GİRİŞ
Hipokalsemi, özellikle yüksek süt verimli ineklerde genellikle, doğum sırasında veya doğumdan sonraki 72 saat içinde ortaya çıkabildiği gibi, doğumdan önce ve seyrek de olsa doğumdan sonraki bir ay içerisinde de rastlanabilen; akut seyreden, paresis, kollaps, şuur depresyonu ve koma ile karakterize, metabolik bir bozukluktur (20,33,40). Hastalığın esas nedeni laktasyonda kanda iyonize kalsiyumun aniden anormal derecede düşmesi sonucunda, motorik kas tellerinin sinir impulslarına cevap verememesi ve kas tonusunun düşmesidir (20,40).
İneklerde normalde 100 ml kan serumunda 8-12 mg Ca bulunmaktadır. Bu miktar 6 mg’ın altına düşerse klinik semptomlar, 5 mg’ın altına düşerse parezis ortaya çıkar. Hatta bazen Ca düzeyi 2-3 mg’a kadar düşer (20,40). Kalsiyum düzeyi düştükçe, hastalık belirtileri daha belirginleşir. Bunun sebebi motorik uyarımların, nöro-muskuler iletiminden kaynaklanır (28). Kandaki biyokimyasal parametrelerin değişimi, hastalığın ciddiyeti hakkında bilgi vermesi bakımından çok önemlidir (11,34). Paratiroid hormon ve Vıtamin D sayesinde bağırsak ve kemiklerden hücre dışı kalsiyum depolarına geçen kalsiyum süt sekresyonunda için gerekli kalsiyum ihtiyacını karşılar (15,16,23). Fakat ilk günde çok büyük boyutlara ulaşan kalsiyum kaybını karşılamak zorlaşır ve kalsiyum homeostazını sağlayan hormonlar ancak, 24-72 saat sürede yeniden dengeyi sağlarlar. Bu süre, hipokalseminin oluşumu için yeterlidir (24).
Sabit bir kan kalsiyum konsantrasyonunun devamlılığının sağlanması için hormonal kontrol mekanizmaları bulunmaktadır. Bu mekanizmalar paratiroid hormon (PTH), kalsitonin ve vitamin D (l,25-dihidroksikolekalsiferol) olmak üzere üç hormondan oluşmaktadır (3,21,26).
PTH kemik metabolizmasını düzenleyen önemli bir hormondur. Hücre dışı sıvıda kalsiyum iyonu azalırsa, PTH salınımı artar. Bunun aksine, hücre dışı sıvıda kalsiyum iyonu artarsa, PTH salınımı azalır (36).
Kalsitonin, tiroid bezinin parafolliküler veya Ca hücreleri tarafından sentezlenir (10). Kalsitonin salınımı, serum kalsiyum düzeyi ile düzenlenmektedir. Serum kalsiyum düzeyi arttığı zaman veya hiperkalsemi vakalarında, kalsitonin salınımı uyarılır. Bunun aksine, serum kalsiyum düzeyi düştüğü zaman veya hipokalsemi vakalarında, kalsitonin salınımı baskılanır (29).
Vitamin D’nin biyolojik rolü bağırsaklardan mineral emilimi düzenlemek ve kemik mineralizasyonu ile büyümeyi sağlamaktır (3,8,14,22). Vit D3 bağırsaklardan kalsiyum emilimini sağlayan bir hormondur. Bu hormonun eksikliğinde, kalsiyum malabsorbsiyonu ve bunun sonucu olarak da negatif bir kalsiyum dengesi görülür (8). Vit D3’ün kalsiyum taşınmasını birkaç dakika gibi kısa bir süre içinde hızlandırdığı bildirilmektedir (7,31,32).
Glikokortikoidlerin kemik dokudan kalsiyum rezorbsiyonu üzerinde direkt etkili oldukları yapılan in vivo ve in vitro çalışmalarda görülmüştür (35,38).
Gebeliğin son dönemlerinde diyetteki kalsiyum miktarının düşük olması ve bunu takiben laktasyon döneminde ise yüksek olması, doğum sonrası görülen hipokalsemi olaylarını azaltmaktadır (19). Yine doğum öncesi fosfor miktarının, yüksek olması (80g.P/gün) hipokalsemi vakalarında bir artış görülmesine neden olmaktadır. Beslenmeyle alınan fosfor miktarı fazla olunca, kandaki fosfor düzeyi de yükselerek böbreklerde Vit D3 üretimini katalize eden enzimleri baskılar ve Vit D3 üretiminin azalması ile bağırsaklardan kalsiyum emilimi azalmaktadır (6,18). Doğumdan önce düşük miktarda fosfor içeren rasyonla beslenen ineklerde, doğum sonrası plazma kalsiyum düzeyinin yükseldiği ve hipokalsemi riskinin azaldığı görülmektedir (5).
İneklerin kuruda kalma süresinin çok uzun veya çok kısa olması da hipokalsemi oluşması açısından önem teşkil eder (4,17,20,40,41).
Kanda ALP aktivitesi artışına; safra tıkanması, karaciğer hasarı, steroid tedavileri, büyüyen hayvanlar, yaygın kemik hastalıkları, endokrin bozukluklar, neoplaziler, septisemi, şiddetli açlık ve gebelik gibi durumların neden olduğu kaydedilmektedir. İneklerde normal serum ALP değeri 90.0-170 U/L ‘dir (12,30,39).
Hipokalseminin sağaltımına damar içi kalsiyum tuzlarının %10- 2Olik eriyiklerinden 0.1 gr/kg canlı ağırlık hesabıyla 500-1500 ml verilmesi ile başlanır. Bir çok kalsiyum tuzu, kalp için aşırı toksik olduğundan, daha az toksik olan kalsiyum tuzları (glukonat, laktat, asetat, glukoheptonat, boroglukonat, vb.) tercih edilir. Önce solunum ve dolaşımı uyarmak amacı ile kafein uygulaması yapılır. Kalsiyum tuzları myokarda toksik etkilidir. Bu sebeple kullanılan kalsiyum tuzu vücut sıcaklığında, damla, damla, vena jugularis yolu ile ve perfüzyon cihazıyla verilmelidir. Vena jugularis’ten uygulama mümkün değilse uygulama Vena subcutanea abdoministen de yapılabilir (33).
Kalsiyum tuzlarının, damar içi verilmesi esnasında, kalp atımları önce yavaşlar, sonra süratlenir. Kalsiyum toksikasyonlarında %10’luk magnezyum sülfat’tan 300 ml verilmelidir. Kalsiyum enjeksiyonundan 5 dakika önce atropin sülfat 0.02 mg/kg damar içi, verapamil ise 0.05 mg/kg kas içi uygulanarak hiperkalemiye bağlı muhtemel kalp aritmilerinin önüne geçilebilir (33).
Hipokalsemi, yeterli ancak en düşük doz ile sağaltılmaya çalışılmalıdır. Yüksek dozda kalsiyum tuzlarının damar içi uygulamaları, parathormon salınımını engelleyerek, nükslerin ortaya çıkmasına sebep olur. Parenteral uygulamaların dışında, ağızdan, kalsiyum klorür, verilmesinden de iyi netice alınır. Ancak doz aşımının metabolik asidozise ve ağızdan ilaç kullanımının aspirasyon pneumonisine sebep olabileceği göz önünde tutulmalıdır (2,33).
Kalsiyum atılımını engellemek amacı ile sağaltımı takiben, 24 saat süre ile sağım yapılmamalıdır. Sağaltımdan sonra duyarlılık devam ettiğinden hayvanı ayağa kalkması için zorlamamalı, kendiliğinden kalkması için serbest bırakılmalı, özellikle korkutmamaya özen gösterilmelidir. Korkuya bağlı şok sonucu ölen hayvanlara rastlanmıştır (33,37).
Sağaltıma cevap alınamadığı durumlarda, hipofosfatemi düşünülmelidir. Hipofosfatemili inekler genel durumları düzelmesine rağmen ayağa kalkamazlar. Böyle olgularda % 15’lik sodyum bifosfattan damar içi yolla 200 ml verilebilir. Hipoglisemi ile komplike olgularda kalsiyum uygulamasından sonra %30’luk dekstrozdan 500 ml, veya glukoneogenezisi uyarmak amacı ile deksametazon (20 mg) ya da flumetazon (10 mg) kas içi uygulanabilir (33).
Bu çalışmada, doğum sonrası hipokalsemi ile seyreden doğum felci teşhisi konmuş süt inekleri ve buzağıları arasındaki kan serumunda kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfataz parametreleri arasındaki ilişkinin araştırılarak, hipokalsemili ineklerdeki Ca, P ve ALP kan serum seviyelerinden buzağıların etkilenip etkilenmediği, etkilenmişse hangi düzeylerde etkilendiklerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır.


kaynakpdf

MATERYAL ve METOT
Araştırmanın materyalini, Elazığ ili merkez köylerinde halk elinde bulunan 20 adet değişik ırklara ait (Holstein, Jersey, Simmental, İsviçre Esmeri ve bu ırkların melezleri), ekstansif yetiştirme uygulanan, klinik muayenelerinde tipik hipokalsemi semptomlarından olan ayağa kalkamama, parezis, şuur depresyonu, vücut sıcaklığının azalması, rumen hareketlerinin durması, vb. (20,33,40) tespit edilen hipokalsemili inek ve bunların buzağıları ile 10 adet normal doğum yapmış, sağlıklı, değişik ırklara ait ekstansif yetiştirme uygulanan kontrol grubu inek ve bunların buzağıları oluşturdu. İnekler hipokalsemili inekler ve kontrol grubu inekler ile bunların buzağıları olmak üzere iki gruba ayrıldı. Heriki gruptaki inek ve bunların buzağılarının klinik muayenesi, tedavisi yapıldı ve usulüne uygun olarak kan örnekleri alındı.
Yirmi adet klinik olarak hipokalsemi tanısı konmuş inekten tedavi öncesi ve tedaviden 1 saat sonra, hasta ineklerin buzağılarından anneye uygulanacak olan tedaviden önce, 10 adet kontrol grubu inekten ve bunların buzağılarından Vena jugularis’ten steril vakumlu tüplerle 10 ml kan örneği alındı. Alınan kan örnekleri oda sıcaklığında 1 saat bekletildikten sonra 20 dakika süreyle 3000 devir/dk ’da santrifüj edilerek serumları çıkartıldı. Serumlar saklama tüplerine aktarılarak analizler yapılıncaya kadar derin dondurucuda -20 ˚C ’de saklandı ve örnekler tamamlanınca, serumlar otoanalizörde (Olympus AU600) çalışılarak numunelerde Ca (Kalsiyum) , P (İnorganik Fosfor) ve Alkalen Fosfataz (ALP) düzeyleri ölçüldü.
Tüm hasta hayvanların tedavisinde, Kalsiyum Preparatı (Vetacalsin® , Richter Pharma-Avusturya) 500 ml. damar içi , AD3EC Preparatı (Richtasol® , Richter Pharma-Avusturya) 10-15 ml. damar içi , Fosfor preparatı (Fosfocure Forte® , Provet-Türkiye) 50-100 ml damar içi ve Atropin Sülfat (Atropin® , Vetaş-Türkiye) 0.04mg/kg dozda damar içi olarak kullanıldı. Ayrıca hipoglisemiden şüphelenilen vakalarda Dekstroz Solüsyonu (Dextroflex® %30 , Eczacıbaşı-Türkiye) 500 ml. damar içi olarak uygulandı. Çalışmanın istatistiki değerlendirmeleri, bilgisayar ortamında T-Testi (Independent Samples Test ve Paired Samples Test) ile yapıldı.

BULGULAR
Hipokalsemili ineklerin tedavi öncesi ortalama kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz serum değerleri sırasıyla, 4.88±020 mg/dl, 2.40±0.25 mg/dl ve 56.46±2.20 U/L, kontrol grubundaki ineklerin ortalama kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz serum değerleri sırasıyla, 8.65 ±033 mg/dl, 4.71±029 mg/dl ve 48.30±2.41U/L olarak bulunmuştur. Hipokalsemili ineklerin tedavi öncesi ile kontrol grubu ineklerin kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz serum değerleri karşılaştırıldığında, kalsiyum ve fosfor düzeyleri arasında istatistiki açıdan fark p<0.001 önemli iken, alkalen fosfotaz değerleri arasındaki fark ise p<0.05 oranında önemli olarak tespit edilmiştir.
Hipokalsemili ineklerin tedavi sonrası ortalama kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz serum değerleri sırasıyla, 8.65 ±033 mg/dl, 4.71±029 mg/dl ve 48.30±2.41 U/L, kontrol grubundaki ineklerin ortalama kalsiyum, fosfor ve alkelen fosfotaz serum değerleri sırasıyla 9.29±0.20 mg/dl, 5.36±0.24 mg/dl ve 62.90±2.26 U/L olarak bulunmuştur. Hipokalsemili ineklerin tedavi sonrası ile kontrol grubu ineklerin kalsiyum, fosfor ve alkelen fosfotaz serum değerleri karşılaştırıldığında ise, istatistiki açıdan aralarında herhangi bir farkın olmadığı saptanmıştır.
Hipokalsemili ineklerin tedavi öncesi ortalama kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz serum değerleri sırasıyla, 4.88±020 mg/dl, 2.40±0.25 mg/dl ve 56.46±2.20 U/L, tedavi sonrası ortalama kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz serum değerleri sırasıyla, 9.29±0.20 mg/dl, 5.36±0.24 mg/dl ve 62.90±2.26 U/L olarak bulunmuştur. Hipokalsemili ineklerin tedavi öncesi ile tedavi sonrası kalsiyum, fosfor ve alkelen fosfotaz serum değerleri karşılaştırıldığında ise, kalsiyum düzeyleri arasında istatistiki fark p<0.001 önemli iken, fosfor ve alkalen fosfotaz değerleri arasındaki fark ise p<0.01 oranında önemli bulunmuştur.
Hipokalsemili ineklerin yavrularının ortalama kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz serum değerleri sırasıyla, 9.37±0.26 mg/dl, 7.31±0.29 mg/dl ve 692.04±65.52 U/L, kontrol grubundaki ineklerin yavrularının ortalama kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz serum değerleri sırasıyla, 10.08±0.36mg/dl, 7.47±0.69 mg/dl ve 744.44±94.75 U/L olarak bulunmuştur. Hipokalsemili ineklerin yavruları ile kontrol grubundaki ineklerin yavrularının kalsiyum, fosfor ve alkelen fosfotaz serum değerleri karşılaştırıldığında ise, istatistiki açıdan aralarında herhangi bir farkın olmadığı saptanmıştır.
Hipokalsemili ineklerin tedavi öncesi ve tedavi sonrası ile kontrol grubundaki ineklerin kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz serum değerleri ile hipokalsemili ineklerin yavruları ile kontrol grubundaki ineklerin yavrularının kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfataz ortalama değerleri tablo 1’de sunulmuştur.

TARTIŞMA ve SONUÇ
İneklerde normalde 100 ml kan serumunda 8-12 mg Ca bulunmaktadır. Bu miktar 6 mg’ın altına düşerse klinik semptomlar, 5 mg’ın altına düşerse parezis ortaya çıkar. Hatta bazen Ca düzeyi 2-3 mg’a kadar düşer (20,40). Kalsiyum düzeyi düştükçe, hastalık belirtileri daha belirginleşir. Bunun sebebi motorik uyarımların, nöro-muskuler iletiminden kaynaklanır (28). Kandaki biyokimyasal parametrelerin değişimi, hastalığın ciddiyeti hakkında bilgi vermesi bakımından çok önemlidir (11,24,34). Bu çalışmada, hipokalsemi teşhisi konulmuş 20 adet inekte hipokalsemi sağaltımından önce alınan kanda kalsiyum ortalama düzeyi 4.88±0,20 mg/dl, kontrol grubunda ise 8,65±0,33 mg/dl olarak ölçülmüştür. Her iki grup arasındaki değerler istatiksel olarak karşılaştırıldığında p<0.001 düzeyinde önemli bir fark bulunmuştur. Bu değerin, bu çalışmada da literatürlerde bildirilen (30,39,40), sığırlarda normal kabul edilen 8-10.5 mg/dl ve hipokalsemi oluşan (<6 mg/dl) ineklerin değerleriyle aynı düzeylerde olduğu görülmektedir.
Hipokalsemi yüksek süt verimli ineklerde genellikle, doğum sırasında veya doğumdan sonraki 72 saat içinde sık şekilde meydana gelebildiği gibi doğumdan önce de görülebilmektedir. Seyrek de olsa doğumdan sonraki 1 ay içerisinde de görülebilmektedir (20,33,40). Bu çalışmada da olguların %95’i doğum sonrasında şekillenmiştir.
Doğum sonrası hipokalsemi olayının ortaya çıkışında etkili olduğunu düşündüren diğer bir faktör rasyonun etkisidir. Bu çalışmada kullanılan hayvanların tükettiği rasyonlarda dolgu maddesi olarak saman, az miktarda konsantre yem ve buğday kepeği kullanılmıştır. Gaynor ve arkadaşları (13), yaptıkları çalışmada katyondan zengin diyetle beslenen ineklerde hipokalsemi olaylarının daha şiddetli geçtiğini bildirmişlerdir. Bu nedenle, rasyonda doğumdan en az 2 hafta öncesinde kalsiyum düzeyinin düşük olmasının yanısıra, katyondan fakir dolayısıyla asit karakterli olması, doğum sonrası bozulan kalsiyum dengesini olumlu yönde etkiler. Dolgu maddesi olarak yüksek oranda tüketilen saman, bağırsaklarda yarattığı alkali ortam dolayısıyla kalsiyum emilimini olumsuz olarak etkiler. Kışın hayvanların devamlı olarak ahırda kapalı kalmaları, hareket etmemeleri ve dengesiz beslenme gibi olumsuz nedenlerden dolayı, kış sezonlarında ve ilkbaharın ilk haftalarında hasta sayısı ve oranı artar. Araştırmada
kullanılan hipokalsemili ineklerin tedavisi öncesinde, hayvan sahiplerinden alınan anamnezlerde dengeli bir rasyonla beslenmedikleri (tek yönlü besleme, fabrika yemi, saman ve kuru ot), kapalı bağlı sistem barınaklarda tutuldukları gözlenmiş ve bu hipokalsemi vakalarının ortaya çıkışında beslenme ve bakım koşullarının etkisi (4,17,20,40,41) düşünüldüğünde önemli bir faktör olarak görülmüştür. Ayrıca ineklere düzenli olarak Vit D enjeksiyonun yapılmadığı da anamnezlerde belirtilmiştir. Bu durumda beslenme ve gebelik döneminde düzenli Vit D enjeksiyonunun önemi (1,7,25,31,32) vurgulanabilir.
İneklerde hipokalsemide tanı, klinik belirtiler ve kanın biyokimyasal muayenesine göre konmaktadır ancak, sağaltıma alınan cevap, çoğu zaman en iyi tanı yoludur. Buna, sağaltımdan tanıya gitme de denir. Bu çalışmada, klinik semptomlara (20,28,33,40,41) bakılarak, laboratuar tanı yöntemlerine başvurulmadan tanı konmuş ve sağaltımdan tanıya gitme yoluna gidilmiş ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Ancak imkanlar dahilinde, kanda kalsiyum miktarının tesbitine yönelik hızlı testlerin (Rapid Ca Test, Kruuse) kullanılması durumunda daha kesin tanıya varılacağı düşünülmüştür.
Hipokalsemi sağaltımında, kalsiyum tuzlarının, damar içi verilmesi esnasında, kalp atımları önce yavaşlar, sonra süratlenir. Bu amaçla Atropin sülfat ve Verapamil’den yararlanılabilir. Kalsiyum infüzyonundan 5 dakika önce Atropin sülfat 0.02 mg/kg damar içi, Verapamil ise 0.05 mg/kg kas içi uygulanarak hiperkalemiye bağlı muhtemel kalp aritmilerinin önüne geçilebilir (33). Kalsiyum tuzları uygulanırken bir taraftan kalp atımları kontrol edilmeli, bozukluk durumlarında infüzyona bir süre ara verilmeli ya da çok yavaş olarak devam edilmelidir (33,37). Bu çalışma sırasında da, hipokalsemili ineklerin tedavisinde kalsiyum infüzyonu sırasında oluşan kalp ritim bozukluklarında, infüzyon hızının yavaşlatılması ve Atropin Sülfat’ın damar içi verilmesi yoluna gidilerek başarılı sonuçlar elde edilmiştir.
Bir defa hipokalsemi görülen hayvanlarda, sonraki doğumlarda da tekrar görülme ihtimali yüksektir. Bu özelliği ile kalıtsal ve nükseden hastalıklardan kabul edilmektedir (41). Bu çalışmada da hipokalsemi görülen ineklerin bir kısmının daha önceki doğumlarından sonra da hipokalsemi oldukları, alınan anamnezde tesbit edildi, bu durumun yukarıda bildirilen kalıtsal ve nükseden bir metabolizma hastalığı olduğunu doğruladığı kanısına varılmıştır.
Çalışmanın temelini oluşturan, hipokalsemili ineklerin yavrularının ortalama serum kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz değerleri sırasıyla 9.37±0.26 mg/dl, 7.31±0.29 mg/dl, 692.04±65.52 U/L, kontrol grubu ineklerin yavrularının ortalama serum kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz değerleri sırasıyla 10.08±0.36 mg/dl, 7.47±0.69 mg/dl, 744.44±94.75 U/L olarak saptanmıştır. Yavrular arasında bu değerler karşılaştırıldığında istatistiki açıdan aralarında herhangi bir farkın olmadığı tespit edilmiştir. Bu durumun ineklerde doğum sonu kolostrumla atılan yüksek miktardaki kalsiyumun, yavruların annelerini emmesiyle buzağılarda oluşabilecek hipokalsemiyi engellediğini düşündürmektedir. Ayrıca yavrulardan elde edilen kalsiyum ve fosfor değerleri literatür verilerle (30,39) paralellik gösterirken, yavrulardaki alkalen fosfotaz değerleri ise, Birgele ve Ilgaža (9)’ nın elde ettiği sonuçlardan yüksek bulunmuştur. Kanda ALP aktivitesi artışına; safra tıkanması, karaciğer hasarı, steroid tedavileri, büyüyen hayvanlar, yaygın kemik hastalıkları, endokrin bozukluklar, neoplaziler, septisemi, şiddetli açlık ve gebelik gibi durumların neden olduğu kaydedilmektedir (30). Kalsiyum ve fosfor seviyelerindeki değişikliklerde ALP aktivitesi normal veya yüksek oranda olabileceği de kaydedilmektedir (12,30,39). Bu çalışma da yukarıda ifade edilenlere ek olarak, hayvanların iklim, ırk ve çevre gibi bazı faktörlerden etkilenebileceği düşünülmektedir.
Doğumdan önce fosfor miktarının yüksek olmasının, hipokalsemi vakalarında bir artış görülmesine neden olduğu, beslenmeyle alınan fosfor miktarı fazla olunca, kandaki fosfor düzeyi de yükselerek böbreklerde Vit D3 üretimini katalize eden enzimleri baskıladığı, vitamin D3 üretiminin azalması ile bağırsaklardan kalsiyum emilimi azaldığı ifade edilmektedir (6,18). Doğumdan önce düşük miktarda fosfor içeren rasyonla beslenen ineklerde, doğum sonrası plazma kalsiyum düzeyinin yükseldiği ve hipokalsemi riskinin azaldığı görülmektedir (5). Kaya ve arkadaşları (27) serum fosfor düzeylerinin sağlıklı hayvanlarda 3.79±0.24 mg/dl, hasta hayvanlarda tedavi öncesi 1.60±0.12 mg/dl, tedavi sonrasında ise 3.81±0.9 mg/dl olarak bulmuşlardır. Ayrıca, verilen rasyonlarda fosfor miktarının çok az miktarda tespit ettiklerini ve bu yüzden fosfor seviyesinin düşük olduğunu kaydetmişlerdir. Sunulan çalışmada da elde edilen fosfor değerleri yukarıda bildirilen (5,6,18,27) faktörler ve ifade edilen değerlerle benzerlik göstermektedir.
Sonuç olarak, hipokalsemili ineklerin serum kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfotaz düzeylerinde önemli değişiklikler gözlenirken, hipokalsemili ineklerin yavrularında bu değişiklikler görülmemiştir. Bunun sonucu olarakta, hipokalsemili ineklerin yavrularında, bu çalışmada değerlendirilen bazı kan parametrelerinin (kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfataz) hastalıktan etkilenmediği, ancak bu konuyla ilgili gelecekte daha detaylı çalışmaların yapılmasının yararlı olacağı kanısına varılmıştır.


tablolar ve devamı Kaynak pdf