Aklın Sınırları | Sonunda ya aklın kazanır yada kalbin. | Tiyatro Eleştirisi | AKP'türban eleştirisi | Atatürk'e 'çarşaf' eleştirisi |

Kanttan önce, XVIII. yy.'da, eleştiri, bütün alanlarda (sanat, mantık, bilim ya da siyaset) herhangi bir ilkeyi ya da olayı derinlemesine incelemeye girişen sağduyulu bir insanın yaptığı iş olarak anlaşılırdı. Kant'ın, salt aklı (teorik ve pratik) bu tür bir serbest ve açık incelemeden geçirmesinden sonra, onun bu girişimini benimsemiş olan birçok filozof, bir şeyin düşünülebilmesi ya da genellikle bilginin olabilmesi için gerekli koşulların neler olduğu sorusunu sorageldiler. Kant'ın felsefesine eleştiricilik (kritisizm) denilmesinin nedeni budur Örneğin, Kant şöyle der: "Salt aklı, onun kaynaklarını ve sınırlarını, salt akıl sisteminin bir propaideutik'ı (giriş, oaşlangıç) ele alıp incelemekle yetinen bir Dilim düşünebiliriz. Böyle bir bilime, bir öğreti denilemez, olsa olsa salt aklın bir eleştiri'si denilebilir ve onun soyut düşünle bakımından yaran, gerçekte ancak negatif bir yarardır; bu bilim, aklımızın sınırlarını genişletmemize değil, yalnızca onu aydınlatmamıza hizmet eder; ama bu bile çok büyük bir şeydir" (Kritik der reinen Vernunft [Salt Aklın Eleştirisi], "Giriş"). Demek ki, eleştiri, herhangi bir nesneyle ilgili her türlü dolaysız bilgiyi reddeder; yalnız ahlak konusu bunun dışındadır, çünkü burada bilinç özgürlük demek olduğundan, ahlak yasasının bilgisi dolaysız bır bilgidir.

• Marxçılıkta eleştirinin ve eleştirel düşüncenin önemi, Marx'ın daha İ843'te sorduğu şu soruda kendini gösterir: "Eleştirinin silahı, silahların eleştirisinin yerini alamaz mı?" (Zur Kritik der hegelschen Rechtsphilosophie [Hegel'in hukuk felsefesinin eleştirisine katkı]). Marx, 1873'te aynı soruya yeniden dönerek, eleştiriye adını verir: diyalektik

Fransa'da Sartre, 1960'ta, kantçı ve marxçı akımların paylaştığı radikallik düşüncesini yeniden ele aldı ve bütünselleştirici olarak tasarlanan bir eleştiri düşüncesi aracılığıyla, marxçılıkla varoluşçuluk arasında bir bağ kurmayı denedi (Critique de la raison dialectique [Diyalektik aklın 5 eleştirisi]).


» Nüve Forum » kütüphane » Kültür » Akımlar » Felsefi okul, gelenek ve akımlar » Eleştirel teori


Kaynak: Büyük Larousse, Cilt 6, sf 3639