Ama yine de hayvanlarla ortak hareket ve davranışlarımız yok değildir. Bunlardan bazıları beynin kontrolü dışındadır, bazıları ise beynin kontrolundadır. Herhangi bir uyarıya karşı birdenbire ve kontrolsuz olarak gösterilen tepki, refleks hareketidir. Duyularımızla aldığımız bir uyarı, belli bir sinir aracığılıyla merkezi sinir sistemine iletilir. Uyarı, beyne kadar ulaşmadan omurilik aracılığıyla herhangi bir adale ya da hormo-nal hareketi meydana getirir. Omurilikten vücudun her yanına dat budak salan sinirlerle, beyni dışarda tutan, kısa bir devre yapmışçasına refleks hareketi görülür.
Örneğin, güzel bir yemek kokusu burundan tükürük bezlerine ulaşarak, sindirici salgılarla ağzın sulanmasına yol açar. Bu, yemek yemeğe bir hazırlıktır. Eliniz yanlışlıkla kızgın bir sobaya çarpacak olursa, kol adaleleri kolu aniden hareket ettiriverir. Gözlerimizin önünde aniden beliren bir şeyle hemen gözlerimizi kırpıştırırız. Ani ve yüksek bir gürültüyle yerimizden sıçrarız. Böylelikle, kısa devre içinde gidip gelen mesajlar, vücudumuzu birtakım tehlikelere karşı korur. Tümüyle kontrol dışı bu hareketler, hayvanlarda da görülür ve aynı biçimde onları da tehlikelere karşı korur.
içgüdüsel davranışlarımız da kontrol dışıdır. Refleks hareketleri değişik hayvanlarda görülürse de, içgüdüsel davranışlar her türe özgü biçimlerdedir. Aynı zamanda doğuştan gelen bir dürtüdür, sonradan öğrenilmesi gerekmez.
Çiftleşme içgüdüsünü örnek olarak ele alabiliriz. Özellikle kuşlarda bahar mevsiminde artan bir dürtüdür. Bunun günlerin uzamasıyla ilgili olduğu düşünülmüştür. Hormon denilen iç salgı bezlerindeki uyarıcı maddeler kana karışır ve organların işlemesini düzenler. Günlerin uzaması, bu kimyasal maddeleri harekete geçirerek, üreme organlarını döllenme evresine getirir. Erkek kuşlar renk renk tüyleriyle cıvıldamaya başlar. Bu yarışa katılan diğer erkek kuşlarla dövüşerek, dişilerin ilgisini çekmek amacıyla davranır. Çiftleşme gerçekleşene dek bu davranışlarını sürdürür. Kuşların ilginç bir özelliği, doğal olarak yuvalarını yapabilme yetenekleridir. Yavrular yumurtadan çıkınca, anne onların besleneceği en doğru gıdayı bulur. Kuşlarda annelik duygusu öylesine güçlüdür ki, taştan yapılmış yalancı yumurtaları görür görmez hemen üzerine oturuverirler. Yalnız yavrularından birinin yuvadan düşmesi ile artık onu yok bilirler. Bu yavru artık aileden değildir. Böylesine güçlü duygulara karşın, kayıtsızlık gibi görünen bu davranış da gerçekte tümüyle içgüdüseldir.
Hayvanların içgüdüsel davranışları üzerinde çok ilginç çalışmalar yapılmıştır. Dikenli balıkların çok incelikle ve emekle gerçekleştirdiği çiftleşmeleri kolaylıkla izlenebilir.

» Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Biyoloji » Zooloji » Hayvan Sınıflandırması

Kaynak 11
Syf: 223..224