Dag Hastaliklari

bulut · #1 25.04.08, 16:17

KIŞ HASTALIKLARI
Isının düşmesinden , yetersiz beslenmeden , yetersiz kıyafetler sebebiyle soğuk hava yüzünden özellikle uç noktalardaki uzuvların hücrelerinin içindeki sıvılar donunca çekirdekler çatlar ve hücreler ölür . Hücrelerin içinde oluşan buz kiristalleri suyu ihtiyaç yoluyla çeker . Bu nedenle hücrelerin fiziksel ve kimyasal dengeleri bozulur hücreler susuzluk çeker ve ısıtma sistemi kaybolur .

1 . Vücudun ısısı düşmeye başladığı zaman ilk önce titreme başlar , kıllar dikleşir ,deri sertleşir gerekli önlemler alınmadığı zaman uçorganlarda ( eller ,burun , kulak , ayaklar ve yanaklar ) sızı başlar ve bir süre sonra sızı kesilir . Uzuvlarda tatlı bir ısı başlar .sızının kesilmesi yüzeysel donmanın başladığını gösterir . Gerekli önlemler alınmadığı zaman ;

2 . Beyin ; kanı hayati organların ( beyin-kalp-ciğerler –böbrek ) çalışması için bu organlara gönderir ve vücut ısı dağılımını önlemek için küçülür ( oturma pozisiyonu ) gerekli önlemler alınmaz ise ileri seviyede donma ( frozbıte ) meydana gelir .

3 .taşıma : kazazede hangi şekilde bulunmuş ise o şekilde ilk yardım yapılmalıdır . Bulunduğu şekilde taşınmalıdır . Uzuvlar açılmamalıdır .uzuvlar açılmaya zorlandığı taktirde hücrelerdeki donuktan dolayı kırılmalar meydana gelebilir .

SOĞUĞUN NEDEN OLDUĞU HASTALIKLAR
Sıfır derece ve altındaki ısılarda ;yetersiz kıyafet , yetersiz beslenme soğuğa uzun süreli maruz kalma sonucunda vücuttaki dokularda meydana gelen yaralanmalara soğuğun neden olduğu hastalıklar denir .
Kendi arasında ;

1 . Soğuk şişmesi .
2 . Donmuş ayak . ( ayak siperi )
3 . Hipotermi
4 . Donma . Olmak üzere 4 kısma ayrılır .

SOĞUK ŞİŞMESİ
Yetersiz kıyafetle uzun süre soğuk altında ( özellikle rüzgarlı havada ) kalma sonucu çıplak uzuvlarda : el ( parmak uçları ) , burun ,yanaklar , kulaklarda meydana gelen kızarmalar ve şişmelere denir .

Tedavisi : etkisi geçicidir .uzuv ısıtılınca hafifce kaşınır ve normal haline döner . Gerekli önlem alınmaz ise uzuvlar daha sonraki donmalara karşı daha duyarlı hale gelir . Yaralanmış uzuvlar normal uzuvlardan daha erken soğuğu hissederler .

DONMUŞ AYAK (AYAK SİPERİ)
Kışın uzun süreli hareketsiz ayakta kalma , ıslak çoraplar , dar ayakkabı , yetersiz beslenme , yetersiz sıvı alımı, yetersiz kıyafet sonucunda vücut uç organlarının ısıtılmasında yetersiz kalır . Bu organlardan biriside ayaklardır .

DONMUŞ AYAĞIN BELİRTİLERİ
Ayak donmadan önce üşür gerekli önlem alınmadığı taktirde üşüme bir süre sonra kesilir ve ayakta tatlı bir sıcaklık başlar. Bu sıcaklık ayağın donmaya başladığının belirtisidir . Gerekli önlem alınmaz ise donuk ayağın iç kısımlarına doğru yayılır. Donmuş ayak tahta gibi serttir ve bastırınca renk değişimi olmaz .

İLK YARDIM
1 . Derhal ıslak çorapları değiştirip kuru çoraplar giyilmelidir .
2 . Vücut iç ısısını artırmak için sıcak içecekler içilmelidir .
3 . İmkan var ise ayağı 40 – 42 derecelik sıcak suda bekletilmelidir . Kazazede yürümek zorunda ise ;
4 . Ayaklarının donu çözülmemelidir . Çünkü : donmuş ayakla yürümek çözülmüş ayakla yürümekten daha kolaydır .
5 . Ayak çözülünce ağrıya ve sızıya karşı önlem alınmalıdır .

DONMA (HYPOTHERMIA)
Vücut tarafından üretilen ısının ; vücudun kaybettiği ısıyı çeşitli nedenlerle yerine koyamaması sonucu meydana gelen patalojik olaya donma veya hypothermıa denir .

VÜCUDUN ISI KAYBETME YOLLARI
vücut iki yolla ısı kaybetmektedir .

1 . İsteğimiz dışında ;
a . Radyasyon .
B . Solunum .

2 . İsteğimizle ;
a . Temas .
B . Transfer .
C . Buharlaşma .

Vücut kendi içinde iki farklı ısı sistemi barındırmaktadır .
1 . Hayati organlar ( beyin – kalp – böbrek - ciğerler ) ısısı kor ısı olarak adlandırılmaktadır ve ısıları devamlı 37 derecede sabit kalmaktadır .
2 . Diğer organların ısısı havaya ve duruma bağımlı olarak 3 –5 derece düşebilmektedir . Bu düşmeler beyindeki sensırlar tarafından titreme olarak uyarılmaktadır .

DONMA ( HYPOTHERMIA ) ÇEŞİTLERİ
ISI KAYBINA BAĞLI OLARAK GELİŞEN DONUK HASARI SOĞUKTAN KORUNMANIN DERECE VE YÖNTEMİNE bağlı olarak

1 . Lokal .
2 . Genel .
3 . Lokal ve genel olmak üzere 3 kısımda meydana gelebilir .

Lokal soğuk hasarı ( frosbıte ) genel soğuk hasarı ( sistemik hypothermıa ) olarak adlandırılır . Yapılan çalışmalar göstermiştirki donmaları en çok ;

1 . Alt ekterimetrelerde % 47 ,
2 . Üst ekterimetrelerde % 31 meydan gelmektedir .

DONMAYI ( HYPOTHERMIA ) HAZIRLAYAN NEDENLER

DONMANIN MEYDANA GELEBİLMESİ ;
1 . Direk etki .
2 . Endirek etki ‘ye zemin sağlayan olumsuzlukların meydana gelmiş olması gereklidir .

1 . Direk etki dış ortamdan kaynaklanan etkidirki dağcılıkta meteorolojik şartlar olarak açıklanmaktadır .
2 . Endirek etki kişilerden kaynaklanan etkidirki dağcılıkta kişisel hatalar olarak değerlendirilmektedir .

DONMAYI HAZIRLAYAN DİREK VE ENDİREK ETKİLER

DİREK ETKİLER :
1 . Havanın soğuk olması .
2 . Şidetli rüzgar , kar yağışı ,yağmur , don vs .
3 . Nem , ıslaklık vs .

ENDİREK ETKİLER : 1 . Sağlıksız , bakımsız uzuvlar .
2 . Yetersiz : beslenme , kıyafet ve sıvı alınması .
3 . Yeterli uyuyamama .
4 . Moral durumu .
5 . Soğuk havalarda yapılan sporlar , aşırı hareket ve eğimler .
6 . Hareketsizlik .
7 . Soğuk havalarda alınan alkol , sakinleştirici ilaçlar ve siğara .
8 . Epilepsi , şeker hastalıkları ,dolaşım bozuklukları deri hastalıkları , kansızlık vb .hastalıklar .
9 . Beslenme bozuklukları .
10 . Yaş özelliği ( çok genç ,çok yaşlı ,cinsiyet farkı )
11 . Çarpmalardan dolayı meydana gelen doku zedelenmeleri .
12 . Daha önce geçirilmiş soğuk travmaları .

DONMADA ( HYPOTHERMI ) VÜCUT ISISI DERECESİ

ISI KAYBININ YERİNE KOYMAYI AZALTAN FAKTÖRLER
Yapılan geri dönüşüm çalışmaları sırasında bazı hastalıklar ısı kayıbının yeniden kazanılmasını geciktirebilirler .

1 . Kalp atım gücünü azaltan faktörler .
2 . Çeşitli ilaçlar ; alkol ,fenotiazinler ( kaşıntı ,döküntü üritiker ) barbitiratlar ( uykusuzlık ,sakinleştiriciler ) sedetif (sakinleştirici) hipnotik ( uyku bozukluğu ) hipoglisemik ( kan şekerinin düşük oluşu ) endokrinopati ( hormon bozukluğu ) antitriot ( triot hastalığı )
3 . Herhangi bir nedenle gelişen şuur kayıbı .
4 . Karbonmonoksit solumak .
5 . Santral sinir sistemi hastalıkları .
6 . Malnutrisyon ( beslenme bozukluğu )
7 . Deri hastalıkları ve geniş yanıklar .

DONMADA ( HYPOTHERMIDE ) ACİL BAKIM HEDEFLERİ
1 . Hemen donmanın ( hypothermının ) ilaçlarını düşünün .
2 . Hastayı hareket ettirmeden ısı kaybını önleyin .
3 . Kazazedeyi mümkün olduğunca hızlı ve emniyetli bir şekilde ısıtın .
4 . Uç ekterimitelerin hızlı ısıtılmasından kaçının ( kan buralarda göllenip hipovolemik şoka neden olabilir )
5 . Kazazede uyanık ise yavaş yavaş sıcak içecek verin .

DONMADAN ( HYPOTHERMIA ) KORUNMANIN YOLLARI
1 . Etkinliğe çıkmadan önce daima en kötü hava koşullarına göre hazırlık yapılmalıdır .
2 . Dağcının kalori ihtiyacı ılık ve sıcak havaya göre soğuk havalarda % 25 – 50 daha fazladır . Bu nedenle komplike şekerli ve
karbonhidratlı yiyecekler etkinlik boyunca azar azar alınmalıdır .
3 . Su içmek ihmal edilmemelidir .kışın su ihtiyacı yazdan daha fazladır .
4 . Sıvı ihtiyacı kar yiyerek giderilmeye çalışılmamalıdır . Kar hypotehermıyı artırır .
5 . Aşırı giyisi ve hareket terlemeyi ve nemi artırır .
6 . Giyisilerin teri dışarı atacak cinsten olanlar tercih edilmelidir .
7 . Kuru kalmaya dikkat edilmelidir .
8 . Güç iyi ayarlanmalı ve gerektiği kadar harcanmalıdır .
9 . Nerede durulacağı iyi bilinmelidir . Gerekirse geri dönülmelidir .
10. Alkollu içkilerden uzak durulmalıdır .alkol vazodilasyonla ısı kaybını artıracağı gibi idrar miktarını artırarak dehidratasyon oluşmasına yardımcı olur .
11. Aktivite anında dinlenmeye zaman ayırılmalıdır .
12. Risklerin farkında olunmalı erken belirtiler değerlendirilmelidir .
13. Daha sonraki etkinlikler düşünülerek haypothermıye girmemek için ısı kaybını önleyecek ve enerjiyi koruyacak şekilde kamp ve rüzgarsız yerler araştırılmalıdır .

DONMA ALANINDA ( FROSBITE ) ÖNERİLER
1 . Kazazedeyi rüzgardan koruyarak daha fazla ısı kaybı önlenmeli ve özellikle ıslak giyisilerin ( iç çamaşır , eldiven , çorap , botlar ) vücutla teması kesilmelidir .
2 . Acil kamp kurularak kazazedenin daha fazla donması önlenmelidir .
3 . Hızlı ısıtma ile tedavi şansı var ise bunun ağrılı bir prosedür olacağı unutulmamalıdır . Ağrı ve laktik asitle diğer metebolik
artıkların sirkilasyona ani karışması ile şokun gelişebileceği unutulmamalıdır .
4 . Çözülmüş uzvun fonksiyonel olmayacağı unutulmamalıdır .
5 . Çözülmüş uzuv ödemli olacağından gerekli önlemler alınmalıdır .
6 . Donmuş uzuvda ilerleyici harabiyet minimaldir şayet hemen kurtarma mümkün değilse uzvu o halde bırakmak isabetli yoldur .
7 . Donmuş bir uzvun kullanılması daha ileri hasar oluşturabilir .
8 . Yeniden ısıtılan uzuv normal fonksiyonlarına dönmek için basınç uygulamak veya yeniden donma olasılığına karşı etkinlik yapmak daha büyük hasarlar oluşturur .
9 . Kurtarılan her kazezede mutlaka tıbbı bakım almalı veya hastanede kontrolden geçirilmelidir .

SIVI KAYBI (DEHIDRATASYON)
Vücut ; fazla miktarda sıvı ile birlikte tuz ve minarelde kaybeder belirli miktardaki vücut sıvısı vücudun normal faaliyetleri yerine getirilirken kaybedilir . Soğukta ; kuru ve rüzgarlı havada sıvı kaybı yaz etkinliğinden daha fazladır . Vücut rüzgarın etkisini azaltmak için kendini nemli tutmak zorundadır . Buda daha fazla ısı kaybı demektir .
SIVI KAYBININ BELİRTİLERİ
soğuk havada sıvı kaybının belirtileri sıcak bitkinliği ile aynıdır .

1 . Ağız ,dil boğaz yanar ve kurur .
2 . Yutkunmak güçleşir .
3 . Bayılma nöbetleri ve aşırı baş ağrısı baş dönmesi oluşur .
4 . Kusmalı yada kusmasız midde bulantıları oluşur .
5 . Aşırı yorgunluk ve güçsüzlük hissedilir .
6 . Adelelerde kramplar meydana gelir .

SIVI KAYBININ ÖNLENMESİ
Dehidratasyondan korunmanın yolları hem sıcak hem soğuk havalar için aynıdır . Kışın su kardan elde edildiği için içinde minareller yoktur içilen her suya minarel takviyesi yapmak gereklidir . Dehıdratasyon kişiden kişiye göre değiştiğinden yapılan işe göre sıvı alınmalıdır ve kışın sıvılar vücut ısısında olmalıdır .

KAR KÖRLÜĞÜ
Kar körlüğü : güneşten gelen ultra vıole ışığın kar yada buzla kaplı alanlarda yansıması sonucu korunmamış personelin göz bebeği üzerinde yaptığı etkidir . Kar körlüğü güneşin parlak olduğu zamandan çok havanın kapalı olduğu bulutlu ve sisli havalarda ortaya çıkmaktadır . Güneşli havalarda göz kendisini fazla ışıktan korumak için göz bebeğini küçültür buda fazla ışık almayı önler . Bulutlu ve kapalı havalarda göz daha iyi görmek için göz bebeğini ihtiyaç olan miktarda büyütür , bu büyüme kar ve buzdan yansıyan ışınları daha fazla alır ve risk artar.

KAR KÖRLÜĞÜNÜN BELİRTİLERİ
Kar körlüğünün belirtileri ilk anda belli olmaz .

1 . Işığa karşı hasaslaşma 8-12 saat sonra başlar .
2 . Rakımın yüksekliği belirtilerin artmasında etkin rol oynayabilir.
3 . Gözlerde ilk önce rahatsızlık ve kuruma başlar.
4 . Zaman ilerledikçe gözün içinde kum tanesi varmış hissi doğar.
5 . Göz açıp kamalarda fazla ağrı olur.
6 . Işığa karşı hassaslaşma başlar ve ağrı başlar.
7 . Zaman ilerledikçe gözlerden yaş akmaya başlar.

KAR KÖRLÜĞÜNÜN TEDAVİSİ
Kar körlüğünün etkisi birkaç gün sürer . İlk yardım kuralları uygulanmaz ise ağrısı çok rahatsız edici olur .
1 . Gözün hareket etmesini önlemek için göz bağlanmalıdır .
2 . Göz kapaklarının üzerine soğuk kompres uygulanmalıdır .
3 . Göz kapakları oğuşturulmamalıdır .

KAR KÖRLÜĞÜNÜN ÖNLENMESİ
Kar körlüğünü önlemenin en etkin yolu ;
1 . % 90 koruyucu özelliği olan ultra viole gözlük kullanmaktır .
2 . Işık yansımasına çıplak gözle bakılmamalıdır .
3 . Gözlük mevcut olmadığında :

a . Gözün karala temas etmesini önlemek için kazazede koyu renk kıyafet giyen bir arkadaşının hemen arkasında yürümeli ve
arkadaşının sırtına bakmalıdır .
B . Karton veya başka bir nesneden acil durum gözlüğü yapılarak ultra viole etki azaltılmalıdır .
C . Bu durumda görüş açısı daralacağından dikkatli olunmalıdır .

ISI RÜZGAR MÜNASEBETİ

Hava sıcaklığı : insan ,malzeme araç ve yiyecek maddeleri üzerine rüzgarın hızına bağlı olarak değişik kuvvetlerde etki yapmaktadır . Dağcıların bu etkileri iyi bilip uyguladığı sürece soğuğun olumsuz etkilerden korunmsı mümkündür .

Don çalması : oldukça ılık havalarda bile rüzgarın vücudun korunmasız kısımlarına nüfuz ettiği durumlarda meydana gelebilir

örnek : rüzgar sakin ve ısı – 29 derece ise dondurucu rüzgarın etkisi çok azdır . Ancak aynı ısı derecesinde rüzgar saate 40 km.süratle esiyor ise dondurucu rüzgar halinde oluşan ısı derecesi – 59 derece olur. Çıplak vücut 30 sn.de donar.

RÜZGAR HIZININ TAHMİN EDİLMESİ
Rüzgar hızının ölçülebilmesi için rüzgar hızı ölçere ( wınd speedometer ) ihtiyaç vardır .rüzgar ölçer olmadığı zaman % 100 garantisi olmamasına rağmen uygulanan bazı yöntemlerle ve gözlemlerle rüzgar sürati tahmin edilebilir ve gerekli önlemler alınabilir .

RÜZGARLARIN ŞİDDETLERİNE GÖRE ALDIKLARI ADLAR

DERECESİ
ADI
HIZI SN / MT
ETKİSİ
0
SAKİN
0 - 2
Hissedilmez
1
ÇOK HAFİF
1 - 2
Hissedilmez
2
2 - 4
Yaprakları kımıldatır

3
HAFİF MELTEM
4 - 6
Yaprakları kımıldatır
4
MELTEM
6 - 8
İnce dalları sallar
5
SERT MELTEM
8 - 10
İnce dalları sallar
6
RÜZGAR
10 - 12
Kalın dalları sallar
7
FIRTINALI RÜZGAR
12 - 14
Kalın dalları sallar
8
HAFİF BORA
14 - 16
Körpe ağaç göv.sallar
9
BORA
16 - 20
Körpe ağaç göv.sallar
10
ŞİDDETLİ BORA
20 - 25
Dalları kırar
11
FIRTINA
25 - 30
Dalları kırar
12
TAYFUN - KASIRGA
30 ve YUKARI

DİGER BİLGİLER İÇİN
..:: DOĞA SPORLARINDA ZİRVE ADRES ::..

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

	Sponsor Reklam