Hüma Kuşu

vesalius · #1 17.02.08, 19:28

Sümerlerden günümüze gelen metinlerinde gök gürültüsü ve yağmur bulutlarını simgeleyen “imdugud” adlı kutsal bir kuş vardır.
İmdugut, kaderleri belirlemekte, sözüne karşı gelinememekte ve kanatları açılınca bütün göğü kaplamaktadır.
Bu kuş, akadlarda “anzu” adını alarak birinci yüzyıla kadar çivi yazılı metinlerde varlığını korumuştur.

Sümer metinlerinde, bazen kartal olarak da tarif edilen bu kuş ile ilgi pek çok hikaye bulunmaktadır….
Bunlardan birinde, aşk tanrıçası İnanna, tanrılar bahçesinde tahta yapmak için dalsız ve budaksız bir ağaç yetiştirir.
Ağacın tepesine imdugud kuşu, ortasında lilit isimli bir cin ve köküne de bir yılan yuva yapar ve bu üçlü, tanrıça inanna’nın ağaçtan tahta yapmasına engel olurlar… sonuçta, tanrıçanın imdadına Gılgamış yetişip onları kovar ve ağacı keserek tanrıçaya verir.

Bir başka sümer metininde, kral etana’nın çocuğu olmamaktadır.
Çocuk yaptıran bitki göktedir ve tabii ki göğe çıkma imkânı yoktur.
Kral Etana, bir gün bir çukura düşer ve bu kuşun yavrularını bir yılanın yemesinden kurtarır.
Kuş buna çok sevinir. Buna karşılık olarak, kralın ihtiyacı olan bitkiyi alabilmesi için onu kanatlarının üzerine bindirerek göğe çıkarır. Kuş her yükselişte aşağıda ne gördüğünü sorması üzerine kral önce geniş bir alan olduğunu, gittikçe onun küçüldüğünü, en sonunda da bir şey göremediğini, korktuğu için hemen indirmesini söyler.

Bir başka Sümer metininde ise kahraman Lugalbanda, Zabu ülkesinden kendi şehri olan Uruk’a dönmesi için, imdugud kuşunun dostluğunu kazanmak ister.
Kuş yuvasında bulunmadığı zaman yavrularına yağ, bal, ekmek verir ve onlara bakar. Kuş yavrularına böyle güzel bakana candan dost olmaya, ona yardım etmeye karar verir ve Lugalbanda’nın şehrine rahatlıkla dönmesini sağlar.

Bu üç Sümer efsanesindeki kuş ve yılan motifi pek çok asya efsanesinde çeşitli şekilde bulunmaktadır.
Telüt Türkleri arasında Merküt soyundan bir boya göre sağ kanadını güneş, sol kanadını ay kaplayan kutsal bir “gök kuş” bulunmaktadır.

Sibirya’da şehirlerin ve yurtların yanında bir sırık üzerinde ağaçtan yapılmış bir kuş resmi bulunmakta kuşa gök kuşu, direğe de göğün direği denmektedir. Orta Asya ve Sibirya efsanelerinde bu direk “hayat ağacı” olarak anlatılmaktadır ve yerle göğü birleştirmektedir.
Bu kuş ve ağaç İnanna’nın bahçesine diktiği dalsız budaksız ağaca benzemektedir.
Sibirya ve Orta Asya şamanları bu kuşu tanrı elçisi olarak kabul etmişlerdir.
Altaylıların Kögütey destanında kahraman Karabatur, “kaankerede” adındaki kuşu ararken onun iki yavrusunu ejderden kurtarır. Kuş da karabutur’a atlarını geri verir.
Yolda düşmanları tarafından öldürülen kahramanı, kuş “hayat suyu” vererek canlandırır.

Kırgızların kahramanı Ertöştük, tepesi göklere uzamış bir çınar ağacı üzerinde Alp karakuş’un yavrularını yemeğe gelen ejderi öldürür. Kuş da ona birçok iyilik yapar.

Başka bir efsanede bu kuş Ertöştük’ü yeraltından yeryüzüne çıkarır. Çıkarken yiyecekleri biter. Ertöştük, kendi vücudundan et parçaları koparıp kuşun karnını doyurur. Yeryüzüne çıktıklarında kuş adamın etlerini iyileştirir. Bu iyileştirme yeteneği, kuşun hayat ağacı üzerinde olmasındandır.

Bir Uygur efsanesinde, bilge Buka’nın atalarından birinin dibinde yattığı ağaca bir kuş gelerek ötüp, daha sonra tırmalayıp Bilge Buka’yı o sırada ağaçtan inen zehirli bir yılandan korumuştur…
Bu kuşa Uygurlar tanrı gözüyle bakarlar.

İranlılar bu kuşa sireng veya simurg diyorlar. Araplar da anka veya zümrüd-ü anka ismini verirler…
Bunun araplardan İran’a geçtiği de söylenmektedir. Buna karşılık Türklerdeki hüma kuşu, peygamberin hadislerinde cennet kuşu olarak bildirilen kuştur.
Bu kuş cenette yaşamaktadır ve zaman zaman yedi kat göğe çıkıp tanrıya gidip gelmektedir.

Çin edebiyatında “cennet kuşu” motifi büyük önem taşımaktadır. Bu kuş motifinin, “gök gürültüsü kuşu” adı altında Alaska’dan Güney Amerika’ya kadar bulunmaktadır. Çeşitli adlar almış ve efsanelere karışmış bu tanrısal kuş hikayesigörüldüğü gibi m.ö. 3000 yıllarında Sümerliler ile başlamaktadır.
Hüma kuşunun da aynı kaynaktan geldiği kuşkusuzdur. Çünkü Sümer’in tanrısal bahçesinde, cennet bahçesindeki dalsız budaksız bir ağaç üzerine tünemiş bu kuş yedi kat göğe çıkmaktadır.

Sümerlilerin “imdugud” kuşu, Akat’larda “anzu”, Araplarda “anka”, “zümrüd-ü anka”, İran’da “simurg”, “sireng”, Hintlerde “garuda”, Çinlilerde “cennet kuşu”, Güney Amerika’da “gök gürültüsü kuşu” , Türklerde “kaankerede” ve “hüma” adları altında çeşitli efsanelere konu olmuştur.

Amerika yerlileri arasına kadar uzanan aynı kuş motifi de Sümerlere mi dayanmaktadır?......
Yoksa hepsi birden daha önce var olan bir kültürün yansımasımıdır?..... .......bilinmez….................................. .. (neden olmasın?... .)

darkca · #2 18.02.08, 00:05

tesekkürler arkadasım emegine sağlık....

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

vesalius kullanıcısının bu bilgilendirici iletisine teşekkür eden üye :
darkca (18.02.08)

Bunlara Baktınız mı?