Bu sorunlar kabaca iki başlık altında gruplandırılabilir: Gazetecilerin kendi olanaklarıyla haber toplamasıyla ilgili olanlar ki, bu röportaj ve haberi ilgilendiriyor. Öte yanda ise, bu konudaki bilgilerin kamuoyuna nasıl suınulacağına ilişkin sorunlar var. Bu da haberin içeriğinin radyo, televizyon ya da gazetede nasıl sunulduğuyla ilintili. Pek çoğunuz bu başlıklar altında inceleyeceğimiz sorunlara aşinasınız. Örneğin, gazeteci felaketi yansıtan fotoğrafları nasıl kullanmalıdır? Halka ne kadar kan ya da acı göstermeliyiz? Birisi yaralandığında gazeteci ne yapmalı? Gazeteci tedavi mi etmeli, yardım çağırmaya mı koşmalı, yoksa işine devam etmeli? Bir diğer deyişle, gazeteci ne zaman gazeteci olmaktan çıkar ve başka biri olur? Gazeteciler hayatta kalanların acılarına ne ölçüde müdahil olmalı? Sevdikleri öldüğü ve bu tür durumlarla karşı karşıya kaldığı için, derin acı duyan insanların fotoğrafını yayınlamak uygun mudur? Hayatta kalanlarla yapılan röportajların, onlar ve haberi yapan gazeteciler üzerinde yarattığı etkiler nelerdir? Haber ekiplerinin etik yükümlülükleri nelerdir? Bunlar önemli sorular ve bu sorulara yanıt olarak yazılmış geniş bir literatür söz konusu.
Ancak, felaket durumlarıyla ilgili olarak üzerinde daha az durulan ancak son derece önemli olan bir konu daha var. Bu da felaket ortamında gazetecilerin ve haber ekiplerinin bulunmasının yarattığı etki. Haber ekipleri felaket bölgesine ulaştıklarında ortaya çıkan bazı temel sorulara yanıt verilmesi gerekiyor. İşlerini nasıl sürdürecekler? Haberlerini merkeze nasıl gönderecekler? Merkez bürolarıyla nasıl iletişim kuracaklar? Ne yiyecekler, nerede kalacaklar? Bu durum, varlıkları zaten sınırlı olan yaşamsal kaynakların tükenmesine yol açacak mı? Toparlayacak olursak, gazeteciler durumun düzeltilmesine yardımcı olmak yerine engel mi olacaklar?
Bu açıdan, Avustralyalı bir meslektaşım tarafından yürütülen bir araştırma oldukça aydınlatıcı. Scott Dalmond, 2004'te Endonezya'da meydana gelen Tsunami faciasını izleyen gazetecilerle mülakatlar yaptı. Bu son derece büyük bir felaketti ve hiç kuşkusuz uluslararası bir haber olayıydı. Binlerce ölü ve binlerce yaralı vardı. Yaralı pek çoğu hastaydı ve travma geçiriyorlardı. Acil tıbbi yardıma, gıdaya, barınağa ve diğer yardımlara gereksinim duyuyorlardı.
Felaketin boyutları, medyada kapladığı yerle ölçülebilir. Reuters Haber Ajansı'na göre, felaketten iki ay sonra, yalnızca İngilizce yayınlanan gazetelerde olayla ilgili 35,000 haber yazılmıştı. Bir önceki yıl, en önemli 10 felaketle ilgili olarak yazılan haberlerin sayısı ise 33,620 idi. Doğal olarak, yüzlerce gazeteci bölgeye akın etti. Endonezya hükümeti basın mensuplarının özel bir izin belgesi edinmeleri zorunlu kılarak, durumu kontrol altına almaya çalıştı. Ancak, çok az gazeteci bu izin belgesini edindi.
Hiç kuşkusuz muhabirlerin bildirmek durumunda oldukları durum korkunçtu. Yine de hiç kuşkusuz, çoğu muhabir kusursuz haberler geçti ve duruma uygun davranışlarda bulundu. Bunu belirtmem gerekiyor. Pek çoğu yaptıkları işe ve çalışmak zorunda oldukları dramatik koşullara hazırlıklıydı. Ancak çoğu da hazırlıksızdı. Çok sayıda yabancı gazeteci, ülkenin dilini bilmeden, yanlarında çevirmen olmadan bölgeye tek başlarına ulaştılar.
Yanlarında para, dizüstü bilgisayar, uydu telefonu, gıda stoku ya da içme suyu bulunmuyordu.
Bazı durumlarda deneyimsiz ve eğitimsiz gazeteciler son derece önemli doğal afetleri izlemekle görevlendiriliyor. Üniversite mezunu bir gazeteci, birkaç yıl önce bana bir şişe su, uyku tulumu ve kredi kartıyla bölgeye gönderildiğini anlattı. Elbette, felaket bölgesinde yabancı gazeteciler de dahil herkesin, su, yakacak ve elektrik gibi temel gereksinimleri var. Ayrıca, barınma olanaklarına ve haberlerini yazacakları bir mekana ihtiyaçları var. Felaketten kurtulanların, yardım görevlilerinin ve devlet yetkililerinin de benzer ihtiyaçları var. Yanlarında yeterli miktarda gıda malzemesi, ilaç ve su götürmeyenlerin, yardım kuruluşlarına başvurmaktan başka çareleri yoktu. Ellerindeki çok miktardaki parayla, bölgedeki insanların ödeyemeyeceği rakamları ödeyerek yiyecek ve meyve alma olanağına sahiptirler. Bir diğer deyişle, bölgedeki insanlar yiyecek almak isteseler de alamayacaklardı, çünkü satıcılar daha yüksek fiyat veren yabancılara satış yapmayı tercih ediyordu. Üzerinde fazla durulmayan bir nokta da, yerel gazetecilerin üzerindeki baskı. Pek çoğu travma sonrası stresten muzdaripti ve son derece olumsuz koşullar altında gazetelerini çıkarmaya çalışıyordu. Öte yandan, yabancı gazeteciler, üzerlerine daha fazla yük bindiriyordu, zira kendi haberlerini geçmek için yerel olanaklardan yararlanmak istiyorlardı.

» Nüve Forum » akademik » İletişim Fakültesi » Gazetecilik »

Özetleyecek olursak, bölgeye çok sayıda gazetecinin akın etmesi, sınırlı olan yiyecek, su, yakıt ve elektrik kaynaklarını etkiledi. Her ne kadar haber kuruluşlarının çoğu, doğal afetlerle ilgili haber yazımı konusunda kural ve düzenlemelere sahip olsa da, pek çoğunun bu tür yol göstericileri yok. Ve böylesi kurallardan yoksun olanlar, yardım çalışmalarını sekteye uğrattı, hayatta kalanların ellerindeki olanakları azalttı.
Bu türden uygulamalar, dünyanın dört bir yanında profesyonel gazetecelik uygulamalarına etkide bulunuyor. Yukarıda anılan davranış biçimi, gazeteciliğin neden dünyanın pek çok yerinde güven kaybına uğradığını bir ölçüde açıklıyor. Gazetecilere duyulan güvenin azalması başka yerlerde de tartışıldı. Bu nedenle, gazeteciliğin bir sorunla karşı karşıya olduğunu söylemekle yetineceğim. Halkın gazetecilere olan güvenindeki azalma, gazetecilerin burada andığımıza benzer durumlardaki tavırlarından kaynaklanıyor. Başka bir deyişle, bu türden davranışlar halkın gazetecilere güven duymasını engelliyor. Bu önemli, çünkü gazeteciliğin pek çok alanında güven zorunlu bir öğe. Okuyucular, okuduklarına, yani gazetecilerin yazdıklarına güvenmek zorundalar. Gazeteciler ise, onlara doğru ve güvenilir bilgi sunmak için, haber kaynaklarına güvenmek zorunda. Haber kaynakları ise, görüşlerini doğru ve adil biçimde yansıtmak konusunda gazetecilere güven duymalı. Bazı durumlarda gerçek kimliklerinin gizleneceği konusunda güven duymalılar. Gazeteciler kendi meslektaşlarına, medya kuruluşlarına güven duyabilmeli. Bir diğer deyişle, felaket dönemlerinde insanlar, durumu zorlaştırmak yerine kolaylaştıracaklarına dair gazetecilere güven duymalılar.
İlginçtir ki, etikli davranışın temelinde de güven yatıyor. Etik, gazetecilik açısından güven kavramı, bu tür durumlarda ikinci plana atılabiliyor ya da gözardı edilebiliyor. Kabaca, iki tarz güven üzerinde duruluyor: Birincisi, kamuoyunun demokratik açıdan kendi kendini idaresi için gereksinim duyduğu, haber ve bilgi sağlama konusunda gazetecilere duyduğu güven... İkincisi, genellikle etik kodlarını ve uygulamalarını da kapsayan gazeteciliğe ilişkin mesleki kurallarla bağlantılı güven...
Kamuoyunun duyduğu güven, gazetecilik uygulamasının temellerini oluşturuyor. Bu aynı zamanda, gazetecilikle ilgili güncel tartışmaların da merkezinde yer alıyor. İkinci konu ise, tek tek gazeteciler ile haber kaynakları arasındaki güven meselesi. Burada genellikle üzerinde durulan nokta, haber kaynaklarının gazetecilere güvenebilmesi. Bir diğer deyişle, gazeteciler asla haber kaynaklarını açıklamamalı.
Gazetecilikle üzerinde durulmayan başka güven ilişkileri de söz konusu. Sorun, 'güven' ile ne kastediliyor noktasında başlıyor. Sanırım herkes, üniversitedeki sınıf arkadaşları ya da iş arkadaşları arasındaki güvenin, karı koca arasında gelişen güvenden farklı olduğu konusunda birleşecektir. Benzer biçimde, gazeteciler de, haber kaynağı ile gazeteci arasındaki güvenin, meslektaşlar arasındaki güvenden farklı olduğunu teslim edeceklerdir. Tıpkı, okuyucu ile beğendiği gazete arasındaki güvenle, izleyici ile en sevdikleri televizyon spikeri arasındaki güvenin farklı olması gibi.
Bir diğer deyişle, herhangi bir durumda var olan güven, kurulan ilişkinin doğasıyla ilişkilidir. Bu nedenle, gazeteciliğin temelinde ne tür güven ilişkilerinin yattığına, güven ilişkilerinin oynadığı role, geliştikleri ya da gelişemedikleri ortamlara ve güvensizlik ya da güveni kötüye kullanma gibi kavramlara bakmak önemlidir. Gazetecilik dışında yer alan literatüre baktığımızda, gazetecilikle ilişkili olduğunu düşündüğüm başka konularla karşılaşıyoruz. Örneğin, güven, davranışlardaki istikrara ya da tarafların ortak güdü ya da değerleri paylaşabilmesine de bağlıdır.

» Nüve Forum » akademik » İletişim Fakültesi » Gazetecilik »

Tsunami olayında, gazetecilerin olumlu davranışları, bazı kötü örnekler nedeniyle geri planda kaldı. Başka bir deyişle davranışlarda istikrar yoktu. Bölgede yaşayan insanlar, neden yemeklerini yiyen, sularını içen ve barınma olanaklarından yararlanan yabancılara güven duysun ki...
Bir insan yalnızca kendine güven duyamaz. Güven karşılıklı ilişkiye dayanır. Endonezya örneğinde, gazeteciler bölgedeki insanların anlattıklarına, insanlar ise onların çıkarlarını düşünen gazetecilere güvenmek durumundaydı. Ancak, belirttiğimiz gibi, durum her zaman böyle olmadı. Başka insanlara ya da kurumlara karşı duyulan güvende, ilişki karşılıklı olmak durumunda değildir. Kısa sürede ortadan kaldırılabilmesine karşın, güven kısa vadeli bir mesele de değildir. Güven birden bire ortaya çıkmaz. Yine Endonezya örneğinde, tarafların bir güven ilişkisi oluşturabilmesi için zamana gereksinimleri vardı. Oysa, her seferinde yeterli zaman olmayabilir.
Başka alanlarda, güven konusunda ortaya atılan soruların gazetecilikte de sorgulanması gerekir. Örneğin, güven hangi düzeyde yürür? Bir taraf diğerine güvenmeden önce belirli koşulların oluşması mı gereklidir? Öyleyse bu koşullar nelerdir? Güvensizlik ne anlama gelir? Güvende duygunun rolü nedir? Bu son nokta, felaket haberleriyle yakından ilişkili, çünkü bildiğiniz bu tür durumlarda derin ve yoğun duygular yaşanmaktadır.
Ahlaklı bir yaşamda yer alabilmenin koşulu bilinçli davranmaktır. Bunun etkili olabilmesi için, vicdan azabı, merhamet, suçluluk gibi duygulara sahip olmamız gerekir. Felaket, gazetecilerin ahlaki duyguları yaşamasına neden olabilir. Ahlaki duygular, başkalarının acılarıyla ilişkili olan, merhamet, empati, acıma, lütuf içerir. Geleceğe dönük duygular, umut ve korku... Kişisel duygular, gurur ve pişmanlık, utanç, sıkıntı ve suçluluk... Bunlar, kişisel özelliklerimize bağlı, kişisel davranışlar geliştirdiğimiz duygulardır.
Özlüce, bazı kuruluşlar felaketlerin haberleştirilmesi konusunda sağlam politikalar ve yaklaşımlar geliştirirken, bazıları ise oldukça geride kalmıştır. Yeterli bilgiye dayanmayan ve duruma özgü kısa vadeli yaklaşımlar, olayı izleyen gazeteciler için istenmeyen sorunlar doğurabilir. Bu tür yaklaşımlar felaketten kurtulanlar için de rahatsızlık yaratabilir. Aynı zamanda, kamuoyunun gazetecilere desteğini ve güvenini de zedeleyebilir. Bu nedenle, gazetecilikte güven kavramının nasıl işlediğini anlamak gerekir. Eğer bunu gerçekleştirebilirsek, felaket bölgelerine gönderilen gazetecilere, bu tür felaketlerden kurtulanlara yardımcı olabiliriz ve bütün dünyada gazeteciliği etkileyen güven kaybını önleyebiliriz.

» Nüve Forum » akademik » İletişim Fakültesi » Gazetecilik »

kaynakpdf

merhaba.

evet efendim ileti yazının içeriği medya etiği ve davranışta zafiyet sömürüsü.
dünyada yaşanan gerçeklerden tabiki bi haber olmayan kesimde var.
bazı hassas bölgelerde var ilgisizlik bencillik ve emperyalist sömürüler neticesinde ya mağdur ölmüşler yada halen yaşayan mağdurlar kategorisindeler kimi bölge insanları.
kısaca kıyamet teorileri bu kesimlerin göz ardı edildiği mantığıyla ilişik kurmaz.
buda bir tarz senaryodur.
genellikle bu kıyamet senaryoları sanki toplumlarda ciddiye alınıyormuş görüntüsü yaratsada büyük bir çoğunluk merak ve eğlence gibi görmektedir bu tarz teorileri.
ciddiye alınan bölge insanları yada grupları daha önceden toplumsal travmalar yaşamış kesimlerdir.
bu travmalar,savaş-deprem-salgın hastalık-gibi tabii yada insan eliyle oluşturulmuş felaket mağdurlarıdır.
gazeteciliğin amaçları doğrultusunda bilgilendirme ön sıraları işgal eder.
bir topluma hitab etkisi yorumlama ve ileti yani bilgilendirme gücünü hangi niyetle kullandığıyla orantılıdır.
demokratik toplum yazarları işte bu sebeple kötü yada aşırı amaçlı etkili haberin karşısına anti tezde başka bir görüş sunacağından bu kötü etki etkinliğini çabuk yitirir.
bir tez sunulurken karşı tezlerde oluşmaya başlarki buda dengeleri oluşturur.
kısaca sağlıklı olarak düşünülen insanlara yapılır haberler.
özel gazete ve dergilerde vardır kendi paranoyalarını destekleyen özel kesimlerin.
efendim etik olmayan haber biçimi karşılık bulmakta zorlanan bir ortamda yapılan yanlı yoğun ve kasıt taşıyan haberlerdir.


saygılarımla.

oğuz gölçik yazar...