Nüve Forum

Nüve Forum > kütüphane > Kültür > Edebiyat > Dünya Edebiyatı > Türk Edebiyatı > Halk Edebiyatı > Batı Türklerinin Bilmecelerinde Şekil Değişikliği ve Varyantlaşma

Halk Edebiyatı hakkinda Batı Türklerinin Bilmecelerinde Şekil Değişikliği ve Varyantlaşma ile ilgili bilgiler


Batı Türklerinin Bilmecelerinde Şekil Değişikliği ve Varyantlaşma/Variation and Form Change in the Riddles of Western Turks Türk halk edebiyatında türler genellikle nazım, nesir veya nazım-nesir karışımı bir yapıya sahiptirler. Bu

Halk Edebiyatı Oğuz Türkleri Anadolu'ya dilleriyle, gelenekleriyle, geleneksel halk edebiyatlarıyla gelmişlerdir.

Cevapla

 

LinkBack Seçenekler Stil
  #1  
Alt 02.12.08, 08:15
aşk falı - ait kullanıcı resmi (Avatar)
Yaratıcı
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
İletiler: 1.394
aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.
Standart Batı Türklerinin Bilmecelerinde Şekil Değişikliği ve Varyantlaşma

Batı Türklerinin Bilmecelerinde Şekil Değişikliği ve Varyantlaşma/Variation and Form Change in the Riddles of Western Turks
Türk halk edebiyatında türler genellikle nazım, nesir veya nazım-nesir karışımı bir yapıya sahiptirler. Bu alan içerisinde bilmeceler, şekil bakımından esnek bir yapıya sahiptir. Nesir şeklinde olan bilmecelerin yanı sıra nazım şeklinde olanlar da vardır. Bazen aynı bilmece metni, hem nesir hem de nazım olarak karşımıza çıkabilir. Bu makalede, Batı Türkleri'nin bilmece metinleri ele alınarak bunlarda meydana gelen şekil değişiklikleri tespit edilmiştir. Elde edilen örneklerden hareketle bilmecelerin şekil bakımından esnek olduğu, bunda varyantlaşmanın da etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Bu varyantlaşma bilmecenin sadece dış yapısını değil, iç yapısını da değiştirmiştir.

Kaynak
Yrd. Doç. Dr. Hatice İÇEL


Nüve Forum
__________________

Güzel Sanatlar Fakültesi/Lisesi Yetenek Sınavlarına Hazırlık Kursu
Resim Yağlı Boya Hobi Kursu
Hızlı ve Etkili Okuma Kursu
Çocuklar için Hızlı Okuma Kursu
Çocuklar için Resim Kursu
Diksiyon Kursu
Nefes Teknikleri Kursu
Kişisel Gelişim Kursları
Alıntı ile Cevapla
  #2  
Alt 02.12.08, 08:16
aşk falı - ait kullanıcı resmi (Avatar)
Yaratıcı
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
İletiler: 1.394
aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.
Standart Batı Türklerinin Bilmecelerinde Şekil Değişikliği ve Varyantlaşma

Halk edebiyatı dediğimiz alan içerisinde türler nazım, nesir veya nazım-nesir karışımı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu alan içerisinde bilmeceler şekil bakımından diğer türlerden farklı bir konuma sahiptir. Bilmeceler hem nazım, hem de nesir şeklinde ifade edilebilirler. Bu nedenle bilmeceler şekil bakımından esnektirler. Bilmecenin yapısındaki bu esnekliği bir mâni, bir koşma veya bir efsane metninde göremeyiz.
Bilmeceleri şekil özellikleri bakımından şöyle tasnif edebiliriz:
A. Mensur Bilmeceler
1. Yüklemsiz Bilmeceler
2. Yüklemli Bilmeceler
a. Basit Cümleden Oluşanlar
b. Bileşik Cümleden Oluşanlar
c. Olumlu Cümleden Oluşanlar
ç. Olumsuz Cümleden Oluşanlar
B. Manzum Bilmeceler
1. Beyitten Kurulu Bilmeceler
2. Üçlükten Kurulu Bilmeceler
3. Dörtlükten Kurulu Bilmeceler
4. Mısra Sayısı Dörtten Fazla Olan
Bilmeceler (İçel 2005: 91-92).
Dörtlük-Beyit Değişikliği
Bir bilmece metnini şekil bakımından yukarıdaki gruplardan herhangi birine sokabiliriz. Ancak bir de şekli oturmamış bilmece metinleri vardır ki, bunları bazen bir dörtlük, bazen beyit, bazen üçlük, bazen beşlik, bazen de nesir olarak da görebiliriz. Bu durumda var-yantlaşmanın etkisi olduğu gibi bilmeceleri derleyen ve yazıya aktaran araştırıcıların da rolleri vardır.
Örneğin Türk bilmeceleri içerisinde
bir tip oluşturan ve "Dağdan gelir taş-
tan gelir / gelir" kalıp ifadesiyle



oluşturulan bilmece, bazı kaynaklarda dörtlük bazılarında ise beyit olarak verilmektedir. Dörtlük şeklinde olan, dörtlü hece ölçüsü esas alınarak oluşturulmuştur. Beyit şeklinde olanda ise sekizli hece ölçüsü hâkimdir. Yalnız bilmece metni incelendiğinde aslında, dörtlüğün beyitteki duraklardan bölünerek oluşturulduğu izlenimi çıkmaktadır. Bilmecenin okunuş tarzı da bunun böyle olduğunu destekler mahiyettedir.
Dağdan gelir,
Taştan gelir,
Bir kükremiş
Aslan gelir (sel) (Elçin 8).
Dağdan gelir Daşdan gelir Meşin bıyıklı
Enişden gelir (muşmula) (Göktaş 48).
Dağdan gelır Taştan gelır Beş payukli
Eniştem gelır (muşmulu) (Hafız A 33).
Dağdan gelir, taştan gelir, Bir yularsız (kudurmuş) aslan gelir (sel) (Hamamizade 61).
Yularsız aslan (su) (Dukanovic 40).
Dağdan gelir, taştan gelir, Bir yularsız aslan gelir (sel; dere) (Hafız B 79, 80).
Dağdan geli, daştan geli
Bir sesli aslan gelir (sel) (Saatçi 70).
Altı ... üstü ... / İçinde bir (var)
kalıp ifadesiyle oluşturulan bilmece ise soru bölümü kalıplaşarak farklı farklı cevapları karşılamak üzere kullanılmıştır. Soru bölümündeki bazı kelimeler hiç değişmezken, bazıları değişerek farklı cevapları karşılamaya ortam hazırlar. Böylelikle değişen bilmecenin soru bölümü dil, bıçak, kaplumbağa, fındık, kestane, şeftali, badem, yumurta cevaplarını karşılamaktadır. Bilmece Tezel B 38, 40; Yançev 90; Hafız A 31 gibi kaynaklarda dörtlük olarak yer alırken Hafız B 88, 92; Saatçi 59, 88; Tezel A 7; Tezel B 62, 63; Şenkaya-Aygen 20; Elçin 43; Dukanovic
66, 88, 168; Hamamizade 34, 76; Gün-
gör-Ozanoğlu 56, 57; Kafkasyalı 99 gibi kaynaklarda ise beyit olarak verilmiştir.
Altı mermer
Üstü mermer
İçinde bir
Bülbül öter (dil) (Yançev 137).
Altı mermer üstü mermer İçinde bir bülbül oynar (dil) (Gün-gör-Ozanoğlu 56).
Bilmece metni dikkatlice incelendiği takdirde hece ölçüsü (durak sistemi) ve okunuş bakımından metnin beyit olması akla daha yatkın görünmektedir.
Yukarıda da belirtildiği gibi bazen araştırıcının müdahalesi dışında, dörtlük olan bir bilmece beyit şeklinde de karşımıza çıkabilmektedir. Bunda bilmecelerin asıl yaratıcısı olan halkın rolü vardır. Toplum içerisinde bilmece soran kişi, aslında dörtlük olan bir bilmecenin iki mısraını unuttuğu takdirde bilmece beyte dönüşmüş olur. Böylece varyantlar ortaya çıkar. Zaten varyantlaşmada unutmanın önemli bir rolü olduğu bilinmektedir.
Cevabı soru kalıplaşması yoluyla bazen sümük, bazen de burun-parmak-lar-sümük olan ve dörtlükten oluşan bir bilmecenin beyitleri birbirinden ayrılarak ayrı ayrı bilmecelermiş gibi sorula-bilmektedir:
Garannık yerden kadı gelir
Beş tene halayık karşı gelir
Aldım ele vurdum yere
Hay Allah belasını vere (sümük) (Kowalski 306).
Karanlık yerden bir hanım geliyor
Beş halayık ona karşı gidiyor (sümük) (Hamamizade 64).
Aldım ele vurdum yere Allah, belâsını vere (sümük) (Hama-mizade 64; Güngör-Ozanoğlu 55).
Görüldüğü gibi dörtlük olan metin, ortadan ikiye ayrılarak beyte dönüşmüştür. Bilmece metni, Gökçeoğlu 176; Er-gun-Uğur 275; Başgöz-Tietze 586; Önal 100 gibi kaynaklarda da dörtlük olarak yer almaktadır. Bilmecenin iki mısraı-nın unutularak beyte düştüğü diğer bir örnek ise şöyledir:
Karanlıktan iki hanım gelir Beş halayık karşı gider (burun ve parmaklar; sümük) (Hafız B 92; Tezel A
7).
Aynı şekilde Hamamizade 6; Tezel B 80; Elçin 43; Taştan 4; Dukanovic 136 gibi eserlerde dörtlük olarak yer alan bilmece, Hafız B'de iki mısraı unutulmuş bir hâlde beyit olarak karşımıza çıkar. Yalnız beyit şeklinde olan metinde cevap da soru bölümüne uygun olarak; kucağı çocuklu gebe kadın yerine, gebe kadına dönüşmüştür.
Bir köprüden üç kişi geçer
Biri bakar basar geçer
Biri bakar basmaz geçer
Biri ne bakar ne basar ne geçer (kucağı çocuklu gebe kadın) (Güngör-Oza-noğlu 70; Çelebioğlu-Öksüz 207).
Bir köprüden iki kişi geçiyor Birisi görerek birisi görmeyerek
(gebe kadın) (Hafız B 105).
Diğer bir örneğimizde ise dörtlük olan metnin 1. ve 3. mısraları atılarak ve bu mısralarda yer alan bazı sözlerin değişerek beyte düştüğünü görürüz. Aslında her iki örnek karşılaştırıldığında soru bölümünde verilen ipuçları bakımından çok da fazla bir fark olmadığı görülür. Ancak söyleyiş güzelliği ve anlam bütünlüğünün dörtlük olanda daha ağır bastığı göze çarpmaktadır.
Uzun uzun yollardan
Bir acaip kuş gelir
Kırma badem dili var
Söyleyişi hoş gelir (mektup) (Baş-
göz-Tietze 479).
Bir humayun kuş gelir
Söyledikçe hoş gelir (mektup) (Ha-mamizade 48).

Nüve Forum
__________________

Güzel Sanatlar Fakültesi/Lisesi Yetenek Sınavlarına Hazırlık Kursu
Resim Yağlı Boya Hobi Kursu
Hızlı ve Etkili Okuma Kursu
Çocuklar için Hızlı Okuma Kursu
Çocuklar için Resim Kursu
Diksiyon Kursu
Nefes Teknikleri Kursu
Kişisel Gelişim Kursları
Alıntı ile Cevapla
  #3  
Alt 02.12.08, 08:17
aşk falı - ait kullanıcı resmi (Avatar)
Yaratıcı
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
İletiler: 1.394
aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.
Standart Batı Türklerinin Bilmecelerinde Şekil Değişikliği ve Varyantlaşma

Dörtlük-Üçlük Değişikliği
Türk halk şiirinde üçlük, ender rastlanan nazım birimlerindendir. Bilindiği üzere halk şiirinde en çok kullanılan nazım birimi dörtlüktür. Yukarıda bazı bilmecelerin dörtlük ile beyit arasında değişen şekil özelliklerini incelemiştik. Dörtlükte yer alan bazı mısraların unutularak metnin beyte dönüşmesi neticesinde, yine de genel olarak kafiyeleniş ve hece ölçüsü bakımından sağlam bilmeceler ortaya çıkmıştır. Ancak aynı şeyi, dörtlük olan bir bilmece metninin bir mısraının unutulmasıyla oluşan üçlük bilmece için söyleyemeyiz.
Benim bir tek kuyum var
İçinde dolu suyum var
Su içinde yılan var
Ağzında da mercan var (lamba) (Te-
zel B 27).
şeklindeki bilmece, bazı kelime değişiklikleriyle Ergun-Uğur 276; Şenkaya-Ay-gen 29; Çelebioğlu-Öksüz 250; Ahundov-Tezcan 173 gibi kaynaklarda da dörtlük olarak yer almaktadır. Dörtlük olan metin incelendiğinde 2. mısra hariç 7'li hece ölçüsünün kullanıldığı ve aabb şeklinde kafiyelendiği görülmektedir. Oysa aşağıda vereceğimiz üç mısradan oluşan bilmece metinlerinin ilkinde bir kafiye düzeni yoktur, ikincisinde 1. mısra serbest olup 2 ve 3. mısralar birbirleriyle kafiye-ledir. Soru bölümünde yer alan ipuçları bakımından da her iki bilmece metninde eksiklik vardır. Dörtlük olan metinde kuyu bütünüyle lambayı, içinde yer alan su gaz yağını, yılan şişenin fitilini, mercan ise alevi tasvir etmek üzere kullanılmış ipucu kelimelerdir. Oysa üçlük metinlerde gaz lambasının içindeki yağı tasvir eden herhangi bir kelime yoktur. Bilmecede soru bölümünün işlevi, sorulan şeyi tasvir etmek amacıyla birtakım ipuçları vermektir. Ancak bilmece bir taraftan bunu yaparken, bir taraftan da cevabı gizlemek zorundadır. Oysa aşağıda yer alan ilk örnekte lambanın alevi, yılanın ağzında yer alan mercan yerine daha kolay çağrışım yapacak alov kelimesi kullanılarak ima edilmiştir. Bu da bilmece metninin kusurlu taraflarından birisidir.
Bizim evde guyu var
Guyunun ağzında ilan
İlanın ağzında alov (neftli çırağ)
(Kafkasyalı 91).
Bizim bahçede bir kuyu var Kuyunun içinde bir yılan Yılanın ağzında mercan (lamba) (Çelik 283).
Diğer bir örneğimiz ise; Mavi atlas İğne batmaz Makas kesmez
Terzi dikmez (gökyüzü) (Çelebioğlu-Öksüz 60; Taştan 33; Hafız B 79).
şeklindeki bilmecedir. Metin bazı değişikliklerle Güngör-Ozanoğlu 108'de de dörtlük olarak yer almaktadır. Bilmece 4'lü hece ölçüsüyle söylenmiştir. Dörtlükte ses benzerliğinin redifler üzerine kurulduğu görülmektedir. Aşağıda vereceğimiz üçlük şeklindeki örnekte de şekil bakımından söylediğimiz şeyler geçerlidir. Bilmecenin soru bölümünde ipucu mahiyetinde kullanılan kelimelere baktığımız zaman bunların atlas, iğne ve makas gibi üç isim ve dik- fiilinden oluştuğu görülmektedir. Bu kelimeler terzilik ile ilgili kelimelerdir ki, dörtlük olan örnekte terzi kelimesi de kullanılmıştır. Oysa üç mısradan oluşan örnekte terzi kelimesine yer verilmemiştir. Bu nedenle üçlük olan örnek ipuçları bakımından eksik bir bilmecedir.
Mavi atlas İğne batmaz
Makas kesmez (gökyüzü) (Göktaş
23).
Yıldız cevabına sahip bir bilmecemizde de durum aynıdır. Dörtlük olan metin hece ölçüsü ve ses benzerliği açısından oturmuş bir yapıya sahiptir. İpuçlarının tutarlılığı açısından da dörtlük olan metin daha ön plandadır. Bilmecenin cevabı yıldız olduğuna göre 2. mısradaki ipucu kelimesi olan kızların sıfatı otuz iki değil, yüz bin olmalıdır. Ayrıca üçlük olan metinde yıldızların gece dizildiğine değinilmeden, sabah dağıldığından bahsedilmektedir. Bu nedenle ikinci örneğimiz sağlam bir yapıya sahip değildir. Ancak bilmecenin söylendiği sahayı ve sahanın Türkiye'ye uzaklığını düşündüğümüz zaman bu unutma doğal karşılanmalıdır.
Biz biz idik biz idik Yüz bin tane kız idik Gece oldu dizildik Sabah oldu silindik (yıldız) (Sılacı 140; Elçin 9; Şenkaya-Aygen 6; Taştan,
83).
Biz biz biz idik Otuz iki kız idik
Sabahleyin dağıldık (yıldızlar)
(Mahmut-Mahmut 113).

Nüve Forum
__________________

Güzel Sanatlar Fakültesi/Lisesi Yetenek Sınavlarına Hazırlık Kursu
Resim Yağlı Boya Hobi Kursu
Hızlı ve Etkili Okuma Kursu
Çocuklar için Hızlı Okuma Kursu
Çocuklar için Resim Kursu
Diksiyon Kursu
Nefes Teknikleri Kursu
Kişisel Gelişim Kursları
Alıntı ile Cevapla
  #4  
Alt 02.12.08, 08:18
aşk falı - ait kullanıcı resmi (Avatar)
Yaratıcı
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
İletiler: 1.394
aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.
Standart Batı Türklerinin Bilmecelerinde Şekil Değişikliği ve Varyantlaşma

Dörtlük-Beşlik Değişikliği
Türk halk edebiyatında beşlik de çok fazla kullanılmayan nazım birimle-rindendir. Bilmece metinleri içerisinde beş mısradan kurulu olanlar, örnekleri çok olmasa da vardır. Ancak bunların geneli dörtlük olan metne bir mısra ilavesiyle oluşturulmuş bilmecelerdir.
Dörtlük-üçlük değişmeleri kısmında ele aldığımız gökyüzü cevabına sahip olan;
Mavi atlas İğne batmaz Makas kesmez
Terzi dikmez (gökyüzü) (Çelebioğlu-
Öksüz 60; Taştan 33; Hafız B 79).
şeklindeki bilmecenin beş mısradan kurulu olan biçimi de vardır. Beş mısradan kurulu olan örnek de dört mısradan kurulu olan gibi hece ölçüsü ve ses benzerliği açısından sağlam bir yapıya sahiptir. İpuçları bakımından da aynı durum söz konusudur. İki metin arasındaki farklar ise 2. örneğe "Arşın yetmez" mısraının eklenmesi ve son mısrada yer alan dik-fiilinin burada biç- olmasıdır.
Mavi atlas, Arşın yetmez, İğne batmaz, Makas kesmez,
Terzi biçmez (gökyüzü) (Elçin 5).
Dörtlük olan bilmeceye bir mısra eklenerek, soru bölümünün beşlik yapılması bazen cevap bölümünün değişmesine de sebep olur. Ele alacağımız örnek, bütün Türk topluluklarında bilinen, 33 farklı varyantı olan ve bu varyantlara göre cevap kısmı da değişen bir bilmecedir.
Dağda daliman Suda Süleyman Tuzsuz pişen aş
Köpüklüce taş (tavşan, balık, hoşaf, sabun) (Başgöz-Tietze 735).
Bilmece dört mısradan oluşmakta ve her bir mısra farklı bir şeyi sormaktadır. Bu dörtlüğe bir mısra eklenerek (Yeşil başlı kuş) metin beşlik yapılmıştır. Bu eklemeyle cevap kısmında da değişiklik olmuş ve var olan dört cevaba ördek de eklenmiştir.
Dağda daliman, Suda Süleyman, Yeşil başlı kuş, Tuzsuz pişen aş,
Köpüren taş (tavşan, balık, ördek, pelte, sabun) (Tezel A 46).
Diğer bir örneğimiz ise mektup cevabına sahip bir bilmecedir. Dörtlüğün sonuna eklenen mısra "Gözlerinnen yaş geli" ifadesi "Ne diyerse khoş geli" ifadesiyle anlam bakımından çok fazla bağdaşmaz. xaxa şeklindeki kafiye düzeni çok sık olmasa da mânilerde kullanılmaktadır. Beşlik olan örnekte karşımıza çıkan xaxaa şekli, çok fazla rastlanılan bir düzen değildir. Bunlardan hareketle son mısraın yapı içerisinde eğreti durduğunu söyleyebiliriz.
Uzun uzun yollardan
Bir acaip kuş gelir
Kırma badem dili var
Söyleyişi hoş gelir (mektup) (Baş-
göz-Tietze 479).
Uzun uzun yollardan Bir eceyib kuş geli Kırma badem dili var
Ne diyerse khoş geli Gözlerinnen yaş geli (mektup) (Saatçi 93).

Nüve Forum
__________________

Güzel Sanatlar Fakültesi/Lisesi Yetenek Sınavlarına Hazırlık Kursu
Resim Yağlı Boya Hobi Kursu
Hızlı ve Etkili Okuma Kursu
Çocuklar için Hızlı Okuma Kursu
Çocuklar için Resim Kursu
Diksiyon Kursu
Nefes Teknikleri Kursu
Kişisel Gelişim Kursları
Alıntı ile Cevapla
  #5  
Alt 02.12.08, 08:18
aşk falı - ait kullanıcı resmi (Avatar)
Yaratıcı
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
İletiler: 1.394
aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.
Standart Batı Türklerinin Bilmecelerinde Şekil Değişikliği ve Varyantlaşma

Dörtlük-Nesir Değişikliği
Şimdiye kadar ele aldığımız örneklerin hepsi, nazım şeklinde olan bilmecelerdi. Dörtlük olan bir bilmece ister beyte, ister iki, üç veya beş mısradan oluşan bir metne dönüşsün nazım özelliğini yine de korur. Yani mısra sayılarındaki farklıklar dışında, şekil bakımından çok fazla bir değişiklik olduğunu söylemek mümkün değildir.
Manzum bir bilmecenin nesre dönüşmesi ise çok sık rastlanılan bir durum değildir. Bu tür bilmecelerin oluşmasında unutmanın payı çok büyüktür. Öyle ki, metnin esas şekli bile değişerek nazım nesre dönüşmüştür. Nesre dönüşen bu tür bilmecelerde bazen bir mısra unutulmuş, bazen de koca dörtlükten unutu-la unutula bir mısra kalmıştır. Tabii bu arada nazma ait özellikler olan kafiye ve hece ölçüsü de ortadan kalkmıştır.
Birinci örneğimizin cevabı arı olup, 2. mısraı unutulmuştur ve metin şiiriye-tini kaybederek yavan bir nesir diliyle ifade edilmiştir:
Bir acaip kuş gördüm
Yerde yürür izi yok
Eti haram sütü helal
Boğazladım kanı yok (arı) (Sılacı 9; Çelebioğlu-Öksüz 151; Başgöz-Tietze
120).
Ben bir nesne gördüm; canı var kanı yok, südü helâl eti haram (arı, bal, petek) (Güngör-Ozanoğlu 63).
Diğer bir örnekte doldurma olan 1. mısra unutulmuş ve metin nesre dönüşmüştür:
Nestedir neste Kuşlar kafeste Yem yer su içmez
Böyle bir nesne (ipekböceği) (Hama-
mizade 31; Kowalski 300).
Kafestedir, yem yemez, su içmez; adı acayip bir usta (ipek böceği) (Hafız A 88).
Cevabı nar olan bir bilmecemizde ise 3. mısra fiil değişikliği ile (kırıl- > sın) korunarak 2. mısra atılmış, 1 ve 2. mısra birbirine karıştırılarak yeni bir form oluşturulmuştur:
Hanım uyandı
Cama dayandı
Cam kırıldı
Kana boyandı (nar) (Hamamizade
51; Güngör-Ozanoğlu 102; Elçin 22; Çe-
lebioğlu-Öksüz 91; Şenkaya-Aygen 7;
Taştan 58; Hafız B 85).
Cam sındı, hanım kana boyandı
(nar) (Kafkasyalı 101).
Başka bir örnekte ise 3 ve 4. mısralar tamamen atılarak, 1 ve 2. mısra-lardan kurulu nesir şeklinde bir varyant ortaya çıkmıştır:
Bir dedem var metten
Sakalı var etten
Şimdi gelir görürsün
Güle güle ölürsün (hindi) (Sılacı 69;
Çelebioğlu-Öksüz 150).
Bir dedem var: Sakalı etten (hindi) (Şenkaya-Aygen 27).
Yukarıda dörtlük-beyit değişikliği başlığı altında incelediğimiz, kucağı çocuklu gebe kadını soran bilmecemizin nesirleşmiş şekli de konumuza ayrı bir örnek teşkil etmektedir:
Bir köprüden üç kişi geçer Biri bakar basar geçer
Biri bakar basmaz geçer Biri ne bakar ne basar ne geçer (kucağı çocuklu gebe kadın) (Güngör-Oza-
noğlu 70; Çelebioğlu-Öksüz 207).
Bu bilmecenin diğerlerinden farkı, nesre dönüşürken hiçbir mısraın unutulmaması, mısralarda ifade edilenin nesir diliyle aktarımı ve bazı kelimelerin fark-lılaşmasıdır:
Köprüden üç kişi geçiyor; birisi yü-rüye yürüye, birisi yalnız görerek, diğeri görmeden, yürümeden (gebe kadın ve üç çocuğu) (Tezel A 8).
Unutmanın en etkili olduğu örneğimizde ise bilmecenin sadece 4. mısraı kendisini koruyabilmiştir.
Ha benim şahbaz atım
Göğsü sudan kalkmaz atım
Akşam olur kişnemez
Arpa saman istemez (gemi) (Baş-
göz-Tietze 295).
Aynı bilmece Çelebioğlu-Öksüz 316, 317; Tezel A 41 gibi kaynaklarda da dörtlük olarak yer almaktadır. İlk üç mısraın unutulmasıyla âdeta yeni bir bilmece metni ortaya çıkmıştır. Ancak metin, bilmece olarak sağlam bir yapıya sahip değildir. Yukarıda da değinildiği gibi bir bilmecede verilen ipuçları çok önemlidir. Bu ipuçları sorunun bilinmesine zemin hazırlayacak kadar açık olmalıdır. Ancak burada verilen "arpa, saman istememek" ipucundan hareketle, cevabı doğru tahmin etmek oldukça güçtür. Çünkü modern aletlerin hepsi arpa saman istemeden, yani eskiden ulaşım aracı olarak kullanılan hayvanlardan (eşek, deve, katır, vb.) farklı olarak yem yemeden çalışmaktadır.
Arpa, saman istemez (gayıg, gemi)
(Kafkasyalı 93).

Nüve Forum
__________________

Güzel Sanatlar Fakültesi/Lisesi Yetenek Sınavlarına Hazırlık Kursu
Resim Yağlı Boya Hobi Kursu
Hızlı ve Etkili Okuma Kursu
Çocuklar için Hızlı Okuma Kursu
Çocuklar için Resim Kursu
Diksiyon Kursu
Nefes Teknikleri Kursu
Kişisel Gelişim Kursları
Alıntı ile Cevapla
  #6  
Alt 02.12.08, 08:19
aşk falı - ait kullanıcı resmi (Avatar)
Yaratıcı
 
Üyelik tarihi: Jul 2007
İletiler: 1.394
aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.aşk falı için ne kadar gurur duyulsa azdır.
Standart Batı Türklerinin Bilmecelerinde Şekil Değişikliği ve Varyantlaşma

Sonuç olarak diyebiliriz ki, bilmeceler şekil itibariyle sağlam bir yapıya sahip değillerdir. Dörtlük şeklinde olan bir bilmece bazen beyit, bazen üçlük, bazen beşlik, bazen de nesir olarak karşımıza çıkabilmektedir. Varyantlaşma diyebileceğimiz bu hadisede bilmecelerin yayıldığı geniş Türk coğrafyası kadar (bölgeden bölgeye geçerken meydana gelen unutmalar) kaynak kişinin hafızası da etkilidir. Bilmecenin şeklinde meydana gelen bu değişiklik, bazen onun muhtevasını da etkilemiştir. Buna bağlı olarak bazı bilmeceler anlam bakımından bozulmuş ve yapılarında bazı eksikler ortaya çıkmıştır. Şekil ve muhtevadaki bu değişiklik, bozuk varyantların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bazı bilmecelerde ise şekil değişikliği olmasına rağmen, bilmece anlamından pek fazla bir şey kaybetmemiştir.

Genres in Turkish folk literature are usually in verse, prose or verse-prose form. Riddles in this branch have a flexible structure in terms of form. There are riddles in verse form as well as those in prose form. So-metimes, a riddle text may be in both prose and verse form. In this article, the riddle texts of Western Turks are examined and form changes in them are determined. Depending on the achieved samples, it is concluded that the riddles are flexible in form and variation is also effective in this. This variation changes not only the exterior structure of the riddle but also the interior structure of the riddle.

Nüve Forum
__________________

Güzel Sanatlar Fakültesi/Lisesi Yetenek Sınavlarına Hazırlık Kursu
Resim Yağlı Boya Hobi Kursu
Hızlı ve Etkili Okuma Kursu
Çocuklar için Hızlı Okuma Kursu
Çocuklar için Resim Kursu
Diksiyon Kursu
Nefes Teknikleri Kursu
Kişisel Gelişim Kursları
Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Tags
batı, bilmecelerinde, değişikliği, türklerinin, varyantlaşma, şekil

Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-KodlarıKapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Açık



Bütün zaman ayarları WEZ +2 olarak düzenlenmiştir. Şu anki saat: 21:13 .