İslam Düşünce Tarihinde Siyasi İktidarlar

parpali08 · #1 12.02.08, 12:28

İslam Düşünce Tarihinde Siyasi İktidarlar

Hulefa-i Raşidin : Hicri :11-40/632-661 yılları arasında Arabistan, Filistin, İran, Irak, Suriye, Mısır topraklarında hüküm sürmüştürler. Hz.Ebuberkir iki, Hz.Ömer on, Hz.Osman oniki ve Hz.Ali beş yıl halifelik yapar. Dönem toplam otuz yıl sürer. Hz. Ebubekir birliği sağlama ve fetih hareketlerine dayalı politika izler. Hz. Ömer yenilikçi, Hz. Osman'da muhafazakar bir siyaset takip eder. Hz. Ali tüm dönem boyunca ana muhalefet misyonu üstlenir.

Emeviler : Hicri : 41-132/661-750 yılları arasında, Arabistan, Filistin, İran, Irak, Suriye, Mısır, Fas, Tunus, Cezayir, Endülüs, Güney Doğu Anadolu, Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan, Afganistan topraklarında hüküm sürerler. İktidarları 92 yıl sürer. Arap/Kureyş/Umeyye asabiyetine dayalı bir siyaset izlerler. Cahiliye dönemindeki konumlarını geri alırlar. Mülk'ün (ülke ve devlet) asıl sahiplerinin eskiden de şimdi de kendileri olduğu tezine dayalı katı bir baskı politikası izler. Kader doktorinini siyasi resmi görüş olarak dayatır. Tüm ayaklanmaları kanlı bir şekilde bastırırlar.

Abbasiler : Hicri : 132-656/750-1258 yılları arasında, Arabistan, Filistin, İran, Irak, Suriye, Mısır, Fas, Tunus, Cezayir, Endülüs, Güney Doğu Anadolu, Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan, Afganistan, Tacikistan, Pakistan topraklarında hüküm sürerler. Emevilere karşı oluşan Mevali muhalefetinin (Şia, Mu'tezile, Hariciler, Ebu Hanife, Horasanlılar vs.) desteğiyle gerçekleşen Abbasi Devrimi'yle iktidara gelirler. Ancak devrimden sonra hepsini dışlarlar. 524 yıl aralıksız Bağdat'da hilafeti ellerinde tutarlar. Arap/Kureyş/Abbasi asabiyetine dayanmalarına rağmen giderek Mevali/Fars/Türk unsurlarının nüfuzuna girerler. Genel olarak Emevi dönemi Mevali/Muhalif hareketleri Abbasilerin son döneminlerine kadar yükşelişini sürdürür. İlk yüzyılda siyasette Şia, fıkıhta Hanefi, kelamda Mu'tezile'ye bazen açık bazen örtülü destek verirler. Tercüme faaliyetlerini bizzat başlatırlar. Felsefe ve bilim çalışmalarını teşvik ederler. İkinci dönemden itibaren çevre güçlerinin nüfuzuna girmeye başlarlar. Önce Fars (Buveyhi), sonraları da Türk (Selçuklu) yükselişiyle geri planda kalırlar. Siyasi varlıkları göstermelik hale gelir. Son dönemlerinde ise Moğol istilasından sonra (656-1258) yıkılırlar. Moğol istilasından sonra Mısır'daki Memluk Sultanı Baybars tarafından yeniden diriltilen Abbasi Halifeliği Mısır'da ruhani lider görünümünde 250 yıl daha devam eder. 923/1517'de Mısır'ın Osmanlı Sultanı Yavuz tarafından zapdedilmesiyle Mısır Abbasi Halifeliği de sona erer.

Ağlebiler : Hicri : 184-296/800-909 yılları arasında, Tunus, topraklarında hüküm sürerler. Abbasi Halifesi Harun Reşid, Tunus'da Berberi ve diğer isyan hareketlerini bastırmak ve İdrisi tehdidini bertaraf etmek için İbrahim b. Ağleb'i bölgeye gönderir. Önceleri bölge valiliği ile başlayan Ağlebi nüfusu giderek bağımsız devlete dönüşür. 112 yıl bölgede hüküm sürerler. Ağlebi Devleti Fatımilerce yıkılır.

Endülüs : Hicri : 138-422/756-1031 yılları arasında, İspanya topraklarında hüküm sürerler. Abbasi Devrimin'den sonra kaçan Ummeyoğulları İspanyayı fethederek burada 284 yıl süren Endülüs Emevi Devleti'ni kurarlar. Endülüs'teki mirasları kendilerinden sonra Muluk-ü Tavaif (60 yıl), Murabıtlar (50 yıl) Muvahhidler (80 yıl) ve Beni Ahmer Emirliği (254 yıl) tarafından devam ettirilir. Endülüs Emevileri Arap/Kureyş/Umeyye asabiyetini burada da sürdürürler. Malikiliği resmi meshep olarak benimserler.

İdrisiler : Hicri : 172-375/788-985 yılları arasında, Tunus-Cezayir topraklarında hüküm sürerler. Abbasi Devrimi'nden sonra Hz. Ali soyunu dışlama siyaseti güden Abbasi Halifesi Hadi, Fah savaşından kurtulan İdris b. Abdullah'ın Kuzey'ya kaçarak merkezi Tunus'un başşehri Fas'da kurulan İdrisiler Devleti'ne engel olmaz. Bu bölgede kurulan ilk bağımsız devlet olan İdrisiler 203 yıl hüküm sürerler. Arap/Kureyş/Haşimi asabiyetine dayanan İdrisiler yine kendileri gibi Şia kolu olan Fatimiler tarafından yıkılır.

Tahiriler : Hicri : 205-259/820-872 yılları arasında, İran-Horasan topraklarında hüküm sürerler. İran/Horasan civarında Tahir b. Hüseyin tarafından kurulan görünüşte Abbasi Hilafetine bağlı fakat aslında bağımsız hareket eden bölgesel hanedanlık olarak ortaya çıkarlar. (54 yıl)

Saffariler : Hicri : 254-290/867-903 yılları arasında, İran-Horasan topraklarında hüküm sürerler. Yakup b. Leys es-Saffar, İran/Horasan'da Tahirilerin topraklarını işgal ederler. Abbasi halifesinden bölgesel hakimiyetinin tanınmasını isterler. Abbasiler Saffarileri tehdit olarak değerlendirirler ve karşı hareket başlatırlar. Bölgenin diğer hanedanı Samaniler tarafından hakimiyetlerine son verilir. (36 yıl)

-R. İhsan Eliaçık'ın İslâm'ın Yenilikçileri kitabından alıntılanmıştır-
...devam edecek

parpali08 · #2 14.02.08, 11:16

Tulunoğlları : Hicri :254/292/868-905 yılları arasında Suriye, Mısır topraklarında hüküm sürmüştürler. Annesi ve hanımı İran kökenliolan Abbasi Halifesi Me'mun'un Fas unsuruna dayanmasına karşılık, ondan sonraki annesi Türk kökenli olan Mu'tasım Türk unsurları ortaya çıkarmaya başlar. Mısır'a tayin edilen vali ve komutanlar Türk kökenlilerden oluşur. Bunlardan birisi de Ahmed Tulun'dur. Ahmet b. Tulun tarafından kurulan Tulunoğulları 40 yıla yakın bir süre Mısır'da ve Suriye'de hüküm sürerler. Görünüşte Abbasi Hilafetine bağlı gerçekte ise bağımsız hareket eden Tulunoğulları Türk/Sünni asabiyetine dayanır.

Samaniler : Hicri :266-489/874-999 yılları arasında İran-Maveraünnehir topraklarında hüküm sürmüştürler. İran/Fars asabiyetine dayanan Samaniler İran'ın köklü yönetici ailelerindendir. Abbasi Halifesi Me'nun tarafından desteklenir. Abbasi Hilafetine görünüşte bağlı gerçekte ise bağımsız hareket ederler. Tüm İran'da ve Maveraünnehir ülkelerindeki hakimiyetleri 223 yıl sürer. Edebiyat, felsefe ve bilime geniş destek verirler. Ebubekir Razi,İbni Sina, Maturidi vb. simalar bu dönemde parlarlar. Gazneliler tarafından yıkılır.

Ressiler : Hicri :280-700/893-1300 yılları arasında Sa'da, Sana topraklarında hüküm sürmüştürler. Hz. Ali/Hasan soyundan Muhammed b. İbrahim, Abbasi Halifesi Me'mune karşı başarısız bir ayaklanma girişimisonucu öldürülür. Kardeşi Kasım davasını devam ettirir ancak o da başarılı olamaz, sıkı bir takibata uğrar, kaçtığı Hindistan'da ölür. Oğlu Ressi davasını devam ettirir. Yemen'e gelerek ayaklanma başlatır. Bu kez başarılı olan Ressi Yemen'de 420 yıl gibi uzun bir süre devam edecek Zeydi İmamlar hakimiyetini kurar. Arap/Şii/Zeydi asabiyetine dayanan Ressiler, islam dünyasında Abbasiler ve Osmanlılar'dan sonra en uzun süre ayakta kalan hanedan olurlar.

Hamdaniler : Hicri :317-394/929-1003 yılları arasında Kuzey Irak-Suriye topraklarında hüküm sürmüştürler. Musul civarına yerleşmiş Arap asıllı beni Tağleb kabilesinden Hamdan b. Hamdun'a nisbetle kurulurlar. IV. asırın başlarından sonlarına kadar 77 bölgesel hanedanlık olarak hüküm sürerler. Ünlü filozof Farabi'ye destek veren sultan Hamdaniler'dendir.

İhşidler : Hicri :323-358/935-969 yılları arasında Suriye, Mısır topraklarında hüküm sürmüştürler. Abbasilerin Türk unsuruna ağırlık verme politikası çevresinde Mısır ve Suriye'de 35 yıl kadar hüküm süren hanedanlığın liderlerine İhşid denildiği için bu ismialırlar.

Buveyhiler : Hicri :334-447/946-1055 yılları arasında İran-Irak, topraklarında hüküm sürmüştürler. İran/Fars/Şia asabiyetiyle yükselen Buveyhiler İran'ın eski yöneticisi-asker sınıflarına mensupturlar. Bağdat'a girerek Abbasi halifesini egemenlikleri altına alırlar. Kendi adlarına para bastırırlar Abbasi Devletini fiilen ele geçirirler. Buveyhi hakimiyeti İran ve Irak toprakları üzerinde 112 yıl sürer. Türk/Sunni asabiyetiyle yükselen Selçuklularca hakimiyetlerine son verilir.

Gazneniler : Hicri :351-582/962-1136 yılları arasında İran/Horasan, Afganistan, Kuzey Hindistan topraklarında hüküm sürmüştürler. Samanilerin Türk kökenli Herat, Gazne ve Horasan valilerince kurulur. Giderek nufuslarını genişletirler ve Samanileri yıkarak miraslarını ele geçirirler. Gazneli Mahmut'la tam bağımsız devlet haline gelirler. Hindistan üzerine akınlar düzenleyerek bölgede etkili siyasi bir güç haline gelirler. Abbasi Hilafetine görünüşte bağlı gerçekte bağımsız bir devlet olarak temayüz ederler. Türk/Sunni asabiyetine dayanan Gazneli devleti Abbasi Hilafeti adına bölgedeki Şii, Mu'tezili vb. guruplara baskıcı bir politika izler. Gazneli Mahmut Ünlü bilgin Buruni'ye destek verir. Bölgede 251 yıl ayakta kaldıktan sonra Guriler tarafından yıkılırlar.

Fatımiler : Hicri: 358-567/969-1171 yılları arasında Kuzey Afrika-Mısır topraklarında hüküm sürmüştürler. Cafer-i Sadık'ın oğlu İsmail'in ölümü üzerine ikiye bölünen Şia'nın İsmail'e uyanlar daha sonraları İsmaili/Batıni olarak anıldılar. İsmail'in ölümünden sonra yeraltına girerek ilk olarak Cezair'in Kayveran şehrinde ortaya çıkana kadar yaklaşık ikiyüz yıl gizli (batıni) faaliyet yürütürler. Batınilik giderek temelkarakterleri haline gelir ve bir düşünce sistemine dönüşür. Cezair'den başlayarak Mısır, Suriye, Filistin'e kadar yayılırlar. 209 yıl islam dünyasının önemlibir bölümünde hüküm sürerler.

Hammudiler : Hicri :407-449/1037-1067 yılları arasında Endülüs topraklarında hüküm sürmüştürler. Kuzey Afrika'daki Hz. Ali evladından İdrisilerin kurucusu İdris b. Hammud, Endülüse girerek Kurtuba'yı ele geçirir ve Endülüs Emevi Devleti'ni yıkar. 40 yıl kadar hakimiyetini devam ettirir. Hmmudiler'den sonra yerel beyliklere ayrılan Endülüs'den müslümanların atılma süreci hızlanır.

Süleyhiler : Hicri :429-459/1037-1067 yılları arasında Yemen-Hicaz topraklarında hüküm sürmüştürler. Şii/İsmaili asabiyetine dayanarak Yemen ve Hicaz'da 30 yıl kadar hüküm sürer Suleyhiler kurucuları Ali b. Suheyl'e nisbetle anılırlar. Yemen ve Hicaz'da Mısır'daki Fatımi hilafetine bağlı olarak hakimiyet kurarlar. Eyubiler tarafından hakimiyetlerine son verilir.

-R. İhsan Eliaçık'ın İslâm'ın Yenilikçileri kitabından alıntılanmıştır-
...devam edecek

parpali08 · #3 19.02.08, 15:04

Selçuklular : Hicri :429-552/1037-1147 yılları arasında Türkmenistan, İran, Suriye, Filistin, Anadolu topraklarında hüküm sürmüştürler. Abbasiler, iktidarı için Fars/Türk unsuruna dayanma politikasını her devirde sürdürürler. Önce Emevileri yıkmak için İran/Horasanlıları yardıma çağırırlar. Mu'tasım zamanında İranlılara karşı Türkleri, Türkler'den kurtulmak için İran/Buveyhileri, Buveyhiler'den kurtulmak için Türk/Selçukluları, Selçuklulardan kurtulmak için Türk/Hazemşahları, hatta Hazemşahlılardan kurtulmak için Moğolları çağırırlar. Selçuklular Orta Asya'da müslüman olan Oğuz boylarının İran ve civarında yükselen oymağı olarak tarih sahnesine çıkarlar. Önce müslümanlığa geçmeyen Türk oymakları ile savaşırlar. Kendileri gibi Türk/Sunni asabiyetine dayanan Gaznelileri yıkarlar. Bütün İran'ı, İrak'ı ele geçirirler. Fatımılerin hüküm sürdüğü Mısır hariç islam dünyasının hemen hemen tümünde hakimiyet kurarlar. Abbasi Hilafeti Buveyhi ve Fatımı tehdidine karşı Selçuklulara yaslanır. Tuğrul Bey, Alparslan ve Melihşah dönemlerinde güçlerinin doruğuna ulaşırlar. Nizamülmülk, Alparslan ve Melihşah dönemlerinin ünlü veziri olarak 50 yıl boyunca vezirlik yapar. Tuğrul Bey'in Selefi/Hanbeli eğilimine karşılık Nizamülmülkle birlikte Sunni/Eş'ari asabiyetine dayanırlar. 123 yıl fiilen hüküm sürerler. Önce beyliklere (Atebegler, Şahlar) bölünür sonra tarihten silinirler. Selçukluların mirası üzerinde kurulan bölgesel beyliklerden bazıları Böriler (Şam), Zengiler (Musul, Mardin, Halep), Salgurlar (Fars), İldenizler (Azerbaycan), Artuklular (Diyarbakır), Harezmşahlar (Harizm), Ermenşahlar (Ermenistan), Danişmendler (Sivas, Kayseri, Malatya), Anadolu Selçukluları (Anadolu) olarak bir müddet daha hüküm sürerler.

Murabıtlar : Hicri :448-541/1056-1147 yılları arasında Tunus, Cezayir, Endülüs topraklarında hüküm sürmüştürler. Arap/Berberi/Selefi asabiyetine dayanarak Kuzey Afrika'da yükselirler. Abbasilerin, Fatımılerin ve Endülüs Emevileri'nin zayıfladığı bir dönemde Kuzey Afrika'da yükselen Murabıtlar bir ara büyük bir umut haline gelirler. Endülüs'e yardıma gidip bölgeden müslümanların çıkarılmasını bir müddet durdururlar. 93 yıl gibi bir asra yakın bir süre hüküm sürdükten sonra Muvahhidler tarafından yıkılırlar.

Harezmşahlar : Hicri :470-628/1077-1231 yılları arasında Harizm-Horasan topraklarında hüküm sürmüştürler. Selçukluların yüksek dereceli bölgesel bürokrat/komutanları giderek bağımsızlıklarını ilan ederek koparlar. Harizm bölgesinde ayrı bir devlet kurarak Bağdat'daki hilafeti ele geçirmek isterler. Moğollar tarafından yıkılırlar.

Anadolu Selçukluları : Hicri :470-700/1077-1300 yılları arasında Anadolu topraklarında hüküm sürmüştürler. Selçukluların yükselişi sürecinde Anadolu'ya yerleşen ve Selçuklulardan sonra en uzun ayakta kalabilen boydur. Malazgirt zaferinden hemen sonra Anadoluya yayılırlar. 230 yıl hüküm sürerler. Bunun 82 yılı Büyük selçuklularla beraber, 150 yılı onlardan sonradır. Anadolu'da Selçuklu ardılı Danişmendleri yıkarlar ancak Oğuzların diğer boyu Osmanlılar tarafından yıkılırlar.

Gurlular : Hicri :543-612/1148-1215 yılları arasında Afganistan-Hindistan topraklarında hüküm sürmüştürler. Afgan/Şafii/Hanefi asabiyetine dayanarak bölgesel güç olarak yükselirler. 69 yıl hüküm sürdükten sonra Harezmşahlar tarafından yıkılırlar.

Eyyubiler : Hicri :567-647/1171-1250 yılları arasında Mısır-Suriye-Irak-Filistin topraklarında hüküm sürmüştürler. Selçuklular'ın Musul Atebegleri'nden (bölgesel bey) İmadüddin Zengi (Zengiler)'in bölge beyi Necmeddin Eyyub'un oğlu Selahaddin'in yükşelişiyle birlikte tarih sahnesine çıkarlar. Selahaddin Eyyubi Mısır'da Ftımı vezirliğine getirilir. Giderek Mısır'da nufûzunu artırır ve 209 yıllık Şii/Fatımıleri yıkar. Türk/Memluk/Sunni asabiyetine dayanan Selahaddin Eyyubi Mısır'dan sonra Suriye ve Irak'ı daha sonra da Filistin'i ele geçirerek Kudus'u fetheder. Kudus'ün müslümanların eline geçmesi Avrupa'yı ayağa kaldırır. Fransa, Almanya ve İngiltere kralları yüz bin kişilik ordularıyla 4. Haçlı seferini başlatırlar. Ancak seferin sonunda İngiltere kralı Arslan Yürekli Richard yalnız kalır. Selahaddin Eyyubi ile Ramle anlşması yaparak Kudus'ü hac ve ziyaret için gelmeleri dışında Selahaddin'e terkeder. Selahaddin'den sonra halefleri tarafından devam ettirilen Mısır Eyyubi Devleti, Moğol istilasından on yıl kadar önce 80 yıllık hakimiyetten sonra yıkılır.

Resuliler : Hicri :626-858/1229-1454 yılları arasında Yemen topraklarında hüküm sürmüştürler. Eyyubilerle birlikte Yemen'e gelen Ali b. Resul bağımsızlığını ilan ederek nufûzunu bütün Hadramevt'den Mekke'ye kadar genişlatirler. Yemen'le Mısır arasındaki önceki Fatımi/Suheyli yakınlığı bu kez Eyyubi/Resuli ilişkisine dönüşür. Gassani Araplardan olan Ali b. Resul'den sonra Resuliler iki asır boyunca Arap/Sunni/Şafii asabiyetine dayanan bu hanedan uzun süre ayakta kalma başarısı gösterir.

Memluklar : Hicri :647-783/1250-1382 yılları arasında Mısır topraklarında hüküm sürmüştürler. Abbasiler, Türk unsuruna dayanma politikası sonucu Mısır'a genellikle Türk komutanlar tayin ederler. İslam dünyasında Türk yükselişiyle birlikte Orta Asya'dan gelen köle kökenli Türklerin Mısır'a yerleşmesi sonucu Memlük Türkleri denen siyasi iktidarı doğurur. Memlık Sultanı Baybars, Moğol ordularını Mısır önlerinde durdurması ve beş asırdır devam eden Abbasi Hilafetini üç yıllık Moğol istilası arasından sonra Mısır'da tekrar diriltmesiyle büyük dikkat çeker. Bir nevi ruhani lider olarak Mısır'da Memlıklu himayesinde devam eden Abbasi hilafeti, 1517'de Memlukluların Osmanlı Sultanı Yavuz tarafından sona erdirilmesiyle İstanbul'a götürülür. Mısır'daki Eyyubi mirasını devam ettiren Memluklar Türk/Sunni asabiyetine dayanırlar.

Osmanlılar : Hicri :698-1321/1299-1923 yılları arasında Anadolu-İran hariç hemen tüm Arap islam Dünyası-Balkan topraklarında hüküm sürmüştürler. Büyük Selçuklu-Anadolu Selçukluları mirası üzerinde Türk/Sunni asabiyetiyle yükselen Osmanlılar, İslam dünyasının Haçlı seferleri ve Moğol istilasıyla yıkılmasından sonraki çağı ifade eder. Fatih, Yavuz ve Kanuni dönemlerinde en parlak dönemlerini yaşayan Osmanlılar, İran ve Arabistan'ın iç kesimlerindeki vahalarda yaşayan bazı Arap kabileleri hariç tüm islam alemine hakim olurlar. İslamm dünyasının gelmiş geçmiş en uzun ömürlü (624) imparatorluğunu kurarlar. Zihniyet olarak Selçuklu/Nizamülmülk/Gazali tarafından temeliatılan Türk/Sunni/Eş'ari/Sufi asabiyetine yaslanırlar. Sanıldığının aksine Ebu Hanife ve Maturidi gibi aslında akılcı/yenilikçi yanları ağır basan imamların gerçek zihniyeti, Osmanlılar da ''felsefi zihin'' haline hiç bir zaman gelemez Hanifilik ve Maturidilik, çarpıtılmış, siyasiiktidarlara uydurulmuş resmi mezhepler konumda kullanılır. Birinci dünya savaşından sonra Anadolu içlerine kadar çekilen Osmanlılar 1923'te yıkılırlar. Mirasları üzerine Anadolu'da Türkiye Cumhuriyeti başta olmak üzere bugün 40'a yakın devlet kurulmuştur.

-R. İhsan Eliaçık'ın İslâm'ın Yenilikçileri kitabından alıntılanmıştır-
...bu bölüm burada bitmiştir.

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

3 kullanıcı bu yararlı bilgilendirme için parpali08 kullancısına teşekkür ediyor :
CiwCiw (14.02.08), lolipop (22.02.08), vesalius (19.02.08)

2 kullanıcı bu yararlı bilgilendirme için parpali08 kullancısına teşekkür ediyor :
CiwCiw (14.02.08), lolipop (22.02.08)

parpali08 kullanıcısının bu bilgilendirici iletisine teşekkür eden üye :
lolipop (22.02.08)

Bunlara Baktınız mı?