Doğa güzellikleriyle tarihsel zenginliklerin birbiriyle kucaklaştığı İskenderun, Türkiye'nin eşsiz tatil beldelerinden birisidir. Kent; Amanos dağları ile Akdeniz'in mavi suları arasında bir ovada yer alır. Kent; M.Ö. 333 yılında İssos kenti yakınlarında Pers Kralı III. Darius'u mağlup eden Büyük İskender tarafından kurulmuş ve onun zaferinden sonra da Alexandretta olarak adlandırılmıştır.

Antik dönemlerde Myriandus diye bilinen ve Fenikelilere ait bir kentin kalıntıları burada mevcuttu. Kent; sırasıyla Selevkosların, Romalıların, Bizanslıların, Arapların ve nihayet Osmanlıların egemenliğine girmiştir. Kent; bugün Türkiye'nin en önemli sanat, eğitim, kültür, spor, turizm, endüstri ve ticaret merkezlerinden birisidir.

Kentte her yıl 5-9 Temmuz tarihleri arasında İskenderun Belediyesi tarafından Uluslararası Turizm ve Kültür Festivali düzenlenmektedir. Katedral, Ortodoks ve Karasun Manuk Kiliseleri şehirdeki en önemli kiliseler arasında sayılır.


Deniz kıyısı yakınındaki heybetli Atatürk anıtı şehir merkezinde sözü edilmeye değer başka bir sanat eseridir. Hem Suriye, hem de Adana istikametinden İskenderun'a gelen karayolu oldukça iyidir. Kentin ulaşım konusunda hiç bir problemi bulunmamaktadır. Kentte ayrıca bir demiryolu istasyonu da bulunmaktadır. Adana Şakir Paşa İskenderun'a en yakın hava limanıdır. 130 km. uzaklıkta olup bir saatlik karayolu ile erişilebilir. Karaağaç halk plajı İskederun'a en yakın plajdır. Arsuz'a giderken İskenderun'dan 27 km. uzaklıkta yeralan Gülcihan, başka bir sahil köyüdür. Köyde iyi nitelikli oteller, pansiyonlar ve lokantalar bulunmaktadır. Helenistik dönemde Rosus olarak bilinen Arsuz; altın renkli kumsallarıyla, otelleri, pansiyonları, motelleri ve lokantalarıyla bölgenin en popüler tatil beldelerinden birisidir. Bu güzel tatil beldesine gelecek olan yerli ve yabancı turistler unutulmaz bir tatil geçirmek için istedikleri birçok şeyi burada bulabileceklerdir. Arsuz şehir merkezinde 1778 yılında yapılmış olan Maryo Hanna Kilisesi, Gözcüler beldesinden sonra Hacıahmetli köyü yakınındaki Meryem Ana Havuzu, Konacık'taki Helenistik dönemden kalan sütunlu limanın kalıntıları, Bizans döneminden kalan bir şapele ait taban mozayiği ile Roma dönemlerinden kalan lahitler çevrede ziyaret edilebilecek en önemli yerler arasındadır.



Adana güzergahında İskenderun'dan 22 km. uzaklıkta antik Baias kenti diye bilinen bugünkü Payas'a gelen yol; ziyaretçilere Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi, Payas kalesi ve Cin Kulesi gibi yapıtları ziyaret etme fırsatını vermektedir. Hamam, kervansaray, medrese, cami ve bedesten gibi eşsiz yapılar grubunu ihtiva eden Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi Mimar Sinan mimarisinin güzel bir örneğidir. 16. yüzyıla tarihlenmektedir. Külliyenin karşısındaki Payas kalesi çok iyi korunmuş bir kaledir. Esasen Haçlılar tarafından yapılmış ve daha sonra da Osmanlılar tarafından restore edilmiştir.

Külliye ile deniz kıyısı arasında yer alan Cin Kulesi Cenevizliler ya da Haçlılar tarafından yapılmış bir gözetleme kulesidir. Daha ileride İssos harabeleri mevcuttur. Kalıntıların görüldüğü yer; aslında M.Ö. 333 yılında Büyük İskender'in Pers Kralı III. Darius'u mağlup ettiği bir Pers kentiydi. Burada su kemeri, su deposu ve tapınak kalıntıları görülebilir.

Antakya'ya giderken Sarımazı'da anayoldan 12 km. içeride Güzelyayla dağ sayfiyesi yer almaktadır. Köy daha önceleri Soğukoluk olarak biliniyordu. Çam ormanları içerisinde pitoresk bir konumu olan köy tatil yapıcılarına birçok güzellikler sunmaktadır. Köydeki Katolik kilisesi ziyaret edilebilir. 1549 yılında Kanuni Sultan Süleyman tarafından inşa edilen bir cami, bir hamam ve bir de kervansaray Belen'de görülecek önemli yerlerdir. Belen geçidini geçtikten sonra sağa doğru yönelen dönemeç ziyaretçileri Bakras Kalesine götürecektir. Kale İskenderun'dan 31 km. uzaklıktadır.

Tarih Öncesi: Kentin kuruluşu tarih öncesi;devirlere dayanmaktadır. Karaağaç mıntıkasında Telli köy adını taşıyan höyükte Mc. Evan`ın bulduğu bazı çanak çömlek parçaları buranın antik çağ öncesi yerleşime açıldığını göstermektedir. Milattan Önce: MÖ. 2000`li yıllarda burada Hititler`e bağlı Kadu Beyliği`nin kurulduğu bilinmektedir. ( Kadu, Hitit`çe de körfez anlamına gelmektedir.) MÖ. 1200`lü yıllardan önce Fenikeli`ler burada "Myriaydus" adıyla bir koloni kurdular. Burası M.0. 1200`den sonra merkezi Reyhanlı (Kuruluo) olan geç devir Hattini krallığına bağlandı. MÖ. 7. yüzyılda Türk asıllı bir millet olan Hurriler`in eline geçen İskenderun ve çevresi MÖ. 6. yüzyılda Perslerin eline geçmiştir. İskenderun gerçek anlamıyla MÖ. 333 yılında, Asya seferine çıkmış olan Büyük İskender tarafından kurulmuştur. O zamanlar asıl adı "Alexandreia" idi.



Roma ve Sonrası: Roma hakimiyeti başladıktan sonra, İranlıların istilasına uğrayan kalesi tahrip edilip, yeniden inşa edilen şehrin adı Peutinger tabularında bu bölgede cüzzam hastalığı yayılmış olduğu söylentileriyle Alexandreia Scabiasa olarak gösterilmektedir. Nihayet yine düzeltme amacıyla 4. yüzyıldan itibaren "Küçük İskenderiye" de denilmiştir. Kalesi muhtemelen Abbasi halifesi tarafından yeniden inşa ettirildi. İslam kaynaklarında ismi İskenderiye, İskenderun`a olarak geçen şehir Doğu Roma İslam rekabeti sırasında defalarca el değiştirmiş Büyük Selçuklu Devletine sonra Eyyubiler`e geçmiş, Birinci Haçlı seferi sırasında Tancrede tarafından zapt edilmiştir (1097). Antakya Dukalığının Mısır Memlük Devleti tarafından ortadan kaldırılması üzerine 14 ve 15. yüzyılda bu bölge Memlükler`in Halep valileri ve bazen de Dulkadirliler emirliliğinin nüfuz sahasında kalmıştır.



Osmanlı Dönemi: Osmanlı yönetiminde seçkin bir hayat sürdüren İskenderun ve çevresi 1607 yılında Sadrazam Kuyucu Murat Paşa ile Celali Canbolatoğlu arasında Oruç ovasında meydana gelen savaş dolayısıyla hareketli olaylara şahit olmuştur. 17. yüzyılın başlarında ise Halep valisi Nasuh Paşa, bu günkü varyant yolu güzün deresi kanalının kesiştiği noktada hala bazı duvar kalıntılarının görüldüğü kalenin inşaatını başlatmıştır. Aynı zamanda, İskenderun, Osmanlı İmparatorluğu zamanında ticari ve stratejik özelliğini giderek arttıran bir yoğunlukla sürdürdü. Özellikle Doğu Akdeniz ticaretinde önemli bir liman vazifesi gören şehir, Orta Doğu ile olan ithalat ve ihracatta yerini almıştır. Bu liman özellikle 19. yüzyıldan itibaren Avrupalı sömürgeci devletlerin ilgi odağı haline gelmiş, Orta Doğuda yerleşme planlarında önemli bir yer tutarak rekabet unsuru haline gelmiştir. 1832 yılında Kavalalı Mehmet Ali Paşanın oğlu İbrahim Paşanın kumandasındaki Mısır ordusu, Ağa Hüseyin Paşa komutasında ki Osmanlı ordusunu Belen geçidinde ağır bir yenilgiye uğratınca İskenderun kısa bir süre için Mısır valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşanın yönetimine girmiştir. 1839`da Tanzimat ile birlikte yapılan idari düzenlemeyle İskenderun, Payas ve Belen ile birlikte Adana eyaletine bağlanmıştır. 1872 depremi İskenderun`da çok hasara neden oldu. 1881 yılında Maliye Müfettişi Mesut Bey İskenderun hakkında detaylı bir bayındırlık raporu hazırlayarak maliye nezaretine sunmuştur. Bu rapor üzerine demir yolunun İskenderun`a bağlanması kararlaştırılmış, liman genişletilmiş ve İskenderun Halep şosesinin yapımı hazırlanmıştır.19. Yüzyılın sonlarında Osmanlı topraklarında ilk petrol İskenderun'un Çengen köyünde bulunmuş,bölgede sondajlarda bazı sonuçlar alınmışsa da açılan kuyulardan verim sağlanamamış çalışmalar durdurulmuştur. 1912 yılında Bağdat demiryolunun tali bir hattı olarak Toprakkale-İskenderun demiryolu işletmeye açılmış ve şehrin Anadolu ile olan ulaşımı yoğunluk kazanmıştır.Bu tarihlerde İskenderun 4 mahalleden oluşan ,1 nahiyesi 24 köyü olan birinci sınıf kazadır.



Fransız İşgali: Mondros Ateşkes Antlaşmasının imzalanması üzerine 12 Kasım 1918 günü İskenderun Fransız askerleri tarafından işgal edilmiştir. İşgalin hemen ardından oluşturulan Türk çeteleri ile Fransızlar ve onların desteklediği Ermeni milisler arasında kanlı çarpışmalar meydana gelmiştir. 21 Ekim 1921 de Fransa ile imzalanan Ankara anlaşması doğrultusunda Hatay`da İskenderun Sancak İdaresi kurulmuştur.



Hatay Devleti: Fransa`nın Suriye`ye bağımsızlık tanıması için yapılan çalışmalar üzerine Türk Hükümetinin müdahalesi ile bağımsız Hatay devleti kurulmuş aynı gün Hatay meclisi yasama çalışmalarına başlamıştır. Anavatana İlhak: Nihayet bir yıl sonra bu meclis Hatay`ın Anavatana katılması kararını alınca İskenderun, Türkiye sınırlarına dahil olmuştur. 5 Temmuz 1938 Günü Türk Ordusu İskenderun`a girmiştir.



Mehmet MURSALOĞLU (Araştırmacı - Eğitimci)