Nüve Forum

Nüve Forum > akademik > İlahiyat Fakültesi > Klasik Dönem Osmanlı Külliyelerinde Personel Sistemi

İlahiyat Fakültesi hakkinda Klasik Dönem Osmanlı Külliyelerinde Personel Sistemi ile ilgili bilgiler


[coverattach=1]Câmi merkez olmak üzere, onun içinde veya etrafında ibadet, egitim-öğretim, tedavi, barınma, ticaret gibi birçok fonksiyonu karşılamak üzere kurulan müesseselere külliye denilmektedir.1 Külliyeler cami, medrese, mektep, kütüphane, muvakkıthâne, türbe, dâruşşifâ,

İlahiyat Fakültesi Tefsir, Hadis, Fıkıh, Kelam, Tasavvuf, İslamiyetin mistik boyutu, Allah'ın varlığı ve nitelikleriyle ilgili konuları ele alan bir bilim kolu, tanrı bilimi, teoloji, metodoloji

Cevapla

 

LinkBack Seçenekler Stil
  #1  
Alt 28.07.09, 08:42
Güvenilir
 
Üyelik tarihi: Sep 2008
İletiler: 1.695
Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!Fehmide Zeytuna çok güzel bir geleceğe sahip olacak.Bu şimdiden belli oluyor!
Standart Klasik Dönem Osmanlı Külliyelerinde Personel Sistemi

[coverattach=1]Câmi merkez olmak üzere, onun içinde veya etrafında ibadet, egitim-öğretim, tedavi, barınma, ticaret gibi birçok fonksiyonu karşılamak üzere kurulan müesseselere külliye denilmektedir.1 Külliyeler cami, medrese, mektep, kütüphane, muvakkıthâne, türbe, dâruşşifâ, imaret, tabhâne (misafirhane), çarşı, han, hamam, çeşme ve tuvalet gibi yapıların bir veya birkaçının bir araya gelmesinden oluşmuştur.2 Kısaca, külliyeyi çeşitli fonksiyonları olan birkaç eserden meydana gelen bir mimarî kompozisyon olarak da tanımlamak mümkündür 3 Hilmi Ziya Ülken kursun veya mum dökümhaneleri'ile su bentlerini de külliye kavramı içinde değerlendirmiştir'' Gerek hayır eserleri ve gerekse gelir getiren müesseseleriyle birlikte ele alındığında külliyelerin ne sadece hizmet üretilen, ne de gelir getiren binalardan oluştuğu sövlenebilir Külliyeler gelir kaynaklarını temsil ettiği kadar hizmet üretilen ve bu hızmetin sunulduğu kişiler İtibariyle toplumun çeşitli kesimleriyle farklı derecelerde ilişkileri bulunan müessesedir.
Külliyelerin en gelişmiş şekilleri Osmanlıların Yükselme Devrinde yapılmış olanlarıdır.5 Planlanmış bir kompozisyon, kısmen Bursa Yıldırım Külliyesi ile ortaya çıkmıştır. Bursa'daki Yeşil Külliyesi serbest olarak yerleştirilmiş yapılardan meydana gelmiştir. Anıtsal ölçüdeki ilk külliye ise Fatih Küllıyesidır. Ondan sonra II.Bayezid'in Amasya ve Edirne'deki külliyeleriyle devam etmiştir.6 Klasik Dönem Osmanlı külliyeleri arasında en gelişmişi ise cami dört büyük medrese dârulhadîs' dârul-kurrâ dârıittıp mülâzımlar medresesi sıbyan mektebi türbeler bımarhâne imarethane tabhâne, hamam ve dükkânlardan oluşmuş olan Sülevmanive Külliyesi BrSebeple külliyelerin bir mimarî kompleks olarak yani bir şehirdik manzumesi olarak ele alınmasını, Osmanlı Devletinin Edirne'ye 've İstanbul'a yerleşmesiyle başlatmak mümkündür. Osmanlı Devletinin, siyasi ve sosyal gelişmesine paralel olarak, XV. yüzyılın sonlarından 18. yüzyılın ortasına kadar, İstanbul ve Edirne ile İmparatorluğun daha bir çok yerinde mükemmel mimarî kompleksler meydana getirilmiştir.8 Külliyeler fizikî, mimarî, şehirleşme, sosyal, ekonomik, personel gibi çok farklı açılardan değerlendirilebilir. Ancak, bunların tamamının bir arada ele alınması bir makale çerçevesinde mümkün değildir. Dolayısıyla bu çalışmada külliyeler sadece bir açıdan incelenmiştir. O da külliyelerin personel sistemidir. Ancak, şu hususu da belirtmekte fayda vardır: Külliyeler ile ilgili vakfiye veya diğer belgelerde personel ifadesi yer almaz. Belgelerde personel kavramı yerine mürtezika veya ehl-i vezâ-yif tabiri kullanılmıştır. Mürtezika, vakıf bütçesinden maaş, yiyecek vb. gelir sağlayanlara verilen genel bir isimdir.9 Ehl-i vezâyif de aynı anlama gelir.10 Bu tabirlerin içinde, fakir ve ihtiyaç sahiplerine, mühtedîlere, vâkıfın kendi [coverattach=2]aile bireylerine, Haremeyn gibi bazı önemli yerlerde bulunan ve çeşitli hizmet gören vs. kişilere yapılan yardımlar da yer almaktadır. Ayrıca, külliyelerin denetim mekanizmasında yer alan ve külliye ile ilgili her türlü davaya bakan şehir kadı ve nâibleri11 ile Hz.Peygamber'in ailesi mensuplarının işleriyle meşgul olan na-kîbu'l-eşrâflar da 12 bu hizmetleri karşılığında ücret aldıkları için, külliyelere ait muhasebe defterlerinde mürtezika olarak değerlendirilmişlerdir. Bu çalışmanın amacı, külliyelerin giderlerini ortaya koymak değildir. Bu sebeple, külliyeye bir hizmet yapmadan para alan: kişiler ile, bir hizmet karşılığında para alan şehir kadısı veya rıâ-ibleri külliye personeli içinde değerlendirilmeyecektir. Buna karşılık, maaşını görev yaptığı külliye dışındaki kaynaklardan sağla görunüm. (Hakk, Acun Arşivi) yan kişiler ise personel kapsamın örgün ve yaygın olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Mektep ve medreseler örgün; cami, mescit, tekke ve zaviyeler ise yaygın eğitim mekanları olarak kabul edilir. Bilindiği gibi, eğitim-öğretim faaliyetlerinin bir tarafını öğretim elemanları, diğer tarafını da öğrenciler oluşturmaktadır. Örgün eğitimin en önemli kuruluşları olan medreselerde ders veren öğretim elemanlarına müderris denir. Müderrisler, belirli bir tahsil hayatından sonra icazet, mülâzemet ve beratla göreve başlamaktaydılar.39 Müderrisin, her şeyden önce takva sahibi, sâlih ve zeki bir kişi olması gerekmekteydi. Belirtilen ahlâkî nitelikler yanında o tefsir hadîs usûl furu gibi dinî ilimlere lügat sarf nahıv meânî beyân vs edebî ilimlere bunları öğretebilecek derecede vâkıf olmalıydı.[coverattach=3]40 Müderrisler ilk Göreve 20'li medreselerde başlamakta sonra sırasıvla fo'lu 401, 50'li ve 60'h medreselere tayin olmaktaydılar Tek dershaneli medreselerde bir Sahn-ı Semân ve Süleymaniye gibi birden fazla dershanesi bulunan medreselerde ise her dershane ıcin birer müderris olurdu 41 Medreselerde, müderrislerden ayrı olarak, onların okuttuğu dersleri ders bitiminde ögrencilere tekrarlamak ve açıklamakla görevli yardımcı elemanlar da vardı. Bunlara muict denilmektedir.42 Muidin, sâlih, takva sahibi, zeki ve dersleri müzakere edebilecek yeteneğe sahip bir kişi olması gerekmekteydi.1} Muidler, genellikle medresedeki kı-demli öğrenciler arasmdan seçilir44; müderris herhangi bir mazereti sebebiyle göreve gelmediğinde, onun yerine derse girebilirdi.15 Dolayı sıyla muid, bir anlamda öğretim görevini yürüttüğünden öğrencilerin üstünde bir statüye şahipti.46 [coverattach=4]Bu sebeple kendisine müderris yardımcısı adı da verilen muidin47, genellikle, günümüzdeki araştırma görevliliğine denk bir konumda bulunduğu kabul edilmektedir.48 Zamanla talebelerin çoğalması, medreselerde güçlü hocaların bulunamaması vb. sebeplerle geniş kitlelere ders veren yeni bir müderris çeşidi ortaya çıkmıştır. Medrese ya da câmilerde talebelere ders veren bu tür müderrislere dersiâm denilmiştir. Dersiâm olabilmek için, gerekli ilimleri okuyup icazet almış ve imtihan olarak ehliyetini ispat etmiş olmak gerekmekteydi.49 Bu derslere aynı kitabı takip eden her medresenin talebesi devam edebilmiştir.50 Külliyelerde genellikle her câmin bünyesinde veya yanmda hizmet veren ilköğretim kuruluşları vardır. Mu-allimhâne, sıbyan mektebi vb. isimlerle anılan bu okullardaki öğretim elemanlarına muallim denilmiştir. Kelime olarak öğreten, öğretici gibi anlamlara gelen muallim51, terim olarak mekteplerde ders veren kişi demektir.52 Muallimlerin şefkatli ve yumuşak huylu olmaları, eğitim-öğretim metotlarını bilmeleri gerekiyordu.53 Müderrismuid ikilisinde olduğu gibi, muallimin de halife ya da kalfa denilen bir yardımcısı bulunmaktaydı.5' Halifenin sâlih, dindar, zühd ve takvasıyla tanınmış Kur'an ehli bir kimse olması gerekiyordu.55 Halife çocuklarla meşgul olurken, muallim, halifenin öğrettikle-rini iyice bellemiş ve yetişmiş öğrencilerle ilgilenirdi. [coverattach=5]Bu öğrenciler arasından çok iyi yetişmiş olan birkaçı da bizzat muallim tarafmdan halifeye yardımcı olarak seçilirdi.56 Eğitim-öğretim faaliyetlerinin öğrenci tarafında medrese ve mektep öğrencileri vardı. Medrese öğrencileri için tâlib, fakîh ve mülâzım, talebe, danişmend ve suhte gibi tabirler kullanmıştır.57 Medresede tahsil görecek öğrencilerin, sıbyan mektebini bitirmiş ve medrese derslerini takip edebilecek bir bilgi düzeyine ulaşmış58, sâlih ve ilim tahsiliyle meşgul olacak59 kişiler olması gerekmekteydi. Ayrıca, btı öğrencilerin gerek zekâ, gerekse bedenî yapılarının sağlamhğına özel dikkat gösterilmiş; hatta kendilerine hocalar tarafından bazı zekâ testleri bile uygulanmıştır.60 [coverattach=6]Medreselerde ögretim, vakıfların sağladığı imkânlar sayesinde parasızdı. Oğrencilerin yeme-içme, giyinme ve barınma ihtiyaçları vakıflar tarafından karşılanmış; yemeklerini genellikle aşevlerinde yemişler61, medreselerinin bağlı bulunduğu külliyelerden günlük 2 ile 5 akçe arasında burs almışlardır.62 Sağlanan burs genellikle öğrenci sayısına göre hesaplanmış; ancak, bazen medresedeki oda sayısı, bazen de öğrencilerin medreseye devam durumu63 ölçü alınmıştır. Medrese öğrencilerine bunlann dışında da yaylakiye ve bahariye gibi isimler altında mevsimlik destekler sağlanmıştır.64 Medrese eğitimi her yıl üç ayhk bir tatil dönemine sahipti. Bu dönemde, talebeler ülkenin çeşitli bölgelerine dağılmakta ve gittikleri yerlerdeki câmilerde medresedeki bilgiyi ülkenin en uç noktalarına kadar yaymakta idiler. Medreseden mezun olan bir ögrenci; kadılık, müftülük ve müderrislik görevlerinden herhangi birini tercih etme imkânına sahipti.66 Mekteb öğrencileri için genellikle eytâm tabiri kullanılmış ve bunlar da çoğunlukla fakir ve yetim çocuklardan oluşmuştur. Mektebe başlamanm genellikle 5-6 yaşlarında gerçekleştiği kabul edilmektedir. Ancak mektebe başlama yaşını 4-5'e indirenler yanında68, 5-10 yaş grubu gibi geniş bir döneme yayanlar da bulunmaktadır.69 Öğrenci sayısı ise 9 ile 60 arasında değişmektedir.70 [coverattach=7]Öğrenci kayıtları, gelenekselleşmiş bir tören eşli-ğinde gerçekleştirilirdi. Ancak yılın herhangi bir günü de kayıt yapılabilmekteydi. Bed'i besmele cemiyeti11 ya da amin alayı12 denilen bu törene varlıklı aileler daha fazla önem vermişlerdir.73 Mektep öğrencilerine verilen eğitim-öğretim programı başlangıçta sadece Kur'an okuma, namaz kılma usûlleri ve namazda okunacak ayet ve duaların öğretilmesiyle sınırlı iken programa, zamanla yazı dersi de ilâve edilmiştir.74 Mektep öğrencilerinin

Makale Yazarı
YRD. DOÇ. DR. SALİH PAY ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ / TÜRKİYE

Makalenin devamı eklentidedir.
Eklenmiş Resim
Dosya tipi: jpg Edirne,-Muradiye-Camii,-genel-görünüm-(Hakkı-Acun-Arşivi).jpg (14,7 KB (Kilobyte), 37x kez indirilmiştir)
Dosya tipi: jpg yıldırım-medresesi.jpg (12,0 KB (Kilobyte), 27x kez indirilmiştir)
Dosya tipi: jpg Hacı-Eyyub-Sabri-b--Salih-Batumlu-nun-değişik-konulara-ait-kendi-el-yazısı-ile-cazetler.jpg (23,4 KB (Kilobyte), 28x kez indirilmiştir)
Dosya tipi: jpg icazetname-sureti.jpg (20,7 KB (Kilobyte), 23x kez indirilmiştir)
Dosya tipi: jpg osmanlı-kütüphanesi.jpg (12,7 KB (Kilobyte), 25x kez indirilmiştir)
Dosya tipi: jpg Rizeli-Güneyce-den-Hafız-Muhammed-Hulusi-b--AbdUlvahid-(Alemdar)-ın-Samsun-Çarşambalı-Ahmet-Hamd.jpg (17,8 KB (Kilobyte), 24x kez indirilmiştir)
Dosya tipi: jpg süleymaniye-medresesi.jpg (14,2 KB (Kilobyte), 29x kez indirilmiştir)
Eklenmiş Dosya
Dosya tipi: pdf spay_personelsistemi.pdf (3,40 MB (Megabyte), 50x kez indirilmiştir)
__________________
[CENTER][URL="http://www.nevart.net/"][IMG]http://www.nuveforum.net/galeri/data/500/2602.jpg[/img][/url]
Güzel Sanatlar Fakültesi/Lisesi Yetenek Sınavlarına Hazırlık Kursu
Resim Yağlı Boya Hobi Kursu
Hızlı ve Etkili Okuma Kursu
Çocuklar için Hızlı Okuma Kursu
Çocuklar için Resim Kursu
Diksiyon Kursu
Nefes Teknikleri Kursu
Kişisel Gelişim Kursları[/CENTER]
Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Tags
dönem, klasik, külliyelerinde, osmanlı, personel, sistemi

Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-KodlarıKapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Açık



Bütün zaman ayarları WEZ +2 olarak düzenlenmiştir. Şu anki saat: 18:24 .