ETA , İspanya 'yı bu kez Fransa 'da vurdu | Kanuni nin Fransa Fermanı | Barış manço fransa da... | Fransa da Çiftleri noter boşayacak |

PARİS

Paris kadar canlı ve hareketli bir kent, siz daha farkına varmadan hakkındaki tüm klişeleleri yıkıverir. Şehrin ebedi candamarı Seine Nehri’nin çevresinde yayılan Sol Yaka, hâlâ entelektüellerin ve sanatçıların meskenidir diyebilir miyiz? Hem evet, hem hayır. Académie Française, Sorbonne Üniversitesi ve seçkin yayınevleri hâlâ burada olsa da büyük moda evleri, galerilerin ve kitabevlerinin yerini aldı.

Peki Sağ Yaka hâlâ burjuvazinin kalesi midir? Yine hem evet, hem hayır. İhtişamlı oteller, lüks mağazalar ve alışveriş merkezleri, başbakanlık sarayının yakınındaki büyükelçiliklerle birlikte hâlâ burada. Ama sanatçı ve yazarlar Sağ Yaka’daki yeni galerileri ve çatı katlarına sıkışmış stüdyoları mekân edindi. Edebi çevrelerin sıkça uğradığı kafeler, eski Bastille bölgesi ile Centre Georges-Pompidou kültür kompleksini çevreleyen Beaubourg civarında mantar gibi çoğalmış durumda. Bu yaratıcı insanlar bir zamanlar sadece Sol Yaka’ya özgü sayılan avangard tiyatroları da beraberlerinde getirip Sağ Yaka’nın orta sınıf boulevard komedisine bir heyecan kattılar. Diğer sanatçılar ise, turistlerin hâlâ Place du Tertre’de portrelerini yaptırdığı, şehrin kuzeyindeki eski meskenleri Montmartre’da ya da güneydeki Montparnasse’ın kalabalık bulvarlarından uzakta bulunan tenha arka sokaklarda kalmayı yeğlediler.

Nehrin iki yakasını birleştiren köprüler –eski Pont Neuf, yeni Pont des Arts ve göz kamaştırıcı Pont Alexandre III– hâlâ aşıkların buluşma mekânı. Ne yazık ki, Paris yine de kırık kalplerin şehri; yıkılan hayallerin onarıldığı ya da hayallerin yıkıldığı büyülü bir yer. Öte yandan mükemmel toplu taşımacılığı ve çok sayıdaki kafe, fırın ve marketiyle turistlerde geçici bir süre için bile olsa Parisliymiş hissini uyandırıyor. İnsanlar tam da fast food restoranları yüzünden yerlerinden olan eski bistroları özlemeye başlamışken yeni nesil şefler geleneksel Fransız yemeklerine taze bir soluk getirerek bu özleme nefis bir cevap verdi.

Paris’in pahalı bir yer olduğu yanılgısına kapılanların sayısı oldukça fazladır, ama şehrin en iyi yanından hiç para harcamadan yararlanabilirsiniz: Sokak hayatı. Eski Marais mahallesindeki ağaçlık meydanın karşısında bulunan St-Germain-des-Prés galerilerini ve sessiz arka sokaklardaki antikacıları dolaşabilir, eski Opéra Garnier’nin yanında uzanan kalabalık bulvarda beş duyunuza mükemmel bir ziyafet çekebilirsiniz.

Her iyi tiyatroda olduğu gibi Paris’in de göz zevkinizi okşayacak birçok dekoru vardır; Arc de Triomphe’un en güzel manzarasını görmesi için 19. yüzyılda özenle tasarlanmış geniş caddeler ve meydanlar; Panthéon ve Invalides kubbeleri ya da muhteşem Tour Eiffel… Daha yeni yapılar da görülmeye değerdir fakat Louvre’daki muhteşem Pyramid, tartışmalara yol açan Centre Georges-Pompidou ve etkileyici Amerikan Kültür Merkezi’nin (bugün Fransız Cinémathèque’e dönüştürülmüştür) karşısında yer alan yeni Bibliothèque Nationale gibi en cesur örneklerin hakkını vererek dolaşın. Paris, işıklar Şehri olarak ününe yaraşır bir şekilde karanlık bastıktan sonra önemli binalarını aydınlatmak için bir servet harcar. Aslında şehir, nehrin ve beyaz ya da bal rengi cephelerin üzerinde oynaşan güneş ışıkları sayesinde bu ününü gün içerisinde de fazlasıyla hak eder.

Bu kuzey şehrinin garip bir şekilde Akdenizli etkisi yaratan atmosferini hiç kuşkusuz Empresyonistler ölümsüzleştirmiştir. Seine Nehri’nin titrek suları sabah güneşinin gümüşi ve mavimsi ışınlarıyla parıldamaya başlar; öğleden sonraysa place de la Concorde ile Ile St-Louis üzerindeki harika malikâneler altın sarısı bir ışıltıya boyanır.

Koku duyusuna gelince, sabahın erken saatlerinde yürüyüş yaparken, taze baget ekmeklerin dayanılmaz kokusuna kapılıp kendinizi bir fırında bulabilirsiniz. Ya da kasap vitrininde asılmış tavşan, sülün ve çeşitli kümes hayvanlarının arasından taşınan sığır etiyle karşılaşabilirsiniz ki bu, pek çekici olmasa da gerçek etseverlerin iştahını kabartacaktır. Bir bon vitant, akşam yemeğinde büyük bir porsiyon entrecôte ya da fırında ördek yedikten sonra Ile de la Cité’teki çiçek pazarında yapacağı yürüyüşü düşünmeye başlayacaktır.

Kulaklarınız için Place Dauphine üçgenini kaplayan ağaçların altında gezinin. Fransa’nın sevilen yorumcusu Yves Montand’ın eskiden yaşadığı evin hemen yakınlarında, yalnız bir akordeon çalgıcısına, Güz Yaprakları’nın modern bir versiyonunu çalarken rastlayabilirsiniz (eskiden olduğu gibi). Tabii görsellik ve müzik bakımından başınızı döndürecek Paris’in ünlü köprülerini de unutmamak gerek.

Hemingway’in Gezici Festival’inde de olduğu gibi şehrin gerçeğe daha yakın bir yanını tecrübe etmek için Champs-Elysées üzerindeki bir teras kafeye oturun. Gerçi bir fincan kahvenin fiyatı biraz tuzludur ama batı dünyasının en güzel caddelerinden birinde masa tutabilmek öyle kolay bir şey olmayacaktır elbet. Burada en önemli etkinlik olarak –kahvenizi yudumlamanın dışında– gelen geçenleri de izlersiniz.

Parisliler gerçekten de söylendiği gibi kibirli midir? Yoksa kibirli olmak için haklı sebepleri vardır mı demeli? Öncelikle güzel bir şehirde yaşadıklarının bilincindedirler. Öte yandan sinir küpü bir yabancıdan bile daha fazla şikâyet ederler ama bunun tek nedeni, en iyisini hak ettiklerini düşünmeleri ve istemeleridir. Aslında çoğu Parislinin karakteri şehrin mimarisi kadar karmaşıktır. Büyük meydan ve caddelerdeki tarihi anıtlar kadar çarpıcı ve dışadönük; sevimli alanlar ve kendi halinde ara sokakları çevreleyen evler kadar zarif, şık ve kendi dünyalarında son derece cana yakındırlar.

Şehrin, güzelliği dillere destan kadınları aslında diğer hemcinslerinden daha çekici ya da alımlı değildir, ama özgüvenleri sayesinde sıradan tişört, ceket, kot pantolon ve eşarbı öylesine bir araya getirip taşırlar ki gerçekten daha etkileyici görünmeyi başarırlar. Oturuşları, duruşları ya da yürüyüşlerindeki aynı özgüven de bunu pekiştirir.

Aslında tam bir \'Parisli\' tipinden bahsetmek mümkün değildir. 2 milyonu aşkın nüfus, Bretanya, Normandiya, Provence, Burgonya, Picardy ve Korsika gibi Fransa’nın çeşitli yerlerinden gelmiştir. Parislilerin eskiden beri var olan “taşralı”lara yukarıdan bakma huyu ancak, düzenli olarak yaz tatillerinde ziyaret ettikleri, uzak bölgelerde yaşayan, bir ya da iki nesil büyütmüş dedelerine ve büyükannelerine gösterdikleri hararetli bağlılıkla karşılaştırılabilir.

Aksi yöndeki tüm çabalara rağmen Paris Fransız sanatı, edebiyatı, müziği, modası, eğitimi, bilimsel araştırmaları, ticareti ve politikasının üzerindeki hâkimiyetini sürdürmektedir. Sadece bir tek alanda –ki bu bazı ziyaretçiler için hayati önem taşır– üstünlüğü kabul edilemez: Mutfak kültürü; çünkü zaten Paris mutfağı yoktur. Yani, başkentten ayrılmadan ülkenin yerel mutfaklarını deneyebilirsiniz. Genellikle bir bölge mutfağı sunan restoranlar o bölgedeki demiryolu istasyonunun çevresinde toplanmıştır; örneğin Bretanya restoranları ile crêperie’ler (krepçiler) Gare Montparnasse civarında bulunurlar, çünkü burası dünün “taşralıları”nın trenlerden inip Parisli oldukları yerdir. Göç ve küreselleşme uluslararası restoranların artmasında rol oynamıştır. Şehrin sayısı yaklaşık 12.000’i bulan bistro ve restoranı arasında mükemmel Kuzey Afrika ve oldukça iyi Vietnam, Tayland, Çin ve Japon mutfaklarının yanı sıra dikkate değer Hint ve İtalyan işletmeleri bulunmaktadır.

Bunların dışında alışveriş hâlâ Paris’in en heyecan verici macerası sayılır ama müthiş pazarlıklar yapmayı beklemeyin. Almak istediğiniz şey ister Vendôme mücevher mağazasında, ister rue Jacob’un antikacılarından birinde ya da Boulevard St-Michel’in hediyelik eşya tezgâhlarında olsun, bu şehir her malın hak ettiği fiyatı belirleyecek kadar uzun bir geçmişe sahiptir. Gece hayatının tadını nerede çıkarırsanız çıkarın –tiyatro, opera, konser, varyete ya da kabare gösterisi, disko veya gece kulübü– kesinlikle ucuz olmayacaktır; ama kutlamalardan usanmak bilmeyen bu şehrin özel bir anısı ve eğlencesi için bu savurganlığa değer.