ankete katılanların yine önemli taleplerinden birisi de daha fazla haberin yanında daha doğru bilgidir. Her ne kadar ankete katılanlar yerel gazetelere güven duydukların ifade etseler de bu güven gazete içeriğindeki bilgilerinin doğruluğu anlamında yorumlanmalıdır. Önemli bir oranda yerel gazete içeriklerindeki bilgilerin doğruluğu talep edilmektedir. Bu birkaç unsura dikkate edildi-ğinde okurun beklentilerine daha uygun gaze­teler hazırlamak mümkün olabilecektir.

» Nüve Forum » akademik » İletişim Fakültesi » Gazetecilik

kaynakpdf