Ekonomi
Nüfusunun çok küçük bir bölümü kırsal kesimde yaşayan ilde, halk geçimini genellikle sanayi, ticaret ve ulaşım ile öteki alanlardaki etkinliklerden sağlar. Türkiye'nin en büyük sanayi kuruluşlarından başlıcalan İstanbul ilindedir. Eskiden daha çok Haliç çevresinde yer alan fabrikaların 1960'lardan sonra E-5 Karayolu boyunca yaygınlaşması, kent alanının hızla gelişmesinin başlıca nedenlerindendir. Türkiye'de çalışan nüfusun yaklaşık yüzde 10'u 1985'te İstanbul ilinde yaşıyordu. Önem sırasına göre ele alındığında il sanayisinin madeni eşya, makine, otomotiv ve gemi yapımı; kimya; pamuklu ve yünlü dokuma, konfeksiyon; besin; cam, porselen ve çimento dallarında yoğunlaştığı görülür. Ayrıca Türkiye'deki küçük sanayi işyerlerinden yüzde 20'yi aşkın bir bölümü de İstanbul ilindedir.
Coğrafi konumu İstanbul'un ilkçağdan beri önemli bir ticaret merkezi olmasına yol açmıştır. Günümüzde İstanbul, başta sanayi ürünleri olmak üzere, her türlü mal ve hizmetin alınıp satıldığı bir merkezdir. Ayrıca Türkiye'nin başka ülkelerden satın aldığı ürünlerin yaklaşık yüzde 35'i ve dış satışlarının yüzde 25'i İstanbul'dan gerçekleştirilir.
İstanbul'un ekonomik açıdan Türkiye düzeyinde bir başka özelliği de ülkenin en büyük banka, holding, sigorta, pazarlama ve reklam şirketi merkezlerinin burada bulunmasıdır. Ayrıca yabancı sermayeli şirketlerin de çok büyük bir bölümü İstanbul'dadır.
Türkiye basın yayın sanayisinin merkezi de İstanbul'dur. Türkiye ölçeğinde yayın yapan önemli gazetelerin tümü İstanbul'da yayıma hazırlanır. Ayrıca Türkiye'deki yayınevlerinin de hemen hemen tümüne yakını İstanbul' dadır.
Türkiye'nin en kalabalık ve en önemli sanayi ve ticaret merkezi olan İstanbul hem ülkenin öbür merkezlerine, hem de dış ülkelere çeşitli ulaşım yollarıyla bağlıdır. Bu ulaşım yolları arasında en önemlisi aynı zamanda Avrupa ile Ortadoğu'yu da birbirine bağlayan E-5 Karayolu'dur. İstanbul Boğazı' na yapılan iki köprü bu yolun işlekliğini daha da artırmıştır. Deniz ulaşımının Türkiye'nin en büyük dış ticaret limanı olan kentin bağlantılarında ağırlıklı bir yeri vardır. Hava ulaşımında ise Atatürk Havalimanı Türkiye' nin en yoğun hava trafiği olan havalimanıdır. Bu özelliğini ona, hem yurtiçi ve yurtdışı ulaşımında varış ve kalkış yeri olması, hem de uluslararası hava ulaşımındaki transit liman konumu kazandırır.
Tarihsel ve doğal değerleri kadar alışveriş ve konaklama yerleri bakımından da zengin olan kent, turizm açısından ilgi çeken önemli bir merkezdir. Turistik ticaret açısından canlı bir kent olan İstanbul'da yılın her mevsiminde yabancı turistlere rastlanır.
Eskiden çevresinde tarla, bağ, bahçe ve bostanlar bulunan İstanbul'un tarım alanlarının önemli bir bölümü kentleşme ve sanayileşme nedeniyle yok olmuştur. İstanbul halkı Türkiye'nin çeşitli yörelerinden ve yurtdışından gelen tarımsal ürünlerle beslenir. Kentleşme alanları dışında kalan ilçelerde yetiştirilen başlıca ürünler buğday, ayçiçeği, soğan, yulaf, mısır, başta domates ve elma olmak üzere çeşitli sebze ve meyveler ile çiçektir. Bunun yanı sıra sığır besiciliği, tavukçuluk ve balıkçılık önemli gelir kaynakları arasındadır.
Adalarda, Boğaziçi'nde, boğaz sırtlarında eşsiz güzellikler sunan koru, park ve ormanları olan İstanbul'da yaşayan halk hızlı nüfus artışı ve kentleşme nedeniyle bu yeşil dinlenme alanlarından bir bölümünü yitirme, yeni1 lerine de kavuşamama tehlikesiyle karşı karşıyadır. Ayrıca yoğun deniz kirlenmesi nedeniyle il kıyılarında denize girilebilecek yerler son derece azalmış durumdadır.
Yeraltı kaynaklan bakımından oldukça zengin sayılan İstanbul ili topraklannda manganez ve linyit yataklan vardır. Eyüp ilçesine bağlı Ağaçlı köyü çevresinden çıkarılan linyit İstanbul kentinin kışlık yakıt gereksinmesinin bir bölümünü karşılar.

İl Merkezi: İstanbul
Byzantion kentinin akropolü, bugün Topkapı Sarayı'mn bulunduğu yerdeydi. Agorası ise Ayasofya'nın bulunduğu alandaydı. İS 196'da Marmara'ya doğru setlerle alçalan bir düzlükte, sonradan Atmeydanı diye anılan yerde bir hipodrom yapıldı. Kent surları sarayın hemen dışmdan geçiyordu. I. Constantinus döneminde kentte önemli bayındırlık çalışmaları yapılırken eski kent surları yıktırılarak daha geniş bir alanı kuşatan yeni surlar yapıldı. Daha sonraki dönemlerde de gelişmesini sürdüren kent bu surların dışına taşmıştı. Bunun üzerine İmparator II. Theodosius bugüne ulaşan İstanbul surlarının bir bölümünü yaptırdı.
Bu dönemde surların çevrelediği kapalı alanın Halic'e ve Marmara'ya bakan yamaçlarında konutlar; Sirkeci çevresinde ticaret kuruluşları; Sarayburnu, Beyazıt, Aksaray, Cerrahpaşa, Yedikule'de de yönetsel, dinsel ve ticari merkezler yoğunluktaydı. Ayrıca Halic'in karşı kıyısında Galata'da bir dış yerleşim yeri oluşmuştu. Sykai (Sycae) adı verilen bu yerleşim yerinde oturanların çoğunluğunu Venedikliler ile Cenevizliler oluşturmaktaydı. Daha sonra surlarla çevrilen bu yerleşim yeri, zengin bir ticaret merkezi oldu.
Haliç'te ilk köprü Ayvansaray-Kasımpaşa arasında Sykai ile ulaşımı sağlamak için Jüs-tinyen tarafından yaptırılmıştır. 13. yüzyılda Cenevizli tüccarların yönetimine verilen Galata yüzyıllar boyunca ticaretteki önemini korumuştur. 5. yüzyılda kent 100 bini bulan nüfusuyla dünyanın sayılı büyük kentlerinden biriydi. 14. yüzyıla gelindiğinde Konstantino-polis, sınırları çok daralmış bir imparatorluğun yönetsel merkeziydi ve halkı daha çok tarımla uğraşıyordu.
Osmanlılar tarafından alındığında 50 bin kadar olan nüfusu, Rumeli ve Anadolu'dan getirilen Müslüman ve Müslüman olmayan halkın yerleştirilmesiyle 100 bini aştı. Müslümanların büyük bölümü bu dönemde eski kentin bulunduğu yarımadanın dışında yaşıyordu. Osmanlı döneminde kentin nüfusu daha da arttı ve kentsel alan giderek gelişti.
Sykai de sur dışına taşarak Pera (bugün Galatasaray) yönüne doğru büyüdü.
İ9. yüzyılda Galata önemli gelişmeler gösterdi. Bu kesim, ticaret merkezi olma özelliğini korurken yabancı elçiliklerin yerleştiği ve gene yabancı banker, komisyoncu, banka ve sigorta şirketlerinin yoğunlaştığı, bunun yanı sıra eğlence yerlerinin bulunduğu bir Avrupa kenti görünümü kazanmaya başladı. Osmanlı padişahlarının Topkapı Sarayı'ndan çıkarak Galata yakınındaki Dolmabahçe Sarayı'na taşınmaları da bu yüzyıla rastlar. Daha sonra bu kesimde ve Boğaziçi'nde başka saraylar da yapıldı. Bu sırada Kadıköy ve Üsküdar yörelerinde de yeni yerleşme alanları kuruldu.
İlk önemli sanayi kuruluşu olan Feshane' nin Haliç'te işletmeye açıldığı 19. yüzyılda kent demiryolu, tramvay, tünel gibi kent içi ve kent dışı ulaşım olanaklarına kavuştu. Bir yandan liman, çağdaş bir duruma getirilirken öte yandan, Boğaziçi'nde vapur seferleri başlatıldı. İzmit ve Edirne'yle demiryolu bağlantısı kurulan kentin yakın çevresiyle ulaşımını sağlamak amacıyla banliyö seferleri düzenlendi. Halic'in iki yakasını birleştiren köprüler de bu yüzyılda yapıldı. İstanbul Belediyesi 1854'te kuruldu.
İstanbul'daki hızlı kentleşme göz önünde tutularak Cumhuriyet döneminde birkaç kez kent planlaması yapıldı. Bu planlara göre Haliç çevresi ile Boğaziçi sanayi alanı olarak ayrılınca 1940 sonlarından başlayarak bu alanlar fabrika ve işyerleriyle doldu. 1950'lerde Türkiye çapında başlayan büyük kentlere yerleşme hareketlerinin yanı, sıra Balkan ülkelerinden gelen göçler sonucunda bu sanayi alanlarının çevresi birçok gecekondu mahallesiyle doldu. Aynı durum Kadıköy yakasında Maltepe, Kartal ve Pendik yörelerinde de yaşandı.
Sanayi ve yerleşme alanlarının yaygınlaşması İstanbul'un görünümünü son 30 yılda büyük ölçüde değiştirdi. Nüfusun hızla artması ve yerleşme alanları sınırlarının kısa zamanda değişime uğraması nedeniyle birçok yeni ilçe kurma zorunluluğu ortaya çıktı. Yoğun bir ticaret merkezi durumuna gelmesi ve konut alanı olma niteliğini yitirmesi sonucunda gece ve gündüz nüfusları arasında inanılması güç farklar olan Merkez ilçe yönetim açısından özelliğini yitirdi. Bu nedenle günümüzde Ankara ve İzmir'de olduğu gibi İstanbul'da da Merkez ilçe yoktur.
İstanbul'daki başlıca eğitim ve kültür kurumları Boğaziçi, İstanbul, İstanbul Teknik, Marmara, Mimar Sinan ve Yıldız üniversiteleridir. Uluslararası çapta bir kültür merkezi olan İstanbul'da her yıl festival ve sinema şenliği düzenlenir ve konserler verilir.
Kent içi ulaşımda Türkiye'nin ve hatta dünyanın bazı kentlerinde uygulanan "dolmuş" tipi taşımacılığın beşiği de İstanbul' dur.

Bölge Marmara Bölgesi
Yüzölçümü 5.712 km²
Nüfus 12.573.836- (1990): 7.309.190.
Nüfus yoğunluğu 2.420 kişi/km²
Plaka kodu 34
Alan kodu 0212 (Avrupa) ve 0216 (Asya)
İL MERKEZİ: İstanbul.
İLÇELER VE NÜFUSLARI (1990): İstanbul Büyükşe-hir Belediyesi'ne bağlı ilçeler. Adalar (19.413), Avcılar (1992'de ilçe yapıldı), Bağcılar (1992'de ilçe yapıldı), Bahçelievler (1992'de ilçe yapıldı), Bakırköy (1.328.276), Bayrampaşa (212.570), Beşiktaş (192.210), Beykoz (163.786), Beyoğlu (229.000), Eminönü (83.444), Eyüp (211.986), Fatih (462.464), Gaziosmanpaşa (393.667), Güngören (1992'de ilçe yapıldı), Kadıköy (648.282), Kâğıthane (269.042), Kartal (611.532), Küçükçekmece (479.419), Maltepe (1992'de ilçe yapıldı), Pendik (295.651), Sarıyer (171.872), Şişli (250.478), Tuzla (1992'de ilçe yapıldı), Ümraniye (301.257), Üsküdar (395.623), Zeytinburnu (165.679). Öbür ilçeler: Büyükçekmece (142.910), Çatalca (64.241), Silivri (77.599), Sultanbeyli (1992'de ilçe yapıldı), Şile (25.372), Yalova (113.417).
BAŞLICA KENTLER VE NÜFUSLARI (1990): İstanbul
(6.620.241), Yalova (65.823).
BAŞLICA YÜKSELTİLER: Dumanlıtepe (897 metre), Aydos Dağı (537 metre).
SICAKLIK: Göztepe'de en düşük -16,1°C (9.2.1929), en yüksek 40,5°C (11.8.1970), ortalama 14°C.
YAĞIŞ MİKTARI: Göztepe'de yıllık ortalama 686,9 mm.


Nüve Forum » kütüphane » Coğrafya ve Tarih » Şehirler » Avrupa » Türkiye » İstanbul