Action art 1939-1945 savaşından sonra ABD'nde ortaya çıkan bir resim akımını belirtmek için eleştirmen Harold Rosenberg'in bulduğu terim.

Her türlü ön hazırlığa karşı çıkan ve ressamın çalışırken yaptığı her el kol hareketinin, doğrudan doğruya yapıta yansımasını, yapıtın özünü oluşturmasını amaçlayan action painting (hareket resmi) akımı ister soyut resim olsun, ister figüratif resim, biçim ve renkleri düzenleme isteğinin yaratıcılığı yönlendirmesine de karşı çıkar.
Yapıt, ressamın yalnızca kol hareketinden doğmalıdır; bu hareket tuvalin üstüne geriye dönüşü olmayan bir otomatizmle yansır. Bir biçimin yapılışındaki kesin sürenin ilk kez estetik bir değer olarak kabul edilmesini sağlayan bu akım, A.B.D. sanatçılarının, o dönemde Mondrian'ın aydın geometriciliğiyle temsil edilen Avrupa soyut resmine ilk tepkisi, aynı zamanda da A.B.D. resminin Avrupa'ya ilk katkısı sayılabilir. Action painting'in yaratıcısı olan jackson Pollock'ın,coşkuyu işlenmemiş bir biçimde anlatmayı araştırırken karşılaştığı ilk engel, ressamın kullandığı alışılagelmiş gereçlerin özelliğiyle ilgilidir. Fırça ya da bıçak kullanımının, renklerin miktarının ve karışımının, teknik açıdan zaman yitimine, dola-yısıyle de başlangıçtaki canlılığın yitirilmesine yol açtığına inanan Pol-lock, bu sorunu dripping (damlatma) tekniğiyle çözmüştür:
Yere yatırılmış bir tuvalin üstünde, sanayi boyalarıyla dolu delikli bir kutu gezdirilir ve kutudaki boyalar, ressamın hareketine göre boşalır; tuvalin üstünde oluşan çizgi ya da biçimlerse (kıvrımlar, benekler, çizikler), hareketin durumuna göre belirlenir.

Franz Kline daha geleneksel bir teknik benimsemiştir: Fırçayla tuval üstünde siyah renkte geniş şeritler oluşturulur; bunun yaratacağı çarpıcı görsel etki, tuvalin beyaz yüzeyine çarpan hareketin doğallığından kaynaklanacaktır.

Önceleri kübizmin etkisinde kalan Robert Motherwell'se, sanatını belirleyen geometrik eğilimlerden kurtulabilmek için action painting'in tekniklerinden yararlanmaya başlamıştır.

A.B.D'nde akımı benimseyen öbür sanatçılar arasında Tooker, Tworkov, james Brooks, action painting'i dengeye ve yazı sanatına yönelten joan Mitchell. Helen Krankenthaller sayılabilir.

Akım, Avrupalı sanatçıları da etkilemiştir: İtalya'da tuvali doğrudan doğruya bıçakla kesip kertik atan Santomaso ve Lucio Fontana; Fransa'da yapıtları enformel sanat doğrultusunda olduğu halde, yaratıcılığındaki hareketsel özellik ve yapıtı oluşturmadaki aşırı hız nedeniyle action painting'e yaklaşan Georges Mathieu.
Action painting'in gerçeküstücülerin başvurduğu otomatik yazının biçimsel bir benzeri olduğu ileri sürülmüştür. Ama, Pollock' in gerçeküstücülerden etkilenmesine ve Andre Breton'un le Surrealisme et la peinture (Gerçeküstücülük ve Resim) adlı yapıtında ona da yer vermesine karşın, bu benzerlik tartışma konusudur.
Gerçi action painting'de de, gerçeküstücülük de de bir otomatizm vardır ama, action painting, bilinçsiz olan coşkunun billurlaşmasına yol açan harekete daha çok önem vermekle, yalnızca hareketin izlerini taşıyan tabloyu üstü kapalı bir biçimde küçümsemektedir. Action painting doğrultusunda gerçekleştirilmiş olan yapıtlar, varlıklarını ikinci elden sürdürürler; çünkü bunların özgürlük ve gücünü oluşturan hareket yok olmuştur. Yapıtın tümünü elde edebilmek için tabloyu, nasıl gerçekleştirildiğini gösteren bir filmle desteklemek gerekir.Bu nedenle de Pollock'ın tuval karşısında çalışması,1950yılında Namuth tarafından filme alınmıştır.

Bu açıdan action painting'i, resimdeki anlatımcılığın aşırı bir biçimi olarak benimsemek ve tablonun yalnızca hareket yararına ortadan kaldırıldığı acting art (hareket sanatı) araştırmalarında bu hareketin mantıksal uzantısını görmek gerekir.


Nüve Forum » kütüphane » Kültür » Sanat » Sanat Akımları » Dışavurumculuk

kaynak 3
1.cilt / s.9-10