Gebe ve emziren kadınların çalışma koşulları diğer bütün işçilere göre farklı şekilde düzenlenmiştir. Bunun nedeni gebe ve emziren işçilerin içinde bulundukları ortamlardan olumsuz etkilenmelerini önlemek ve buna bağlı olarak çocukların sağlıklarının korunmasını sağlamaktır
Gebe ve Emziren Kadınların Çalışma Koşulları 14.07.2004 tarih ve 25522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik'te ayrıntılı olarak belirtilmiştir.
Anılan yönetmelik gereğince işçi gebelik ve emzirmeye başlama halinde işvereni bilgilendirir. İşveren, gebe, yeni doğum yapmış ve emziren işçi ile ilgili olarak, işyerindeki maruziyetin şeklini, düzeyini ve süresini, çalışma koşulları veya özel bir riske maruz kalma olasılığı bulunan işler için koruyucu veya önleyici önlemler aracılığıyla değerlendirir.
İşyerindeki gebe, yeni doğum yapmış ve emziren işçi, yapılan değerlendirmenin sonuçları ve işte güvenlik ve sağlık amacıyla alınması gereken önlemler hakkında bilgilendirilir.
İşveren, değerlendirme sonuçları, gebe, yeni doğum yapmış ve emziren işçi için bir güvenlik veya sağlık riskini veya işçinin gebeliği veya emzirmesi üzerindeki bir etkiyi ortaya çıkardığında, ilgili işçinin çalışma koşullarını ve/veya çalışma saatlerini, bu işçinin bu risklere maruz kalmasını önleyecek bir biçimde, geçici olarak değiştirir.
Çalışma koşullarının ve/veya çalışma saatlerinin uyarlanması teknik veya nesnel anlamda olanaklı değilse, işveren ilgili işçiyi başka bir işe aktarmak için gerekli önlemleri alır.
Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, gebe işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu halde işçinin ücretinde bir indirim yapılmaz. Başka bir işe aktarılması teknik ve makul olarak mümkün değilse, işçinin güvenlik ve sağlığının korunması için gerekli süre içinde, işçinin isteği halinde ücretsiz izinli sayılması sağlanır. Bu süre, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.
Emziren işçilerin, 16/6/2004 tarihli ve 25494 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği'nde kadınların çalıştırılabilecekleri belirtilmiş olan işlerde çalıştırılabilmeleri için, doğumdan sonraki sekiz haftanın bitiminde ve işe başlamalarından önce, işyeri hekimi, işyeri ortak sağlık birimi, işçi sağlığı dispanserleri, bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın sağlık ocağı, hükümet veya belediye hekimlerine muayene ettirilerek çalışmalarına engel durumları olmadığının raporla belirlenmesi gerekir.
Gece çalışma yasağı
Muayene sonunda ağır ve tehlikeli işlerde çalışmasının sakıncalı olduğu hekim raporuyla belirlenen işçi, doğumdan sonra ilk altı ay içinde bu işlerde çalıştırılamaz.
Emziren işçinin doğumu izleyen 6 ay boyunca gece çalıştırılması yasaktır. Yeni doğum yapmış işçinin doğumu izleyen sekiz haftalık süre sonunda, emziren işçinin ise, 6 aylık süreden sonra gece çalışması yapmasının güvenlik ve sağlık açısından sakıncalı olduğunun hekim raporu ile belirlendiği dönem boyunca, gece çalıştırılması yasaktır. Ayrıca kadın işçiler, gebe olduklarının hekim raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar.
Gebe ve emziren anneler

Gebe, yeni doğum yapmış ve emziren işçi günde 7.5 saatten fazla çalıştırılamaz. Bu işçiler günde 7.5 saatten fazla çalıştırılamayacağı için İş Kanunu'nda yer alan denkleştirme esasına göre çalıştırma iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile 45 saatin altında haftalık çalışma süresinin belirlenmesi durumunda uygulanabilir.
4857 sayılı İş Kanunun 88.maddesi gebe ve emziren kadınların çalışma usul ve esaslarının ne şekilde düzenlenmesi gerektiğini çıkarılmasını öngördüğü yönetmeliğe bırakmıştır. Kanunun öngördüğü Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik 14.07.2004 tarih ve 25522 sayılı Resmi Gazetede 'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu yönetmelikte; gebe işçi, işverenini, durumu hakkında herhangi bir sağlık kurumundan alacağı belge ile bilgilendiren gebe işçi, emziren işçi ise 0-1 yaş arası çocuğunu emzirmekte olan ve işverenini durumu hakkında bilgilendiren işçi, olarak tanımlanmıştır. İş mevzuatımızda gebe ve emziren işçiler için analık izni, gebe ve emziren işçinin muayene izni ve emzirme izni olmak üzere üç kategoride izinler düzenlenmiştir.
Gebe işçinin doğumdan önce ve sonra kullanmış olduğu toplam 16 (çoğul gebelikte 18) haftalık izne analık izni denilmektedir. Gebe işçinin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmaması esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, hekimin onayı ile gebe işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Ancak bu durumda gece çalışması yaptırılmaz ve gebe işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir.
Yukarıda öngörülen süreler, işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir.
İsteği halinde kadın işçiye, onaltı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde onsekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu süre yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmaz.
Periyodik kontroller
İş mevzuatı hükümleri uyarınca gebe işçilere gebelikleri süresince, periyodik kontrolleri için ücretli izin verilir. Kontroller için ne kadar izin verileceği mevzuatta belirtilmemiş ancak muayene izinlerinin makul süreleri içermesi gerekir.
Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir, verilen bu izne emzirme izni denilmektedir. Emzirme izninin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.
Kadın işçi, çocuğunu işyerinde oluşturulan kreş vb yer yok ise aynı zamanda evi de işyerine uzak ise 1.5 saatlik süt iznini kullanmada sorunlar yaşayabilir. Çocuğun bulunduğu yerin işyerine uzak olması durumunda emziren işçi 1.5 saatlik süt iznini kullanma hakkını işin bitiminde işyerinden 1.5 saat önce ayrılarak kullanması veya öğle arası dinlenmesi ile birleştirerek kullanması işçi açısından zaman darlığını ortadan kaldıracaktır.
Gebe ve emziren kadınların çalışma koşulları diğer bütün işçilere göre farklı şekilde düzenlenmiştir. Bunun nedeni gebe ve emziren işçilerin içinde bulundukları ortamlardan olumsuz etkilenmelerini önlemek ve buna bağlı olarak çocukların sağlıklarının korunmasını sağlamaktır.
İşverenlerin insan hayatını yakından ilgilendiren Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik hükümlerine titizlikle uymaları sosyal bir sorumluluk olduğu kadar aynı zamanda sağlıklı toplum olmanın da bir gereğidir.

Arif Temir: İş ilişkileri uzmanı