Nüve Forum


Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Ve Heykel Bölümü hakkinda Erzurum Çevresinden Bazı Köprüler ile ilgili bilgiler


Anadolu-Tük mimarlık eserlerinin önemli bir grubunu temsil eden köprüler; göl, ırmak, dere, vadi gibi unsurları aşmak için yaptırılmış stratejik amaçlı yapılar olarak tanınırlar. Kuşkusuz bunların yapılış amaçlan sadece stratejik ya

Like Tree1Likes
  • 1 Post By Artist

Cevapla

 

LinkBack Seçenekler Stil
  #1  
Alt 23.10.10, 20:11
Çekingen
 
Üyelik tarihi: Jan 2007
İletiler: 32
Artist yakında çok ünlü biri olacak!
Standart Erzurum Çevresinden Bazı Köprüler

Anadolu-Tük mimarlık eserlerinin önemli bir grubunu temsil eden köprüler; göl, ırmak, dere, vadi gibi unsurları aşmak için yaptırılmış stratejik amaçlı yapılar olarak tanınırlar. Kuşkusuz bunların yapılış amaçlan sadece stratejik ya da askeri olmayıp, bunda dini inancın ve sosyal düşüncenin de önemli payı vardır. Uzak yakın çevrelerden gelip geçene yardımcı olmak ve işlerini kolaylaştırmak, as¬keri unsurları karşıya geçirmek, kervanlara ulaşımda kolaylık ve sürat sağlamak, ticareti canlı ve güvenli bir ortamda sürdürmek amacıyla da asırlar boyunca köprülerin yapdageldiklerine tanık olunmaktadır.
Hititlerin en önemli merkezlerinden bir olan Hattuşa (Boğazköy) yakınlarında M.Ö. XIII. yüzyüa tarihlenen köprü, Anadoludaki en eski köprü olarak bilinmektedir. Hititlerle birlikte Yukarı Mezopotamya'da Asur ve daha sonraları da Batı,Orta ve Doğu Anadoluda hakimiyet kurmuş olan Frigyalılar, Lidyalılar ve Urartular, Anadoluda gerekli gördükleri yerlerde köprü inşasına yer vermişlerdir. Eski Yunan, Roma ve Bizans'ın hakimiyet dönemlerinde günümüzde bile orijinal adlarıyla tanınan köprüler yaptırılmıştır. Bazı köprülerin kaidelerinde bu dönemlere ait izleri bugün de bulmak mümkündür.
XI. ve XII. yüzyıldan itibaren Anadolu'ya yerleşen Türk toplu¬lukları burada tutunup gerekli siyasi gücü ve sosyal gelişmeyi sağladıktan sonra köprü mimarisinde günümüz mimarlarına bile parmak ısırtacak ustalıkta, güzellikte ve teknolojik gelişmeyi ifade eden parlak bir dönem ortaya koymuşlardır.
Aynı yüzyıllarda Ona Anadolu'da Kızılırmak ve Yeşilırmak üzerinde inşa edilmiş pek çok köprüye Doğu ve Güneydoğu Anado¬lu'da Dicle ve Fırat üzerinde kurulmuş diğer köprülerle cevap verilmiş, Anadolu'nun her bakımdan caıılı ticari hayatı bu dönemde en yüksek düzeye çıkarılmıştır.
Köprüler yapılış şekilleri ve inşa teknikleri bakımından farklılık gösterirler. Bunların su seviyesinden yükseklikleri, kemer açıklıkları, genişlikleri, uzunlukları tamamiyle arazinin yapısına ve onu inşa eden sanatçı, mimar ve ustalann yeteneklerine ve sanat anlaşıylanna bağlı kalmıştır.
Arazi yapısı bakımından geniş ve bataklık bölgelerde akarsuyun yayılım alanına göre geniş, çok gözlü ve yayvan bir şekillendirme esas alınmış, dar ve dik vadilerden akan sulan geçmek için de çok geniş açıklıklı ve yüksek kemerli köprüler öngörülmüştür. Orta Anadolunun düz arazilerinden geçen Yeşilırmak, Kızılırmak ve Çoruh üzerindeki köprüler; uzun, çok gözlü ve çok ayaklı olarak inşa edilirken, aynı akar¬sular, Kuzey Anadolu'ya doğru yönlenince dik vadilerde daha yüksek kemerli, geniş açıklıklı ve az sayıda kemer gözlerine sahip köprülerle aşılmaya çalışılmıştır. Yine Fırat ve Dicle Nehirleri Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da en büyük açıklıklara sahip Malabadi, Hasan- keyf, Dicle gibi köprülerle taçlandırılmış ve Anadolu ulaşımına, ticareti¬ne büyük oranda katkıda bulunulmuştur.
XII. ve XIII. yüzyılda canlanan ve güvenlilik kazanan Anadolu ticari ortamına önemli derecede katkılarda bulunan Türk dönemi köprüleri, geçmiş asırlarda yaptırılan onarımlarla da süreklilik ka¬zanmışlardır. Ancak günümüzde oldukça geniş ve ağır tonajlı taşıma araçlarının ortaya çıkmasıyla bu eski köprülerin kullanılabilirliği olum¬suz yönde etkilenmiş, eski köprüler terkedilerek onların yanında beto¬narme ayaklara oturan, yaratıcılıktan yoksun "modern" köprüler yapılmaya başlanılmıştır.
Doğu Anadolunun en büyük merkezlerinden biri olan Erzurum, geçmişte ve günümüzde stratejik ve ticari bakımdan Doğu-Batı bağlamında her zaman önemli bir düğüm noktası olmuştur. Bir yandan Yukarı Fırat Havzası içinde yer alması, öte yandan Aras Nehri'nin bu ilin hudutları içinde yeni katılımlarla hayatiyet kazanması, diğer yandan da debisi en fazla olan ırmaklanmızıdan Çoruh'un bazı kollarının Erzu¬rum topraklarından geçmesi, köprü inşaatı bakımından bu kente tarihi roller yüklemiştir.
Erzurum ve çevresinde yukarıda belirttiğimiz ırmakların kollan üzerinde XIII. yüzyıldan itibaren Anadolu Türk Mimarisi'nin en önemli gurubunu oluşturan birçok köprü yaptınlmıştır. Bu köprülerden en önemlisi, Erzurum'a 56 km. uzaklıkta bulunan Köprüköy ilçesinin 2 km. doğusunda Bingöl Çayı ile Hasankale Çayının birleşmesiyle oluşan Aras Nehri üzerinde yaptmlmış olan Çobandede Köprüsüdür. Çobandede Köprüsü tek başına önemli bir anıt değeri taşıdığı için bu mütevazi araştırmamızın dışında tutulmuş dergimizin sonraki sayılarında aynnolı bir tanıtım yazısına konu olacaktır.
Erzurum kenti, Palandöken Dağı'nın kuzey yamaçlarında ve kendi adını taşıyan Kale'nin çevresinde kurulduğundan şehirde engebeli arazi ve dere yataklarını aşmak için geçmişte çeşitli boyutlarda ve malze¬me ile yapılmış köprülere sahipti.
XVII. ve XVIII. yüzyıllarda nüfusça hayli kalabalıklaşan ve Os¬manlı İmparatorluğunun en önemli merkezlerinden biri haline gelen Er¬zurum'da, şehirdeki hareketli ve canlı ortamın devamlılığını sağlamak, Kale ile Kars Kapısına doğru yayılan mahalleleri birbirine bağlamak amacıyla IV. Murad tarafından XVII. yüzyılın ilk yansında bir köprü yaptınlmıştır. 35-40 yıl öncesine kadar varlığı pek çok kimse tarafından bilinen IV. Murad Köprüsü'nün, Tebrizkapısı'nın güneydoğusunda ve Narmanlı Camii'nin güneyinde bulunduğunu ve Belediyece bu köprünün üzerinin kapatılarak bir kanalizasyon dehlizi haline getirildiğini 50-60 yaşlarında olan her Erzurumlu hatırlamaktadır.
Şehir merkezinde Fil Köprüsü adıyla bilinen bugünkü büyük Postahanenin yakınında olduğu belirtilen ikinci bir Erzurum Köprüsünün varlığını da yine yaşlı mahallelilerden öğrenmekteyiz. Ancak bu köprülerin özellikleri konusunda fazla bilgimiz yoktur.
TİVNİK (ALTINBULAK) KÖPRÜSÜ:
Erzurum'un Ilıca ve batı illeriyle bağlantısı geçmişte, bugünkü kestirme yolun bataklık olması sebebiyle kuzeybatıdan hafif bir yay çizilerek Tivnik (yeni adı Altınbulak) Köyü üzerinden sağlanıyordu. Bu güzergahta Tivnik ile Erzurum arasında, Erzurum'a 7 km. kadar uzaklıkta Tivnik Köprüsü yaptınlmıştır (Resim : 1-2).
Köprü üzerinde tarihleme yapılabilecek herhangi bir kanıt bu¬lunmamaktadır. Ancak bazı tarihi olaylarla ilgi kurulduğunda Tivnik Köprüsü'nün XVI. yüzyılın ikinci yansında Osmanlılar tarafından yaptınldığı ortaya çıkmaktadır. Kâtip Çelebi'nin Erzurum'da bulunduğu 1635 M. tarihinde Erzurum'a gelen ve şehrin dışında iki yana dizilmiş askerler tarafından karşılanan IV. Murad'ın bu köprüden geçerek şehre girdiğini belirten ifadeler, günümüzde halk arasında da yaşatılmaktadır.
Kuzey-güney doğrultusunda ve batıya doğru hafifçe şişkin olan ve takriben 55 m. uzunluktaki bu köprü, yaklaşık üçer metre açıklıklı beş sivri kemerle inşa edilmiştir. Günümüzde çok harap vaziyette olan Tivnik Köprüsü, hemen yanıbaşından geçirilen yeni asfalt yolun işlerlik kazanması dolayısıyla tamamen terkedilmiş, bu da yapının tahribatını hızlandırmıştır.
Menba yönünde üçgen tabana sahip selyaranları bulunan köprünün, kemer yüzeylerinde düzgün kesme, aralarda moloz taş kul¬lanılmıştır. İki uçtan hafif meyille ortadaki yüksek noktaya ulaşılan Tiv- nik Köprüsü'nün üzerinde sağlam döşenmiş blok taşlar, iki yanda yine çevreden getirilmiş koyu kahverenkte korkuluk taşlan bulunmaktadır (Resim: 2).
Terkedilmişlik ve ilgisizlik sonucu hayli tahribolmuş olan bu köprünün derhal programa alınarak onanlması, tarihi bir anıtın yok olmasını önleyeceği gibi, hergün yokolan bu abidelerden birinin ayakta kalmasını da sağlayacaktır. Yakınında Tivnik Köyü'ndeki iki ayn na¬mazgahla bir bütünlük arzeden bu köprünün kurtarılması konusunda il¬gililerin derhal harekete geçmesi gerekmektedir.
1.JPG

Prof.Dr.Hamza GÜNDOĞDU** Arş. Gör. Haldun ÖZKAN
Eklenmiş Dosya
Dosya tipi: pdf 2297.pdf (718,6 KB (Kilobyte), 3x kez indirilmiştir)
__________________
[CENTER][URL="http://www.nevart.net/"][IMG]http://www.nuveforum.net/galeri/data/500/2602.jpg[/img][/url]
Güzel Sanatlar Fakültesi/Lisesi Yetenek Sınavlarına Hazırlık Kursu
Resim Yağlı Boya Hobi Kursu
Hızlı ve Etkili Okuma Kursu
Çocuklar için Hızlı Okuma Kursu
Çocuklar için Resim Kursu
Diksiyon Kursu
Nefes Teknikleri Kursu
Kişisel Gelişim Kursları[/CENTER]
Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Tags
çevresinden, erzurum, köprüler

Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-KodlarıKapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Açık



Bütün zaman ayarları WEZ +2 olarak düzenlenmiştir. Şu anki saat: 08:38 .