İnfluenza virus, Orthomyxoviridae ailesinden, 80-120 nm çapında, lipid zarflı ve RNA içeren bir virusdur. İnfluenza virus RNA’sı tek sarmallı ve 8 segmentlidir, RNA segmentlerinden büyük olan 3 tanesi polimeraz proteinlerini (PB1, PB2, PA) kodlar ve virus replikasyonunda gerekli RNA’yı sentezler. Diğer 3 segment, virusun iki önemli yüzey glikoproteini olan hemaglutinin (HA), nöraminidaz (NA) ve ayrıca nükleoproteinleri (NP) kodlar. Son 2 segment ise matriks (M) ve yapısal olmayan proteinleri kodlar. Hemaglutininler; virusun solunum sistemi epitel hücrelerine yapışmasını, nöraminidazlar ise virusun epitel hücresinden serbest kalmasını sağlar. HA epitoplarına karşı oluşan antikorlar virusun epitel hücrelerine tutunmasını ve hücre içine girişini önler. NA’ya karşı oluşan antikorlar da, konak hücrelerinden viriyonların salınımını azaltır. Nükleoprotein ve matriks proteinlerindeki antijenik farklılığa göre influenza virusları, influenza A, influenza B, influenza C olmak üzere 3 tipe ayrılır. İnfluenza A virusları hemaglutinin ve nöraminidaz’ın özelliklerine göre alttiplere ayrılmaktadır. Bilinen 15 adet HA ve 9 adet NA subtipi vardır. Yaklaşık 115 yıldır insanlar arasında görülen subtipler; H1N1, H2N2, H3N2, H5N1 ve H7N7’dir (7-12-17-35-41).
İnfluenza virusunda antijenik değişim başlıca HA, daha az oranda da NA’larda görülür. Virusda iki çeşit genomik değişiklik görülmektedir; antijenik drift olarak adlandırılan değişimde, viral genomda spontan nokta mutasyon sonucunda HA ve NA’da bir veya iki aminoasitte minör değişiklik oluşur ve antijenik drift sonucunda epidemiler görülür. Antijenik shift olarak adlandırılan değişimde ise viral segmentlerde değişiklik, yani yeniden yapılanma söz konusudur. HA ve NA’da veya her ikisinde de majör antijenik değişiklik ile yeni bir subtip gelişir. Antijenik shift sonucunda pandemiler meydana gelir (17-32-41).
İnfluenza virusunda görülen devamlı antijenik değişim nedeniyle yeni oluşan virusu tanımlamak için bir terminoloji geliştirilmiştir. Buna göre virusu isimlendirmede virus tipi, ilk ayrıldığı coğrafik bölge, suş sayısı, izolasyon yılı ve virus subtipi ile belirtilmektedir [A/Beijing/32/96/(H3N2)], kuşlardan izole edilen subtip belirtilirken virus tipinden sonra, hangi kuş türünden izole edildiği de ilave edilmektedir [A/duck/Ireland/113/84/(H5N3)] (17-26-35).
İnfluenza, insanlarda hızla yayılabilen, son derece bulaşıcı, her kış değişen şiddette salgınlar yapabilen, akut ve ateşli bir solunum yolu hastalığıdır. Bazı hastalarda, hafif boğaz ağrısı ile seyrederken, bazı hastalarda da titreme ile birlikte yüksek ateş, baş ağrısı, öksürük ve kas ağrısı en sık görülen belirtilerdir. Nezle, farenjit, trakeobronşit de bu tabloya eşlik edebilir. Yaşlılarda ve akciğer hastalarında akciğer komplikasyonu olarak primer viral pnömoni veya Stafilokok, Pnömokok ve Haemophilus influenza’ya bağlı sekonder pnömoni gelişebilir. Miyozit, miyokardit, perikardit, ensefalit ise akciğer dışı gelişen komplikasyonlardır (17-35-41).
İnfluenza’nın diğer üst solunum yolu etkeni viruslardan en önemli farkı epidemiler oluşturması, yüksek ateş ile seyretmesi ve komplikasyon (pnömoni) sonucu ölümlere neden olmasıdır. Epidemi ve pandemilerin düzeyi değişime uğramış virusdaki antijenik varyasyon düzeyine, virülens ve toplumda varolan koruyucu bağışıklık düzeyine bağlıdır (17-41). Yirminci yüzyılda 3 büyük pandemi görülmüştür. Bunlardan birincisi 1915-1919 yılları arasında meydana gelen İspanya gribi [A(H1N1)]’dir. Bu pandeminin kaynağı belli değildir ve ölü sayısının 20-50 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir (36). İkinci pandemi 1957-1958 yılları arasında görülen Asya gribi [A(H2N2)]’dir. Daha sonraki yıllarda yapılan araştırmalarda bu salgının insan ve kuşlarda infeksiyona neden olan virus genlerinin [ 3 kuş geni (PB1, HA, NA)] yeniden yapılanması sonucunda gelişen yeni bir subtip ile oluştuğu saptanmıştır ve ölü sayısının 70.000 olduğu sanılmaktadır. Salgın ilk olarak Çin’de başlamış, daha sonra ABD’ye yayılarak pandemiye neden olmuştur. Üçüncü pandemi ise 1968-1969 yılları arasında oluşan Hong Kong gribi [A(H3N2)]’dir. Bu salgında da insan ve kuşlarda infeksiyona neden olan virusun geninin [ 2 kuş geni (PB1, HA)] yeniden yapılanması söz konusudur. Salgında ölü sayısı 34.000 olarak bildirilmiştir. Epidemi Hong Kong’da başlayıp, kısa sürede ABD’ye yayılmıştır. Bu son pandemiden itibaren günümüze kadar dünyada insanlar arasında sirküle eden subtip H3N2 dir (21). Fakat uzmanlar virusun yeniden yapılanma özelliğinden dolayı yeni bir pandeminin, çok yakında kaçınılmaz olduğu kanısındadırlar.

» Nüve Forum » akademik » Veterinerlik Fakültesi »

Avian influenza nedir ?
İnfluenza A virusu başta insan olmak üzere kanatlı (tavuk, hindi, evcil ördek) ve bazı memelilerde (domuz, at, balina, fok balığı, vizon, ren geyiği) infeksiyonlara neden olan etkendir (9-36-39-42). Deniz kuşları özellikle martılar ve göçmen kuşlar önemli rezervuar konaklardır (38). Yabani ördeklerde etken bulunmakta, fakat genellikle infeksiyon oluşturmamaktadır. Sessiz infeksiyonun görüldüğü yabani ördekler infeksiyonun evcil kümes hayvanlarına yayılmasında önemli rol oynarlar (25). Kanatlılar tüm influenza A subtipleri için konaktır ve en sık saptanan subtipler H5N1, H9N2, H7N7 ve H7N2 dir. Kanatlılarda influenza A’nın subtipleri ile görülen hastalığa “ avian influenza veya kuş gribi “ adı verilmektedir (2-19). Avian influenza virusu (AIV)’nun kimyasal ve fiziksel özellikleri:
Avian influenza virusu 56°C’de 3 saat veya 60°C’de 30 dakikada inaktive olur. Sodyumdodesilsülfat (SDS), yağ çözücüler, β-propiyolakton gibi kimyasallar, kuruluk ve asit pH da inaktive edicidir. Formalin ve iyodin bileşikleri ise virus üzerine etkili dezenfektanlardır. Dışkıda 105 gün ve suda 22°C’de 4 gün, 0°C’de 30 günden fazla canlı kalabilir. Ayrıca avian influenza virusunun soğuk mevsimlerde epidemilere neden olması soğuğa çok dayanıklı bir virus olması özelliğinden kaynaklanmaktadır (2). Deneysel çalışmalar ile virus içeren 1 g dışkının 1 milyon kuşu infekte etmek için yeterli bir miktar olduğu yönünde bulgular vardır (18).

» Nüve Forum » akademik » Veterinerlik Fakültesi »

Avian influenza virusunun bulaşma ve yayılması:
Virus ülke içerisinde su ve deniz kuşlarından, evcil sürülere ortak su kaynağının kullanılması ile geçebildiği gibi, infekte kuşların tükürük, nazal sekresyon ve dışkıları aracılığı ile de bulaşabilir. Bulaşmada en yaygın yol fekal-oral geçişdir (2). Ayrıca evcil sürülere kontamine yiyecekler, araç tekerlekleri, kafes gibi ekipman ve giysilerle de taşınma olmaktadır (6). İnkübatördeki civcivlere kontamine yumurtaların kırılması sonucu etken bulaşabilir. Kümeslerde hava aracılığı ile solunum yoluyla bulaşma görülmektedir (2). Özellikle Asya ülkelerinde canlı kümes hayvanlarının satıldığı “Wet market” denilen yerler önemli bir infeksiyon kaynağı oluşturmaktadır (40). Ayrıca özellikle yeni yıl yaklaştığında kümes hayvanlarının alışverişi, transportu ve tüketimi yoluyla bulaşma artmaktadır. Bununla birlikte kemirgen, kuşlar ve sineklerin mekanik vektörlüğü de bulaşmada rol oynamaktadır (4).
Ülkelerarası yayılmada ise canlı kümes hayvanlarının uluslararası ticareti ve deniz veya kıyı kuşlarının uzun mesafelere göçü önemlidir (26).

» Nüve Forum » akademik » Veterinerlik Fakültesi »

Kanatlılardaki Avian influenza tipleri:
Vücuda giren virus 3-5 gün sonra hastalık oluşturmaktadır. Kanatlılarda solunum, sindirim ve sinir sistemi etkilenir ve iki farklı tipte infeksiyon oluşur (6). Düşük patojeniteye sahip avian influenza virusu (LPAIV) ile oluşan infeksiyonlar; asemptomatik seyreden, kümes hayvanlarında zaman zaman kısa periyotlarla hafif hastalık yapan bir infeksiyon şeklindedir. Bu tip ile infekte olan kuşlarda, besin tüketiminde ve yumurta üretiminde azalma görülür. Ayrıca tüylerin kabarması da sık rastlanan bir durumdur. Bu tipin özelliği, mutasyon sonucu yüksek patojeniteye sahip avian influenza virusuna (HPAIV) dönüşebilme potansiyelinin bulunmasıdır. ABD’de, 1983-1984 yılları arasında meydana gelen LPAIV’na bağlı H5N1 epidemisi sekiz ay sonra mutasyon geçirerek HPAIV’a dönüşmüş, bunun sonucunda % 90 mortalite ile 17 milyon kuş ölümü meydana gelmiştir (13). İtalya’da ise, 1999-2001 yılları arasında LPAIV (H7N1) epidemisi dokuz ay sonra mutasyon ile HPAIV’na dönüşmüş ve 13 milyon kuşun ölümüne neden olmuştur (8). Yüksek patojeniteye sahip avian influenza virusu infeksiyonu; ilk kez 1878’de İtalya’da tavuklarda görülmüş ve hastalığa “Fowl Plague” adı verilmiştir (6). Bunun bir influenza virus olduğu anlaşılmış ve ilk kez 1955
yılında H5N1subtipi Afrika’da kuşlardan (Terns türü) izole edilmiştir. Son derece bulaşıcı, düşük ısıda uzun süre canlı kalabilen bir tiptir. Tavuk, hindi ve evcil ördeklerde depresyon, baş ve boyunda subkutanöz ödem ve dehidrasyon gibi ciddi semptomlara neden olmaktadır. HPAIV infeksiyonlarında mortalite %100’lere ulaşır. (2).

» Nüve Forum » akademik » Veterinerlik Fakültesi »

Avian influenza virusunun tanısı:
İnfeksiyonun kanatlılardaki tanısı için, canlı kuşlarda trakeal sürüntü ve dışkı, ölü kuşlarda ise dışkı, akciğerler, hava keseleri, trake, beyin ve pankreas incelenmektedir (30). Tanıda; Hücre kültürü, IFA, ELISA ve RT-PCR yöntemleri kullanılmaktadır (35). İnsanlarda yapılan sero-epidemiyolojik araştırmalarda özellikle 15 yaş altı kişiler için Western blot ve ELISA, 18-59 yaş arası kişilerde Western blot ve makronötralizasyon testi kullanılmaktadır(2). İnsanda saptanmış olan Avian influenza virus subtipleri ve yayılışları:
H5N1 (HPAIV); Hong Kong’da, 1997 yılında üç günde 1.5 milyon kanatlının ölümüne neden olan H5N1 ile bir salgın meydana gelmiş ve bu salgın sırasında 18 olguda ilk kez kanatlıdan insana geçiş olduğu saptanmıştır. Olgulardan 17’sinde canlı kümes hayvanı satılan markette kümes hayvanlarına temas ve 1 olguda ise çiftlikteki hasta kümes hayvanına temas söz konusudur. Bu 18 hastadan 6’sı ölmüştür (7-10-31).
H7N2 (LPAIV); Amerika Birleşik Devletleri’nde, 2002 yılında kümes hayvanları üretilen bir bölgede salgın görülmüş ve salgın bölgesinde hasta hayvanlara temas eden bir kişide H7N2 saptanmıştır (22). Kasım 2003’de ise, New York’da solunum belirtileri ile hastaneye yatan bir hastada ilk olarak laboratuvar testleri ile H1N1 saptanmış, daha sonra yapılan doğrulama testi ile bunun H7N2 olduğu belirlenmiştir. Bu bulaşmayla ilgili infeksiyon kaynağı belirlenememiştir(33).
H7N3 (HPAIV); Kanada’da, 19 Şubat 2004’de kümes hayvanlarında H3N3 salgını saptanmıştır. Aynı bölgede kümes hayvanları ile temas eden 10 kişide, konjunktivit ve/veya üst solunum yolları infeksiyonu görülmüş ve hastaların tamamı iyileşmiştir (22).
Asya ülkelerinde ise durum her geçen gün biraz daha ciddi seyretmektedir. Aralık 2003 - Mayıs 2005 tarihleri arasında kümes hayvanı çiftliklerinde meydana gelen salgınlarla eşzamanlı olarak Tayland, Endonezya, Kamboçya ve Vietnam’da H5N1 subtipine bağlı 112 olgu görülmüş ve bu hastalardan 57’si ölmüştür (11). Bu ülkelerdeki insanlarda görülen avian influenza olguları ve ölü sayısı Tablo 1’de verilmiştir. Tablo-1: Aralık 2003 – Mayıs 2005 tarihleri arasında Asya ülkelerinde insanlarda görülen avian influenza olguları ve ölü sayısı.
Ülke.............Olgu sayısı.......Ölü sayısı
Endonezya.........1...................1
Vietnam............90.................40
Tayland............17.................12
Kamboçya..........4...................4
Toplam...........112.................57
Avian influenza case reports between December 2003 and May 2005 in Asian countries.

» Nüve Forum » akademik » Veterinerlik Fakültesi »

Avian influenza virusunun insandan insana bulaşması :
Hong Kong’da, Şubat 2003’de, Çin’e yolculuk sırasında H5N1 subtipi ile infekte olan bir baba ve oğlu Hong Kong’a döndüklerinde hastalanmış, baba ölmüş, oğlu ise iyileşmiştir. Bir hafta sonra kız kardeş solunum yolu infeksiyonu sonucu ölmüştür. Hastaya ait incelenebilecek bir örnek olmadığından, herhangi bir tetkik yapılamamıştır (28). Baba ve oğuldan izole edilen H5N1 subtipinin aynı bölgede ördek ve tavuklardan izole edilen HPAIV’un antijenik ve moleküler özellikleri ile aynı olduğu görülmüştür (15). Hollanda’da, Şubat 2003’de bir hafta içinde H7N7 (HPAIV) subtipine bağlı bir salgın meydana gelmiştir ve bu salgında 30 milyon kanatlı ölmüştür.
Salgına neden olan subtipin 2000 yılından itibaren bölgede yapılan tarama çalışmaları ile yabani ördeklerde tespit edilen kökenle aynı olduğu saptanmıştır. Bu salgın sırasında infekte kümes hayvanları ile temas eden 89 kümes çalışanından, 78’inde; konjunktivit, 5’inde; konjunktivit, öksürük, ateş, miyalji, 6’sında; influenza benzeri belirtiler görülmüştür. Salgın sırasında görevli bir Veteriner Hekim, akut sıkıntılı solunum sendromundan ölmüştür (12). Kümes çalışanlarının aileleri arasında ise 3 kişide influenza benzeri belirtiler saptanmıştır. Bu hastalarda daha sonra H7 antikorları pozitif bulunmuştur. Bu kişilerin hiçbir şekilde infekte hayvanlarla teması olmadığından, insandan insana bulaşmanın olabileceği ilk kanıt olarak kayda geçmiştir (24).
Dünya sağlık örgütü (WHO), Asya ülkelerinde özellikle Tayland, Güney Kore, Çin, Endonezya, Kamboçya, Laos, Vietnam, Hong Kong ve Pakistan’da 2003 yılından itibaren H5N1 salgınlarının artmasından kaygı duymaktadır. Kısa süre içinde “ atlayan tür” (jumped species) olarak tanımlanan bu subtip Asya kıtasında 100 milyondan fazla kümes hayvanının ölümüne neden olmuştur. Kümes hayvanlarında infeksiyon yayılımı ile eşzamanlı olarak insanlarda infeksiyon riskinin arttığı bildirilmiştir. Son derece virulent olan ve hızlı mutasyon gösteren, diğer türlerdeki influenza virusları ile gen değişimi yapabilen bu virusun yeni bir pandemiye neden olabileceği tahmin edilmektedir. Dolayısıyla son yıllarda insan sağlığını tehdit eden global bir avian influenza riski ortaya çıkmıştır (3-4).

» Nüve Forum » akademik » Veterinerlik Fakültesi »

Avian influenza’da saniter proflaksi:
İnfeksiyonun yayılışını önlemek için, etkenin sık olarak epidemilere neden olduğu ülkeler başta olmak üzere acil sanitasyon tedbirleri alınmalıdır. Bu amaçla, kümes hayvanlarının, yabani su kuşları (özellikle yabani ördekler) ile aynı su kaynağını kullanmaları engellenmelidir. Bilinmeyen hastalığı olan kanatlıların ülkeye girişi önlenerek, kümeslerde uygun temizleme ve dezenfeksiyon işlemleri yapılmalıdır.
Kanatlı çiftliklerinde ve canlı hayvan marketlerinde canlı hayvanlara, özellikle bunların dışkılarıyla kirlenmiş yüzeylere dokunulmaması gerekmektedir. Etken tavukların göğüs kasından da izole edildiğinden dikkatli olunması gerekmektedir (mezbaha kontaminasyonu). Ayrıca dondurulmuş ördeklerde H5N1 subtipi saptandığından, iyice pişirilerek yenmesi gerekmektedir (22). İnfeksiyonların oluşmasını ve yayılmasını önlemek amacıyla ellerin sık yıkanması önerilmektedir (5-22).

» Nüve Forum » akademik » Veterinerlik Fakültesi »

Avian influenza’da medikal proflaksi:
Deneysel olarak hayvanların içme sularına hastalık azaltıcı dozda antiviral ajanlar ilave edilmiştir. Yeterli etki gözlenmemesine karşın direnç oluşumu dikkat çekicidir. Yapılan bu deneyler sonucunda kümes hayvanlarında ilaç kullanılmamasında yarar vardır (4).

» Nüve Forum » akademik » Veterinerlik Fakültesi »

Avian influenza’da biyogüvenlik:
Avian influenzaya bağlı olarak gelişen salgının yayılması durumunda, kontrolü güçleştiğinden öncelikle olası bir salgını önlemek amacıyla bir dizi tedbir alınmalıdır. Bu amaçla ucuz ve hastalığın kontrolünde son derece etkin olan biyogüvenlik uygulanmalıdır. Biyogüvenlik kavramı altında; izolasyon yöntemi uygulanmalı ve hayvan trafiği kontrol altına alınmalıdır.

İzolasyon yöntemi; Kümes çalışanları eğitilmeli, özellikle kesim işçileri daima koruyucu kıyafet giymeli, insan ve hayvanların su kaynakları ayrılmalıdır. İnfekte kümes hayvanlarıyla insan teması kesilmelidir. Hasta hayvanlar, ölen veya ölü bulunan hayvanlar (evcil veya yabani), kontamine çöpler ve gübreler hızla ortadan kaldırılmalıdır. Ayrıca yaygın bir şekilde vektör kontrol programı uygulanmalıdır.

Trafik kontrolü; İnfeksiyon şüphesi durumunda çiftlik ve gerektiğinde tüm bölge karantinaya alınarak, çiftlikler arası trafik engellenmelidir. Özellikle araç tekerlekleri ile etken kolaylıkla taşınabilmektedir. Çiftlikler arası iletim olması gereken durumlarda ise sürücüler temizliğe dikkat ederek (özellikle çizmelere), mümkünse koruyucu kıyafetler
giymelidirler (20).

İnsanlarda görülen Avian influenza olgularında uygulanan tedavi:
Kuş ve insan kaynaklı H5N1, influenza virusuna karşı etkili olan M2 inhibitörlerine (amantadin ve rimantadine) direnç göstermektedir. Nöraminidaz inhibitörleri (oseltamivir, zanimivir)’nin ise henüz H5N1’e etkili olup olmadığı bilinmemektedir. Bu konuda çalışmalar birçok merkezde devam etmektedir. Son derece pahalı ve kullanımı sınırlıdır, fakat çiftlik çalışanlarında proflaktik olarak kullanılabileceği bildirilmiştir (16-37).

» Nüve Forum » akademik » Veterinerlik Fakültesi »