Romancı olarak Halide Edip Adıvar

Halide Edip Adıvar, yakından tanıdığı İngiliz romanı geleneğine uygun yapıtlarında Türk toplumunun geçirdiği evrimi, bu evrim sürecindeki çatışmaları ve boşlukları, kendi deneyim ve gözlemlerine dayanarak sergilemiştir.

Olaylar ve tipler çoğunlukla birbirinin devamı özelliği taşıdığı için, romanları "ırmak roman" diye nitelenebilir (Tatarcık, Sinekli Bakkal'ın, Zeyno'nun Oğlu. Kalp Ağrısının devamıdır).

Kadın psikolojisini derinliğine işlediği romanlarında, ideal kadın tipleri yaratmaya çalışan Halide Edip Adıvar, ilk romanlanndaki özentili Servetifünun üslubundan kısa sürede uzaklaşarak Mili Edebiyatçıların "sade dille" yazma ilkesine bağlanmış ve roman dilinin özleşmesine katkıda bulunmuştur.

Başlıca yapıtları

Roman: Seviye Talip (1910); Raik'in Annesi (1910); Handan (1912); Yeni Turan (1913); Mev'ud Hüküm (1919); Ateşten Gömlek (1922); Kalp Ağnsı (1924); Vurun Kahpeye (1926); Zeyno'nun Oğlu (1928); Sinekli Bakkal (1936); Yolpalas Cinayeti (1937); Tatarcık (1939); Sonsuz Panayır (1946); Döner Ayna (1954);
Akile Hanım Sokağı (1958).

Öykü: Harap Mabetler (mensur
şiirler-öyküler, 1911); Dağa Çıkan
Kurt (1922); İzmir'den Bursa'ya (Ya-
kup Kadri, Falih Rıfkı, Mehmet Asım
Us'la birlikte; içinde Halide Edip'in
üç öyküsü vardır, 1911).

Oyun: Kenan Çobanlan (1918);
Maske ve Ruh (1945).

Anı: Türk'ün Ateşle İmtihanı (1962;
1928'de New York'ta The Turkish Ordeal adıyla yayımlandı); Mor Sal-kımlı Ev (1963; 1926'da New York'ta Memoirs adıyla yayımlandı).

İnceleme: Turkey Faces West (Türkiye'nin Karşısında Batı, 1930); Conflict of East and West in Turkey (Türkiye'de Doğu-Baü Çekişmesi, 1935); İngiliz Edebiyatı Tarihi (3 cilt, 1940-1949); Türkiye'de Şark-Garp ve Amerikan Tesirleri (1955); Dr. Adnan Adıvar (1956).


kaynak 3
1.cilt / s.18-19

ADIVAR, Halide Edip (1882-1964). Halide Edip, Türk edebiyatının en çok okunan romanlarından Sinekli BakkaTm. yazarıdır. İstanbul'da doğan yazarın çocukluğu, yaşamı boyunca etkilendiği anneannesinin ve babasının yanında geçti. Batı kültürüne hayran olanokuldaki matematik öğretmeni Salih Zeki ile evlendi ve Halide Salih adıyla gazetelere kadın haklarını savunan yazılar yazmaya başladı. Yazılan dinci çevrelerin tepkisine yol açtığı için, bu çevrelerin çıkardığı 31 Mart Olayı sırasında Mısır'a kaçmak zorunda kaldı. Dönüşünde öğretmenlik ve kız okulları müfettişliği yaptı; Balkan Savaşı yıllarında da hastanelerde çalıştı.

1917'de ikinci evliliğini Doktor Adnan Adıvar ile yapan Halide Edip, 15 Mayıs 1919'da İzmir'in Yunanlılar'ca işgal edilmesine karşı İstanbul'da düzenlenen protesto mitinglerine katıldı. Bunların en büyüğü olan Sultanahmet Mitingi'ndeki ateşli konuşması geniş yankılar uyandırdı. Bu konuşması için soruşturma açılınca, 1920'de sahte bir kimlik edinerek eşiyle birlikte Anadolu'ya geçti. Eskişehir'de kurulan hastanede yaralı askerlerle ilgilendi; halkın sorunlarını yakından gördü. Kurtuluş Savaşı sırasında onbaşı, çavuş ve üstçavuş rütbeleriyle çeşitli cephelerde bulundu. Cephede görüp yaşadıklarını, 1923'te İngilizce olarak yayımlanan Türk'ün Ateşle İmtihanı (1962) adlı anılarında ve Ateşten Gömlek (1923) adlı romanında anlatır.

Cumhuriyetiin ilanından sonra devletin yeni yöneticileriyle siyasal görüş ayrılığına düşen Halide Edip, 1926'da Adnan Adıvar ile birlikte yurtdışına çıktı. Uzun yıllar çeşitli ülkelerde, özellikle İngiltere ve Fransa'da yaşadı; üniversitelerde öğretim üyeliği yaptı. 1939'da yurda dönünce İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde İngiliz Filolojisi bölümü başkanlığına getirildi. 1950'de İzmir'den bağımsız milletvekili seçilen Halide Edip 1954'te siyasetten ayrıldı ve ölünceye kadar üniversitedeki öğretim görevini sürdürdü.

Halide Edip'in 1. Dünya Savaşı öncesinde yazdığı Seviye Talib (1910), Handan (1912) ve Son Eseri (1913) gibi ilk yapıtları birer aşk öyküsüdür. Yapıtlarında daha önce Türk romanında işlenmemiş bir konuyu işler; batı kültürüyle yetişmiş kadın kahramanları yüceltir. Hem batılılaşmış, hem de ulusal değerlerini yitirmemiş bu roman kahramanları toplumsal etkinliklere katılan güçlü Türk kadınlarıdır. Sözgelimi Vurun Kahpeye (1923) romanında, Anadolu'da görevli genç bir kadın öğretmenin yurtsever çabalarının yanı sıra
Kurtuluş Savaşı sırasındaki çeşitli ihanetler sergilenir.

Yurtdışında Clown and His Daughter ("Palyaço ve Kızı") adıyla yayımlanan Sinekti Bakkal (1936) Halide Edip'in en ünlü yapıtı ve romancılığının en olgun ürünüdür. Yazar bu yapıtında, çok başarılı bir biçimde anlattığı II. Abdülhamid dönemi İstanbul'unu arka plana alırken, romanlarının ekseni olan batı ve doğu kültürlerinin çatışmasını tartışır.

Romanda, imamın kızı Emine ile mahallede bakkallık yapan karagöz oyuncusu Tevfik, imamın izni olmaksızın evlenir ve bu evlilikten Rabia adında bir kızları olur. Ana babası bir süre sonra ayrılan Rabia'yı dedesi büyütür. Dedesinin sıkı din eğitimi altında yetişen Rabia'nın sesi çok güzeldir. CamiIerde, konaklarda hafızlık yapar. Mevlevi dervişi Vehbi Dede'den ve İtalyan sanatçı Peregrini'den müzik dersleri alır. Rabia babasını tanıdıktan sonra çok sever ve onunla yaşamaya karar verir. Babası Jön Türkler'e yardım etmekle suçlanarak sürgüne gönderilince bakkal dükkanının sorumluluğunu Rabia üstlenir. Bu arada, annesinden yüklü bir miras kalan Peregrini Rabia ile evlenmek için Müslüman olur ve İstanbul'a yerleşir. II. Meşrutiyet'in ilanıyla babası sürgünden dönen Rabia, doğup büyüdüğü mahallede mutlu bir yaşam sürer.
Romanda batı kültürünü Peregrini, doğu kültürünü de Vehbi Dede simgeler. Yazarın, Rabia'ya ve Sinekli Bakkal mahallesine hayranlık duyan Peregrini aracılığıyla, kültürler çatışmasında doğu kültürüne ağırlık verdiği dikkati çeker. Ayrıca yapıtta, "asırların kurduğu müesseselerin köklerini söken" ve toplumu altüst eden bir hareket olarak II. Meşrutiyet eleştirilir. Bu roman 1943'te Cumhuriyet Halk Partisi Roman Ödülü'nü kazanmıştır.

Siyasal ve toplumsal konularda da Türkçe ve İngilizce kitaplar yazan, çeviriler yapan, yapıtları çok sayıda dile çevrilen Halide Edip' in roman, öykü ve oyunları dışında anıları ve araştırmaları da vardır.

kaynak 1
1.cilt / s.34

ADIVAR, HALİDE EDİB (1884-9.1.1964)
Romancı. İstanbul'da doğdu. Reji Nâzın Mehmed Edib Bey'in kızıdır. Üsküdar Amerikan Kız Koleji'ni bitirdi, özel ola*rak Arapça, Kur'ân-ı Kerim, Türk musikisi, Salih Zeki'den matematik, Rızâ Tev-fık Bölükbaşı'dan felsefe ve edebiyat ders*leri alarak özel öğrenim gördü. 1901'de hocası Salih Zeki ile evlendi. 31 Mart olayı üzerine Mısır'a kaçtı. Oradan İngiltere'ye geçti. 1909'da Dârü'l-Muallimat (öğretmen Okulu) pedagoji öğretmenliğine getirildi. 1917'de ikinci evliliğini Dr. Adnan Adıvar ile yaptı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde Batı edebiyatı dersleri verdi. Yunanlılar'ın İzmir'i işgalini protesto için yapılan meşhur Sultanahmet Mi-tingi'nde heyecanlı bir konuşma yaptı. İstanbul'un işgal edilmesi üzerine kocası ile Anadolu'ya kaçarak Millî Mücâdele'ye katıldı. Millî Mücâdele'den sonra eşiyle birlikte Avrupa'ya gitti (1924-1939). 1939'da EdebiyatFakültesi İngilizce profesörlüğüne tayin edildi. İstanbul'da öldü.
Halide Edip Doğu-Batı sentezini en başarılı şekilde yapabilen yazarlanmızdandır. Yazı hayâtına gazete ve dergilerde yayınlattığı makale, sohbet ve denemelerle başladı. İlk romanlarında aşk konusu ağır basar. Bazı romanları Türk gelenek ve görenekleri üzerine kurulmuş, sosyal hayatımızı çok canlı çizgilerle yansıtır. Bu türden olan Sinekti Bakkal, CHP Roman Yarışmasf nda birincilik kazandı, kısa ve fiilsiz cümleleri, sade bir dili vardır. Bütün eserlerinde kadın kahramanların daha kuvvetli ve canlı anlatıldığı görülür.
Romanları: Heyula (1909), Râik'in Annesi (1909), Seviyye Talib (1910), Handan (1912), Yeni Turan (1912), Son Eseri (1913), Mev'ut Hüküm (1917), Ateşten Gömlek (1922), Kalb Ağrısı (1924), Vurun Kahpeye (1923), Zeyno'nun Oğlu (1927), Sinekti Bakkal (1935), Yolpalas Cinayeti (1936), Tatarcık (1938), So/ishz Panayır (1946), Döner Ayna (1953), (1958), Usta'nın Oğlu (1958), Sevda ; Komedyası (1959), Çaresaz (1961), yar Parçaları (1963).
Hikâyeleri: arap Mâbedler (1911), ATurt (1922), Kubbede Kalan Hoş Sadâ (1974), İzmir'den Bursa'ya (içindeki üç hikâye yazara aittir, 1963).
Hâtıraları: Mor Salkımlı Ev (1951), Türk'ün Ateşle İmtihanı (1962).
Tiyatro eserleri: Kenan Çobanları (1918), Maske ve Ruh (1937).
Diğer eserleri: İngiliz Edebiyatı Tarihi (3 cilt, 1940-49), Türkiye'de Şark-Garp ve Amerikan Tesirleri (1954).

kaynak 13
sayfa 7-8

Nüve Forum » kütüphane » Kültür » Edebiyat » Edebiyatçılar » Yazarlar » Roman Yazarları »

Kurtuluş Savaşı'nın eylemci kadını»
Romancı ve edebiyat profesörü (1884-1964).
Üsküdar Amerikan Kız Koleji'ni bitirdi (1901). İstanbul Kız Öğretmen Okulu'nda, Kız Lisesi'nde Öğretmen­lik yaptı. Darülfünun'da (üniversite) batı edebiyatı okuttu (1918-1919). İz­mir'in Yunanlılar tarafından işgali ü-zerine İstanbul'da düzenlenen mi­tinglerde heyecanlı ve etkili konuş­malar yaptı (mayıs 1919). İstanbul işgal edilince eşi Dr. Adnan Adıvar ile birlikte Kurtuluş Savaşı'na kjatıl-mak üzere Ankara'ya gitti. Onbaşı, çavuş, başçavuş rütbesiyle orduda görev aldı. Cumhuriyet'in ilânından bir süre sonra, eşiyle birlikte, o za­manki hükümetin tutumunu beğen­medikleri için, Türkiye'den ayrıldı­lar. İngiltere'de, Fransa'da, Amerika Birleşik Devletleri'nde, Hindistan'da, çeşitli üniversitelerde Türk edebiyatı dersleri okuttu, konferanslar verdi. Atatürk'ün ölümünden sonra Türki­ye'ye döndü (1939). İstanbul Üniver­sitesi Edebiyat Fakültesi'nde İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde profe­sör oldu (1940). Bir ara İzmir millet­vekilliği yaptı (1950-1954).

Sinekli Bakkal
H. E. Adıvar, edebiyatla ilgili ilk yazılsrını 1908'den sonra çeşitli gaze­te ve dergilerde yayımladı. 1910'dan sonra birbirini izleyen romanlarıyla yaygın bir ün kazandı. İlk romanla­rında aşk konularını, kadın psikolo-jis ni işliyordu (Seviye Talip, Raik'in Annesi, Handan); sonra Türkçülük a-kımını benimseyerek sosyal olayları işlemeğe yöneldi (Yeni Turan). Kur-tüuş Savaşı sonrasındaki romanla-rır.da (Ateşten Gömlek, Vurun Kah­peye) bu dönemin olaylarını ve güç­lüklerini dile getirdi. 1928'de Londra'­da The Turkish Ordeal (Türkün Ateş­le İmtihanı) adıyla yayımladığı İngi­lizce anılarında, Atatürk'e karşı dü­şünceler öne sürdü. Sinekli Bakkal ile C.H.P. roman ödülünü kazandı (1942). Si.tış rekoru kıran (29 baskı) bu eser, Abdülhamit II dönemi Türkiye'sinin toplumsal durumunu anlatan bir tö­re romanıdır ve gelenekçi bir dünya görüşünü yansıtır. Aynı eser daha ön­ce İngiltere'de Meddah ve Kızı adıy­la İngilizce olarak yayımlanmıştı. 1974 yılında eser, 6 dizilik bir tele­vizyon filmine konu oldu ve TV.'de yayımlanışı ilgiyle karşılandı. Tatar­cık ve Sonsuz Panayır'da da yazar aynı görüşü dile getirdi.

» Nüve Forum » kütüphane » Kültür » Edebiyat » Edebiyatçılar » Yazarlar » Roman Yazarları »

kaynak12
1.cilt / s.17-18