çok istememe rağmen hala göremedim. ama gezen ve gören arkadaşlar çok güzel olduğunu anlattılar. inş. bir gün bende gider görürüm tşklerrrr

büyükada hikayeleri

Büyükada’dan Atina’ya taşınan sıla hikayeleriAhmet Tanrıverdi doğma büyüme Büyükadalı. Yani bir zamanların Türk’ü, Rum’u, Ermeni’si, Yahudi’sinin birarada yaşadağı Ada’nın...

33 yıldır Büyükada’da meyhane işleten Ahmet Tanrıverdi nam-ı diğer Fıstık Ahmet, bir türlü unutamamış eski günleri, Ada’dan gidenleri... “Atina’da ”Türk tohumu”, Türkiye’de ”Pis Rum“ denen eski Adalıların hikayesini yıllar sonra Fıstık Ahmet, ”Atina’daki Büyükada“ kitabında topladı.


Elimde, Büyükadalı Ahmet Tanrıverdi’nin yazdığı “Atina’daki Büyükada” kitabı Ada vapuruna biniyorum... Hani o üzerine şarkılar yazılan yandan çarklı vapur değil ama benimkisi. Vapur tıklım tıklım. Eee hava güzel ve İstanbullu denizden yararlanmak için Ada’ya kaçıyor. Bense elimdeki kitabın etkisiyle 50 yıl önce Ada’da yaşayan hayatlarla tanışamadığıma ve o günleri yaşayamadığıma yanıyorum. Kitabı okudukça Ahmet Tanrıverdi’yle olan randevu saatinin gelmesi için daha bir sabırsızlanıyorum. Etrafı dikkatle kolaçan ediyorum. Belki, belki de 1964 yılında Yunan tebaalı olduğu için Atina’ya gönderilenlerden biriyle aynı vapurdayım... Çok geçmeden gözüme 80 yaşlarında bir kadını kestiriyorum ve yanına oturuyorum. Ona öylesine dokunaklı bakıyorum ve elimdeki kitabı gösteriyorum ki, sonunda dayanamayıp “Evet ben de gidenlerdenim” diyor. Zafer kazanmış bir edayla bakıyorum kadına. Adını söylemek ve resim çektirmek istemiyor ama anlatmadan da duramıyor: “Bizim için Ada demek memleket demekti. Atina’ya gittik ama ne onlar bizi kabul etti ne de biz onları... Ada’da dostluk, kardeşlik vardı. Türk, Rum, Ermeni, Yahudi birarada yaşar, güler, yer, içerdi. Yunanistan’a gittik ama bize orada ‘Türk tohumu’ dediler, dalga geçtiler. Ada’da ‘pis Rum’, Yunanistan’da ‘Türk tohumu’ olduk. Hep arada bırakıldık. Yıllarca memleket hasretiyle yaşadım. Artık yazları Ada’ma yani memleketime geliyorum.” Susuyor, gözleri dalıyor... Ada vapuru iskeleye yanaştığında “Beni unut, tanımıyorsun” deyip uzaklaşıyor. Ben de rotamı Ahmet Tanrıverdi’ye yani Adalıların bildiği adıyla Fıstık Ahmet’in mekanı Prinkipo Meyhanesi’ne doğru çeviriyorum.
Büyükada bitti, şimdi E-5’te kasaba oldu
Prinkipo Meyhanesi’ne doğru ilerlerken Ada’ya başka bir gözle bakıyorum. Zira okuduklarımdan sonra eski Ada’yı daha çok merak ediyorum. Ada yolları havlularını atıp güneşlenen insanlarla dolu. Onlara basmamak için parmak uçlarımda Fıstık Ahmet’in meyhanesine ulaşıyorum. Halimi gören Fıstık Ahmet başlıyor
yakınmaya: “Belediyecilik denen şey 1980’den sonra başladı. Burası müstakil belediye olunca Ada kültürünü alamamış insanlar burada seçilmiş adam oldular. Eskiden denize inen sokaklar vardı ve Ada halkı oradan denize giriyordu. Dışarıdan Ada’ya gelen insanların denize girebilecekleri yerler Dilburnu ve Yörükâli idi. Artık burada her türlü kıyafetle, çorapla, başörtüsüyle denize giriyorlar. Evleri ve bizi taciz ediyorlar. Burası Ada olmaktan çıktı ve kasaba oldu. E-5 karayolu üzerinde bir kasabadan farkımız yok.

“Acaba eskiler nasıl yaşardı?” diye soruyorum Fıstık Ahmet’e “Bir varmış, bir yokmuş” diye başlıyor anlatmaya... “Ada etrafı suyla çevrili kara parçası yani tecrit edilmiş, dışarıdan gelecek etkilere kapalı yer demek. Dolayısıyla adada yaşayan insanların kendilerine özel bir kültürü oluşuyor. Yani nev-i şahsına münhasır kişiler Ada’da yaşardı. Büyükada’nın kendine has bir ekonomisi vardı. Burada ayakkabı imalathâneleri vardı. Sipariş ayakkabılar giyerdik. Elbiselerimizi terziler dikerdi. Benim çocukluğumda Ada’da mandolin, gitar, piyano imalathâneleri vardı. Bugün onların yerini lahmacuncu ve pideciler aldı. 1964 yılında siyasi nedenlerle Yunan tebaalı olanlar gönderildi. Daha sonra da bu gidişler devam etti. Ve kültür kopuşu yaşandı. Gidenlerin yerine gelenler kendi kültürsüzlüklerini kültür diye burada ikâme ettirdiler. Sıkıntı da o noktada başladı. Maalesef Ada’nın yerli halkı da buna uydu. Ada düşüncesiz insanlar topluluğu oldu.”

“Adalı olmak ayrıcalıktır” derler. Fıstık Ahmet de “Evet öyleydi. Düşünün sabah evden çıkılınca bir selamlaşma şekli vardı. Sağ elle kafadaki fötr şapka çıkarılır ve eğilerek ‘Sabah şerifleriniz hayırlı olsun’ denilirdi. Şimdi ‘Selamun aleyküm’ deniliyor. Bu Museviler’in kullandığı ‘Şalom aleyhim’in Arapça versiyonudur. Bir de ‘Kendine iyi bak’ var. Ben bunu anlamıyorum. Çünkü Amerikalılar’ın tabiri. Oysa eskiden biz ‘Yolunda güller açsın’ derdik. Artık bu lafı kimse hatırlamıyor. Şimdi bir ‘bye’ aldı başını gitti. Bizim jenerasyon Ada’nın altın çağını yaşadı. Şimdi Ada bitti ama hiç olmazsa bizim anlatacak bir şeylerimiz var” diyor.

Adalı arkadaşlarım Atina’da kayıp bir jenerasyon
Ahmet Tanrıverdi bir solukta Ada’yla ilgili yakınmalarını anlattıktan sonra doğma büyüme Adalı olduğunu ve “fıstık” lakabının da yeşil gözlerinden dolayı takıldığını söylüyor. Milli Eğitim Bakanlığı’na endeksli olarak çalışan Prinkipo adlı meyhanesinin kapılarını Haziran’da okullar kapanınca açıyor, Eylül’de okullar açılınca kapatıyor. Prinkipo tam bir Rum meyhanesi ve Ada’nın vazgeçilmez mekanı. Zira sunulan mezelerden mi yoksa Fıstık Ahmet’in sohbetinden mi bilinmez rezervasyon telefonları hiç susmuyor. Fıstık Ahmet her müşterisinin masasına uğruyor, mezelerini ve Ada hikayelerini anlatıyor. Tüm bu koşuşturmaca içerisinde yeni kitabını okuyup okumadığımı soruyor. “Evet” yanıtını verince de “Öyleyse sen Türkiye’de ‘pis Rum’, Yunanistan’da ‘Türk tohumu’ olmak ne demek anlamışsındır” diyor. Sonra da birçok olaydan sonra Ada’da yaşayamayan, yaşatılmayan insanların Ada’dan koparılış öykülerini anlatıyor: “Daha önce yazdığım kitaplarda kendi bakış açımla Ada insanını ve olayları yazmıştım. Ama bu bir objeye tek tarafından bakmaktı. O nedenle Mart ayında Atina’ya gidip onların dünyasından Atina’daki yaşamı sordum. Onların ülkeleri Ada. Burada doğup büyüdüler. Anneleri, dedeleri, yayaları burada gömülü. Bir gece kapı çalıyor ve bir polis, ‘Yunan tebaalısınız. Zararlı faaliyetleriniz olduğu gerekçesiyle hükümetin aldığı karara göre 72 saat içerisinde burayı terk edeceksiniz’ diyor. Herkes şoke oldu. Aileler parçalandı. Çünkü içlerinde kadın Yunan tebaalı, adam Türk tebaalı olanlar vardı. Yunanistan’a hiç alışamamışlar. Düşünün hâlâ sofradan kalkarken ‘Çok şükür bugün de doyduk’ diyorlar. Gittiğimde ‘Ada kokuyorsun’ diye sarılanlar da oldu, mezarına koyulsun diye Ada toprağı isteyenler de. Onları Türk’sün diye aşağılamışlar. Vaftiz olduklarına bile inanmıyorlarmış. Arkadaşlarım kayıp bir jenerasyon. Çocukları ve torunları Yunanlaşmış ama onlar hep Adalı kaldılar.”



“Zincirsiz köpek kaçtı”

Fıstık Ahmet Adalıların eşek şakaları olduğunu şöylüyor ve “Ada’da anlatılan fıkra gibi hikayeler gerçekte yaşanmışlardır” diyor. Tanıklık ettiği hikayeyi şöyle anlatıyor: “Vassil diye alkolik bir adam vardı. Yahudi bir Adalı’ya ‘Bahçeni temizleyeyim, 5-10 kuruş verirsin, ben de şarap alırım’ dedi. Adam kabul etmedi. Vassil bu defa ’Duvarın boş, bir köpek resmi çizeyim. Kışın hırsızlar köpeği görürler ve gelmezler’ dedi. Adam kabul etti. Tebeşirle duvarı çizerken Yahudi adama zincirli mi, zincirsiz mi olsun? Fiyat fark eder’ dedi. Adam da ’zircirsiz’ dedi. Yağmur yağınca resim aktı. Vassil’i gören adam fırçayı kaydı ama Vassil çok rahat bir ifadeyle ‘Zincirli mi, zincirsiz mi? diye sordum. Sen zincirsiz dedin. Köpek de kaçtı, gitti’ dedi.”