Teşhis
Laboratuvar teşhisi
Bir çok bakteriyel (Mycoplasmosis, ORT,
Pasteurellosis, Colibasillosis, Bordetellosis Listeriosis,
vs.), viral (Avian İnfluenza, Newcastle) ve mantar
infeksiyonları (Aspergillozis) ile benzer klinik belirtiler ve
otopsi bulguları meydana getirdiğinden klinik belirtilere ve
lezyonlara bakarak klamidiyozis’in teşhisini yapmak çok
zordur (44).
Geniş konakçı dağılımı, klinik belirtilerdeki varyasyon
ve infeksiyonun şiddeti klamidiyozis’i teşhis etmede
güçlüğe yol açmaktadır (8). OIE’ye göre, kanatlı
klamidiyozis’in tanısında tipik klinik belirtilerin yanısıra,
organizmanın izolasyon ve identifikasyonuna, dokularda
Chlamydia’nın saptanmasına veya spesifik humoral
antikorda dört kat artışın saptanmasının gerektiği
bildirilmiştir (7).

Chlamydia’nın izolasyon ve identifikasyonu
İzolasyon
Kültür için alınacak örnekler hastalık belirtilerine
bağlıdır. Örnekler aseptik olarak alınmalıdır. Kontaminant
bakteriler Chlamydia’nın izolasyonuna engel olabilirler (7).
Akut vakalarda alınan örnekler, lezyonlar gösteren
organların içerisindeki veya etrafındaki fibrinöz eksudat,
oküler ve nasal eksudatlar, tüm kan ve böbrek, akciğer,
perikardium, dalak ve karaciğerden alınan doku
örneklerinden ibarettir (53). İshalli vakalarda, kolon
içerikleri veya dışkının kültür edilmesi gerekir (7). Canlı
kuşlarda, tercih edilen örnekler nazal, faringiyal ve kloakal
swab, konjuktival kazıntı ve dışkıdır (53). Dışkıdan örnek
alımında Chlamydophila’ların aralıklarla saçılması dikkate
alınarak kloakal swab ya da dışkının 3-5 gün aralıklarla
alınması gerekir (41). Bağırsak içeriği, kloakal swablar,
konjunktival kazıntılar ve peritoneal eksudatta alınması
gerekir (7).
İzolasyon amacıyla toplanan örneklerin taşıma ve
saklanması sırasında Chlamydia ve Chlamydophila’ların
infektivitesinin kaybolmasını engellemek için uygun bir
transport besiyeri (%10 fötal buzağı serumlu sukrozfosfat-
glutamat (sucrose-phosphate-glutamate, SPG)
kullanılmalıdır (25). Bakteriyel kontaminasyonu
engellemek için Chlamydiostatik olmayan antibiyotikler
(vancomycin 100 µg/mL, streptomycin 100 µg/mL,
gentamycin 50 µg/mL) ve mikostatikler (nystatin 50
µg/mL) eklenebilmektedir (25).
C. psittaci obligat intraselüler bir bakteridir ve bu
nedenle doku kültürü, embriyolu tavuk yumurtası ve
laboratuvar hayvanlarında üretilebilmektedir. Buffalo
green monkey (BGM), African green monkey kidney
(Vero), McCoy veya L hücreleri içerisine örneklerin direkt
inokulasyonu tercih edilir (7). Hücre kültürlerinin kanatlı
suşlarının izolasyonu için tavuk embriyoları kadar duyarlı
olduğu bildirilmiştir (7). Örneklerin infektivitesini artırmak
için tercih edilen metot monolayerler üzerine inokulumun
sentrifügasyonu, cycloheximide gibi hücre bölücü
inhibitörlerin eklenmesidir (7). Tanıda etkenin
izolasyonunun en iyi yöntem olmasına rağmen zaman,
izolasyon için konunun uzmanına ve iyi ekipman içeren
laboratuara, doğru örnek transport koşullarına gerek
olmasının bir dezavantaj olduğu, bu nedenle bir çok
teşhis laboratuvarlarında rutin olarak tanının yapılamadığı
vurgulanmıştır (54, 55).

İdentifikasyon
Dokulardan hazırlanan kesitler, sürme veya ezme
preparatlar hazırlanarak Haematoxylin-Eosin (HE),
Giemsa veya modifiye Ziehl-Neelsen (Stamp)
tekniklerinden biri ile boyanarak ışık mikroskobu altında
(1000X-1500X) incelenirler (41). Giemsa ile mor ve
Stamp ile pembe renkte tek tek veya kümeler halinde
(hücre içinde ve dışında) elementer cisimciklerini veya
hücre içinde inklüzyonları gözlemek mümkündür (41).
Doku preparatlarında mikroorganizma antijenlerini
görüntülemede immunfluoresens (IFA) veya in situ
immunperoksidaz tekniklerinden de yararlanılabilir (41).
Bu iki test mikroskop altında muayene ile değerlendirilir.
IFA testinde etkene ait antijenlerin bulunduğu yerler, UV
mikroskopu altında sarı yeşil renkte parıldayan
noktacıklar halinde görülürler (44).

PCR
PCR’ın Chlamydiaceae’yı saptamada ideal bir yöntem
olduğu bildirilmiştir (8). Spesifik, sensitif ve kısa zaman
aldığı için geleneksel serolojik teknikler üzerinde
avantajlara sahiptir (8). Ayrıca bu metot basit, hızlı,
standardize edilmesi kolay ve çok sayıda örneği işlemek
için kültürden daha uygun ve güvenilir olması gibi
avantajlara sahiptir (56). PCR canlı organizmalara gerek
duymaz ve laboratuvar çalışanları için yumurtalar veya
hücrelerden yapılan kültürden daha az riske sahiptir (8).
Spesifik hayvanlardan veya belirli chlamydial türlerden
chlamydial nükleik asitleri saptamak için PCR’ın
kullanıldığı pek çok çalışma vardır (55, 57-59). Kanatlı
türlerinin saptanması için mevcut geleneksel PCR
protokolleri amplifikasyon hedefleri olarak ompA geni (60,
61) veya ribosomal RNA genleri (16S-23S) (62) gibi tek
kopya genlerini kullanmaktadır. Son zamanlarda C.
abortus’un pmp (polymorphic membrane protein)
genlerini hedef alan primerlerin yeni bir setinin
(CpsiA/CpsiB) kanatlı klamidiyozis’inin PCR ile
saptanması için uygun olduğu bildirilmiştir (56).

Serolojik Teşhis
Etkene karşı oluşan antikorların tespiti için standart
olarak kullanılan serolojik test komplement fikzasyon (CF)
testidir (7). Antijen bütün suşlarda mevcut olan grupreaktif
lipopolisakkarit antijenidir. Klinik bulgularla birlikte
yüksek CF antikor titrelerinin saptanması aktif
infeksiyonun göstergesidir (7). Bireysel bir kuşta titredeki
dört kat artışın saptanması mevcut infeksiyonun bir
göstergesidir (7).
Enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA)
(5,63,64), agar jel immunodiffuzyon (65), latex
aglütinasyon (LA), elementary body aglütinasyon (EBA)
(66) ve mikro-immunofluorescence (MIFT) gibi diğer
serolojik testler de geliştirilmiştir; fakat bu tekniklerin
spesifiteleri henüz yeterince değerlendirilmemiştir (7).
Grup-spesifik Chlamydial antikorlar için ELISA, CFT
testinden daha çabuk ve hassastır (7). Hem C.
trachomatis hem de C. psittaci’ye karşı oluşan antikorların
saptanması için ELISA’nın değerlendirilmesinin yapıldığı
çalışmalar çoğu vakalarda CF testinin yerine
kullanılabileceğini göstermiştir (5, 63, 64). Bununla
birlikte, henüz kapsamlı olarak test edilmemiştir ve bütün
kuş türleri için konjugatlar ticari olarak mevcut değildir (7).
Immünodifüzyon, CF testinden daha az hassastır. LA
testi C. psittaci’ ye karşı oluşan antikorları saptar ve
yapılması kolay ve çabuktur (67). LA testi direk CF testine
nispeten %39.1 sensitivite ve %98.8 spesifiteye sahiptir
(7). Test hem IgM hem de IgG’yi saptar, fakat IgM’yi
saptamada en iyidir. Yeni veya aktif infeksiyonları
saptamada kullanılması önerilmiştir. EBA testi sadece
IgM’yi saptar ve şimdiki infeksiyonun bir göstergesidir (7).
MIFT’in yapılması çabuk ve kolaydır; bununla birlikte,
fluorescense-konjugatlı tür spesifik antiserumları her
zaman temin etmek güçtür (7).
İmmuno-histokimyasal boyama
Restriction Fragment Length Polymorphism (PZRRFLP)
ve histolojik kesitlerin immunohistokimyasal
boyaması gelecek için çok ümit verici olan iki yeni
tekniktir (7). Bu iki teknikte çok çabuktur ve canlı etkene
gerek duymaz (7). Son gelişmeler ve otomatik boyama
ekipmanın varlığından dolayı histolojik kesitlerin
immunohistokimyasal boyamasının kullanılmasında bir
artış olmuştur (7).

İzolatların Tiplendirilmesi
Serolojik tiplendirme
Serotip-spesifik monoklonal antikorların
kullanılmasıyla, C. psittaci türlerinde 6 kanatlı serotipi (AF)
ve 2 memeli serotipi (sıçanlardan elde edilen M56 ve
sığırlardan elde edilen WC) tespit edilmiştir (5,49,68).
M56 ve WC serotiplerinin her biri tek bir salgından izole
edilmiştir. Her bir serotipin ilişkili olduğu konakçılar: A
(psittacine kuşlar); B (güvercinler); C (ördek ve kazlar); D
(hindiler); E (güvercinler ve ratites) ve F (bir psittacine
kuştan elde edilen tek bir izolat) (54). Kanatlı
serotiplerinin 5’i (A-E) yaygındır (7).
PZR-RFLP teknikleri suşları ayırt etmek için
geliştirilmiştir (50, 61, 69).

Tedavi
Tedavi için antibiyotikler kullanılmaktadır.
Antibiyotikler şimdilik sadece kontrol araçlarıdır. C.
psittaci birkaç antibiyotiğe duyarlıdır, ilaç seçimi ülkeden
ülkeye değişir (7).
Tedavide quinolon’lar (enrofloksasin) veya makrolidler
(azitromisin) kullanılmasına rağmen, tetrasiklinlerin
alternatif ilaçlar olduğu düşünülmüştür (27). Klortetrasiklin
tedavi edilen kuş türüne ve yemin tipine bağlı olarak 500-
5000 ppm miktarında yeme katılarak verilir (45). Asıl
problemlerden biri kuşların çoğu kez tetrasiklinler katılan
yemi yeme isteksizliğidir (45). Daha büyük kuşlar için
oksitetrasiklinin intramuskular injeksiyonu kullanılmıştır,
fakat injeksiyon alanında şiddetli kas nekrozu gibi yan
etkiler meydana geldiği bildirilmiştir (45). Bütün tetrasiklin
tedavilerinde normal bağırsak florasının eliminasyonu
meydana gelmektedir (45).
Doksisilin de injekte edilerek ve yeme katılarak (1000
mg/kg) başarıyla kullanılmıştır (45). İçme suyuna ilave
edilen doksisilin (200-800 mg/litre, türlere ve çevresel
koşullara bağlı olarak)’inde etkili olduğu saptanmıştır (70).
Doksisilin’in yemden ziyade suda daha stabil olduğu,
ilacın kuşlar tarafından iyi alındığı ve pahalı olmadığı
belirtilmektedir (70).
Enrofloksasin C. psittaci ile infekte kuşları tedavi
etmek amacıyla yeme 250-1000 ppm miktarında katılarak
kullanılmıştır (45). Tedaviye uzun süre devam edilmesi
gerekmektedir. Pet kuşlar için çoğu kez 45 gün tavsiye
edilmektedir (48, 71).
Kuşların tedavisi ile ilgili problemlerden biri tedaviden
sonra infeksiyonun tekrar nüks etmesidir (27, 41).

Korunma
Avian Klamidiyozis’i önlemek için muhtemelen infekte
kuşlarla temas olmadan sağlık koşullarını kontrol etmek,
nadiren kümes hayvanları için infeksiyonun muhtemel
kaynağı ve taşıyıcısı oldukları için özgür yaşayan kuşlarla
teması en aza indirmek gereklidir (7). Biyogüvenlik
önlemleri kuşlar arasında infeksiyonun yayılmasını ve
insanlara bulaşmasını minimize etmek için esastır (7).
Havadan patojenin yayılmasını minimize etmek,
insanların hareketini kısıtlamak için karantina, hijyen,
iyodofor’lar, formaldehit ve kuaternar amonyum
ürünleriyle köklü dezenfeksiyon gibi özel tedbirler
alınması gerekir (72, 73). Etkili dezenfektanlar: 1:1000
dilüsyon kuaternar ammonium bileşiği, %70 izopropil
alkol, %0.5 perasetik asit, 1:100 dilüsyon çamaşır suyu ve
klorofenoller’dir (7). Pet kuşların hastalığı taşımayan
işletmelerden alınması gerekir (7).
C. psittaci zoonoz olduğundan halk sağlığı açısından
da önem taşır. ABD Tarım Bölümü ithal edilen kuşların
hastalık getirmesini önlemek için 30 gün karantinada
tutarak gerekli muayeneleri yapıldıktan sonra ülkeye
girişine izin verilmesini şart koşmaktadır (38, 74).
Aşılama
Avian Klamidiyozis için ticari bir aşı mevcut
olmadığından ne kanatlı türlerinde ne de insanlarda
aşılamayla iyi sonuçlar alınamamıştır (73, 75). Aşı üretme
teşebbüslerinde sınırlı sayıda başarı elde edilmiştir (7).
Bu üretimlerde Chlamydiae’nin konsantre edilmiş
süspansiyonlarının formalin ile inaktivasyonu esas
alınmıştır (7). Bununla birlikte, son yıllarda, MOMP (the
major outer membrane protein) antijenine karşı plazmid
DNA aşısı kullanılarak hindilerde solunum belirtileri olan
infeksiyona karşı iyi bir koruma sağladığı gösterilmiştir
(76).
İnsanlarda Klamidiyozis
Özellikle veterinerler, kuş yetiştiricileri ve hayvan
satıcıları gibi yüksek riskteki insanlara kuşlardan C.
psittaci’nin bulaştığı bildirilmiştir (77-79). Kontamine gayta
ve tüyler insanlara sürülerden infeksiyonun bulaşmasında
asıl rol oynayabilir (80). İnsandan insana bulaşma
nadirdir, fakat meydana gelebilir (80, 81,82). İnsanlardan
kuşlara bulaşma bildirilmemiştir (27).
İnsanlarda inkubasyon süresi genellikle 5-14 gündür;
bununla birlikte, daha uzun inkubasyon sürelerinin olduğu
bilinmektedir (7). İnsanlarda “klamidiyozis” semptomları
hiçbir klinik belirti olmamasından - intersitisyal pnömoni
ve encephalitis’le birlikte şiddetli sistemik hastalığa kadar
değişebilen formlarda seyredilebilir (83).
Hastalık, uygun olarak tedavi edilmeyen hastalarda
nadiren öldürücüdür; bu yüzden, tehlikenin fark edilmesi
ve erken teşhis önemlidir (7). İnfekte insanlarda tipik
olarak solunum belirtileri ile veya solunum belirtileri
olmaksızın başağrısı, titreme, kırıklık, kas ağrısı gelişir
(7).

KaynakPDF