Alfabe

Alfabe Nasıl Doğdu

Eşyanın somut olarak belirlenmesi*ne dayanan bir yazı sistemi kuşku*suz çok karmaşıktı, kaç sözcük var*sa o kadar, yani binlerce resim ge*rektiriyordu. Bunun için M.Ö. II. bin-yılda *Fenikeliler çok daha basit bir sistem düşündüler. Akdeniz kıyısın*da bugünkü Lübnan'ın bulunduğu bölgeye yerleşmiş olan Fenikeliler, ö-zellikle ticaretle uğraşırlardı ve on*lara, kolay, çabuk ve sayıca az işaret*ten oluşmuş bir yazı sistemi gereki*yordu. Böylece nesneleri değil de *ses'leri yazabilmeyi düşündüler. îb-ranîceye çok benzeyen dillerinde bir*birinden ayrı 22 ses olduğunu göz ö-nünde bulundurarak 22 işaret tasar*ladılar; bunların hepsi sessiz harf*lerdi. Sesli harfleri yazmak düşünce*si daha sonraları gelişti.

Fenike Alfabesi



Alfabeyi bulanlar, sözgelimi se'sini belirlemek için, dillerinin sözcük'leri arasından bu sesle başlayan ve pek çok kullanılan bir kelimeyi seçtiler: ev anlamına gelen bet. Ve bu sesi pek sadeleştirilmiş bir ev resmiyle belirlediler. Bunun gibi [d] i-çin de bir kapı resmi seçildi, çünkü onlar kapıya dalet diyorlardı. Sıı'ya meni dedikleri için denizin dalgalarıyla bir baş resmi oluşturdular resmi, [r] sesini belirtiyordu. Sesli harfler yazılmadığından, bir sözcüğün başında sesli harf bulunduğunu belirtmek için özel bir sessiz harf kullanılıyordu; bu da bir öküz başı resmiydi: alef.

Alfabenin Yayılması

Bu dâhice buluş yüzyıllar boyu Ya*kındoğu'nun çeşitli kavimlerince kul*lanıldı. Sonra Eski Yunanlılar harf*lerin çizimini ve adını biraz değiştir*diler: alef'ten alfa, bet'len beta, da-teften delta çıktı {alfabe adı, ilk iki harf olan alfa-b e t a'darı gelir). Ek harf*ler, özellikle sesli harfler de geliştir*diler.
Romalıların pek az değiştirdiği bu alfabe, Latince aracılığıyla giderek batının büyük kesimine, daha son*ra da dünyaya yayıldı. X. yüzyılda, iki misyoner. Kiril ve Metodiy kardeşler, Yunan sisteminden hareketle îslav dillerini yazmada kullanılacak bir alfabe ortaya koydular: Ruslar, Ukraynalılar, Bulgarlar, Sırplar bu*gün, bu Kiril alfabesini kullanırlar. Günümüzde çeşitli ulusların kullan*dığı İbranî ve Arap alfabeleri de Fe*nike alfabesinden başlayarak oluş*muştur.

Türk Alfabesi

Eski Türklerin kullandığı Uygur ve Orhon alfabeleri de Yunan, Arap, Es*ki İran, Avestu ve Hint alfabeleri gi*bi, Fenike alfabesinden türemiştir. Türkler Orta Asya'dan batıya gelip yerleştikten sonra Arap alfabesini be*nimsediler. Arapçada sesli (ünlü) harf bulunmadığı için bunların yerine «hareke» denilen işaretler kullanılıyor- | du. Cumhuriyet'e kadar Arap alfabe- " sini kullanan Türkler, 3 kasım 1928'' de çıkarılan bir kananla bugün kul*landığımız Türk alfabesini kabul et*tiler.



Türk alfabesinde bütün ünsüz (ses*siz) harflerin adı, o harfin sonuna «e» harfi getirilerek söylenir: B (be), C (ce), D (de) gibi. Latin harflerini kul*lanan uluslar bu alfabeyi kendi dille- v rinin özelliklerine uydurmak için bir- i takım ekler kullanırlar. Türk alfabe- z sinde de bazı harflere bu şekilde ek*ler yapıldı. Örneğin C'ye ve S'ye bir kuyruk takılarak [Ç] ve [Ş] sesleri, G harfinin üstüne bir ters kaş işareti konarak [Ğ] sesi belirlendi.
Türk alfabesinde 8'i ünlü (a, e, ı, i, o, ö, u, ü), 21'i ünsüz (b, e, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, v. z) olmak üzere 29 harf vardır.
değişik alfabeler
Yazıda kullanılan alfabelerden baş*ka, öie* durumlara göre yapılmış al*fabeler de vardır. Bunların başında körlerin kullandığı körler alfabesi ile telgrafçıların kullandığı *Mors alfa*besi gelir.
Körler alfabesi. XVI. yüzyıldan baş*layarak körler için çeşit çeşit alfabe yapılmıştır. Bunların en yaygın ola*nı, kendisi de bir kör olan ve Körler Okulu'nda öğretmenlik yapan Louis Braille (1809-1852) adında bir Fransı-zın yaptığı Bray alfabesidir. 1854'-ten beri kullanılan, sonradan Ameri*ka ve İngiltere'de daha da geliştirilen bu alfabede harfler kabartma nokta*lardan oluşur. Noktalar 3 boy yük*seklik, 2 boy genişlikteki Bray hüc*resi denen bölmelerde üst üste ve yan yana yer alır. Körler kabartma nok*talardan oluşan satırları parmak uç-larıyla izleyerek yazıyı okurlar. Bu ya*zıyı yazmak için özel yazı makineleri yapılmış ve aynı yazıyla kitap bas*mak için de özel baskı makineleri geliştirilmiştir.


Türklerin Orta Asya'dan batıya gelip yerleştikten sonra Arap alfabesini benimseyinceye kadar kullandıkları Göktürk (Orhon) alfabesinden bir örnek


kaynak 12
1.cilt / s.58-59-60