Adcılık (nominalizm), Ortaçağ felsefesinin temel öğretilerinden biridir.

IX. yy» da Batı'da bilinen çok az sayıda Eskiçağ felsefe metinleri arasında, Porphyrios'un (Plotinos'un öğrencisi) yazdığı ve Boetius'un aktardığı bir parçada, şu sorun ortaya atılmıştı:
Zihnimizdeki düşüncelerden bazılarının, bağımsız bir gerçek nesneleri vardır; öbürleriyse zihin tarafından oluşturulan ve dil tarafından saptanan katışıksız kavramlardır. Yani, bir yanda nesneler, öbür yanda sözcükler vardır. Bunlar arasındaki karşılıklılığı tanımlamak, Öznenin olan şey ile nesnenin olan şeyi ayırt etmek, hem yetilerimizin doğası, hem de nesnelerin doğası ve sayısı konusunda bir yargı ileri sürmektir.

Birkaç yüzyıl boyunca Batı felsefecilerinin tartışmalarını yönlendiren adcılık, gerçekçi açıklamanın tersine, düşüncelerimizin çoğunun zihnimizin ve dilimizin ürünleri olduğunu, dolayısıyle gerçek türlerinin sayısının da pek az olduğunu ileri sürer. Zihnimiz, tikel kavramları ve "tümeller" diye adlandırılan genel kavramları kullanılır. Bunlardan yalnızca tikel kavramlar, doğal ve somut nesneleri belirtirler; tümellerinse,yalnızca zihinsel bir gerçeklikleri vardır. Başka bir deyişle, belirgin olan varlıklardan başka varlık yoktur; geri kalanların tümü soyutlamalar, soyut varlılardır.

Düşünce, ancak zihnimizde ve zihnimiz aracılığıyla vardır; nesnelerin karışıklığı ve çeşitliliği içinde, yerimizi belirlememizi sağlayan, elverişli ama keyfi bir araçtır. Raban Maur ve Heiric'in IX. yy'da dilbilgisine ilişkin olarak ortaya attıkları bu sorun, felsefe açısından Berenger de Tours tarafından tanımlanmıştır.
Adcılıktan çeşitli tanrıbilimsel sonuçlar da çıkaran bu düşünürün dinsel görüşleri, adcılığın kendini ilk gösterişidir.
Roscelin'se, sonradan daha sağlam ve tutarlı bir açıklama getirmiştir. Dar anlamıyla adcılık, o dönemde sona ermişti ama, Abelard'ın kavramcılık anlayışı da, temelde adcılığın yüksek bir biçimini oluşturur: Gerçekten, tümelleri katışıksız kavramlara indirgemek, bunların, düşüncemiz dışında, ancak birer sözcük olduklarını ileri sürmektedir.

Adcılık, Ockhamlı William tarafından en uç sonuçlarına (yani kuşkuculuk anlayışına) kadar geliştirildikten sonra, XV. yy'da ortadan kalkmıştır.

Nominalizm-adcı kavram kuramı

Somut tasarımlara karşıt olarak, soyut ve genel düşüncelere yüklenen zihinsel gerçekliğin, var olmadığı söylenebilir. Bir düşüncenin genelliğinin, ona bağlı olan, bazı somut ve tikel imgeleri zihnimizde canlandıran ya da onlar tarafından zihnimiz de canlandırılabilen addan geldiğini ileri süren her öğretiye, "adcılık" denir.

Bir sözcük, genel ya da soyut olabilir, ama soyut ve genel imge yoktur. Bu kuram, çeşitli değişikliklerle, aşağı yukarı bütün deneyci (ampirist, görgülcü) felsefeciler (özellikle Berkeley, Hume, Condillac, Stuart Mili, Taine, vb.) tarafından savunulmuştur.

Nominalizm-adcılık ve bilgi kuramı

Günümüzde "bilimsel adcılık" dendiğinde, bilimin elverişli say maçalara dayanan, bir araç olmaktan öte değer taşımayan ve ele aldığı nesnelerin gerçek doğasını yakaladığını ileri süremeyecek olan bir zihinsel kurgu olduğunu ileri sürenlerin görüşü anlaşılır.

Bu görüşe göre bilgin, olguyu, verilmiş gerçeğin içinden keyfi bir biçimde çıkararak, bir türün örneği olarak ele alıp kuramlarıyla yorumlayarak yaratır. Bilgin, ya elverişli ama yaklaşık bir özet olan ya da kesinlik taşıdığında, olayların ancak yaklaşık olarak uydukları (serbest düşme, tükel gazlar, vb.) yalın bir tanım olan yasayı yaratmaktadır.

Çok sayıda ve değişebilir olan kuramlarsa, nesnellik taşımazlar ve yalnızca bilimsel söylemin dilbilgisini oluştururlar. Yalnızca bilimin "doğru"yu elde edebildiğini ileri süren savlara bir tepki olarak, Duhem ve Le Roy tarafından savunulan bu görüşlere, Gaston Bachelard, büyük bir başarıyla karşı çıkmıştır.


kaynak 3
1.cilt / s.16