Türkiye'nin en yüksek dağı. iki doruğu vardır. Kuzeyde bulunan Büyük Ağrı'nın yüksekliği 5 137 m, güneydeki Küçük Ağrı'nın yüksekliği 3 896 m.

Buzul takke;Büyük Ağrı'nın doğusunu takke biçimi bir buzul örter. Bu takkeden ayrılan bir buzul dili 3 500 m yükseltilere kadar iner

Türkiye'nin İran ve S.S.C.B. sınır­ları yakınındaki dağ kitlesi büyük bir volkan yapısıdır. Büyük Ağrı ve Kü­çük Ağrı diye iki bölümden oluşur. Büyük ve Küçük Ağrı dorukları ara­sında tabanı 2 700 m'ye inen Serdar-bulak beli bulunur.
Büyük Ağrı'nın tepesi kesik bir ko­niyi andırır. Bu kesimde yamaçlar çok diktir. Kuzeydoğuda bulunan de­rin vadide (Yakup Vadisi) eskiden bir kaynak, büyük bir koy ve bir ma­nastır vardı. 1840 depreminde vadi­nin üst kısmı kayarak bunları için­dekilerle yok etti. Buradaki kaynak da o zaman kurudu.
Büyük Ağrı'nın tepesi yaz kış tok-tağan karlarla kaplıdır. Yamacında cılız bir bitki örtüsü, seyrek huş a-ğaçları ve çalılıklar bulunur. Tepesi
karlarla kaplı olmasına rağmen Ağrı Dağı'nda bir-iki kaynaktan başka su yoktur.
Ağrı'ya eskiden Türkler Eğri Dağ, Araplar Cebeli Haris, Ermeniler Mû-sis, İranlılar Kûhi Nuh (Nuh'un Da­ğı), batılılar Ararat derlerdi. Tufan'-dan sonra Nuh'un Gemisi'nin bu da­ğa konduğuna hıristiyanlarca inanıl­dığı için, 1949 ve 1954'te iki Ameri­kan heyeti Ağrı'ya çıkarak gemi ka­lıntıları aradı. Ama iki heyet de hiç bir ize rastlamadı.
Askerî birliklerimiz 1968'de ilk de­fa Ağrı'nın tepesine çıktılar. Dağa çı­kış ve iniş en az 4 gün sürer. 5 000 m'den sonraki tırmanış, hem yamaç­lar çok sarp olduğu, hem de sıcak­lık — 8 dereceye düştüğü için çok güç ve tehlikelidir.
Ağrı Dağı eteklerinde (Gürbulak sınır kapısı ile Sarıçavuş köyü arası) 80 yıl kadar önce düşen bir göktaşının açtığı çukur. Dünyanın büyüklük bakımından ikinci meteor çukurudur (genişlik 35, derinlik 60 m).

Doğal kale
1878 Berlin Antlaşması ile Ağrı Dağı kütlesi üç devletin (Osmanlı Devleti, Rusya, İran) sınırları üzerinde kabul edilmişti. 1921'deS.S.C.B. dağın kuzey yamaçlarından çekildi. 1932Türk-İran sınır düzeltme anlaşmasıyla Küçük Ağrı kütlesi Türkiye sınırları içine alındı, böylece dağ, bütünüyle Türkiye'nin oldu

» Nüve Forum » kütüphane » Coğrafya ve Tarih » Fiziki Coğrafya » Yeryüzü şekilleri »

kaynak12
1.cilt / s.40-41