SİYASETNAME

Ortaçağ islam devletlerinde hükümdarlara, devlet adamlarına yönetim konusunda bilgi veren, adaletli yönetimin yollarını öğreten yapıt.

Temel siyasal güç hükümdarda olduğundan siyasetname-nin asıl konusu onda aranan nitelikler, gözetmesi beklenen ilkeler, yapması gereken ve şeriata uyan, halkın ihtiyaçlarını karşılayan işlerdir. Vezirler ve emirler için bu yolda yazılmış yapıtlar da vardır. Bunlarda bu görevlilerin hükümdara ve halka karşı davranışlarının nasıl olacağı, askerlik, maliye, hukuk işlerinin nasıl yürütüleceği gösterilir. Bu yapıtlar hükümdar ve devlet adamları dışındaki okurlara ise yöneticilerden neler bekleneceğini öğretir. İran kökenli en eski siyasetnameler sa-sani hükümdarlarının örnek yönetimleri üzerinde durur. Bunlardan yararlanan arap yapıtlarıyla öteki islam dönemi iran ürünleri, eski kaynaklardaki bilgilere islam devletlerinin yönetim özellikleriyle ilgili ayet, hadis ve menkıbeleri eklemişlerdir.

Arapça belli başlı siyasetnameler arasında şunlar yer alır: Risale fi ârâi ehl il-medi-netil-fazıla (Farabi), Kitab üs-siyase (İbni Sina), Adab ûl-mülûk (Salebi), Ahkâm üs -sultaniye (Maverdi), es-Siyaset üş-şer'iye fi ıslah ir-râi ve'l-raiye (ibni Teymiye) vd.

Farsça siyasetnamelerden bazıları ise şunlardır: Siyasetname (Nizamülmülk), Nasihat ül-mülûk (Ga2ali), Nasihatname (Büzürcmihr) vd.

Bu kaynaklardan izler taşıyan, Osmanlı devletindeki siyasal yapı, askerlik ve ekonomiyi yansıtan türkçe si-yasetnamelerin başlıcaları da şunlardır: Keriz ül-kübera (Şeyhoğlu Mustafa), Asaf-name (Lütfi Paşa), Nasihat üs-selatin (Gelibolulu Âli), el-Vasf ül-kâmil fi-ahval il-vezir il-âdil (Nergisi), Nasayih-ül vüzerai ve'l -ümera. ( -* Kayn.)

kaynak 2
17.cilt / s.10592