TÖREN

1. Toplum yaşamında önemli bir yeri bulunan bir olayı, bir günü kutlama, bir kimseyi anıp ona saygı gösterme amacıyla düzenlenen resmi ve görkemli toplantı; bu toplantı sırasında yerine getirilen kurallara uygun eylemler dizisi: Cumhuriyet Bayramı bütün yurtta törenlerle kutlandı. Atatürk törenlerle anıldı.

2. Evlenme, karşılama, uğurlama, ödüllendirme vb. için düzenlenen toplantı, bu toplantıda gerçekleştirilen kurallara uygun eylemlerin bütünü: Nikâh töreni. Ödül töreni. Bayrak töreni.

Antropoloji, başlangıcından bu yana, törenlerin doğası, işlevi ve anlamı üzerinde çok durmuştur. (E. Tylor ve özellikle E. Durkheim). Gerçekten de, bütün toplumlarda gerek toplumsal, gerek bireysel yaşamın çok çeşitli anlarında törenlere rastlanması ilginçtir: yaşamın çeşitli evreleri (doğum, erginlik, ölüm gibi), siyasal düzen (krallann tahta çıkışı vb.), ekonomik düzen (ilk ürün, ekin bayramları vb gibi tarımsal törenler). Herhangi bir günlük olaydan en ayrıcalıklı bir olaya kadar; yaşamın bütün yanları bir tören konusu olabilir: örneğin, günlük en basit tedavi yöntemleri ya da doğal afetlere, salgın hastalıklara, kuraklığa vb. karşı mücadele gibi. Öte yandan, törenler salt bireyin kendisini ilgilendirebileceği gibi (kişi olarak insanın belli bir yanıyla ilgili bireysel törenler), bütün bir topluluğu da ilgilendirebilir. Fakat, öyle ya da böyle, törenlerin ayrıntılarını toplumsal kurallar belirler.

Buradan anlaşılacağı gibi, tören kavramı, ilk etnologların yaptıkları gibi, tümüyle din ve büyü kavramlarına indirgenemez. Bu yüzden, törenlerin doğası, işlevi ve anlamı antropolojide sürüp giden bir tartışma konusudur. Törenin kendine özgü bir içeriği var mıdır, yoksa o özel bir eylemler biçimi midir? Buna bağlı olarak, tören her zaman birtakım etkin doğaüstü varlık tasarımlarına ve inançlarına mı bağlıdır ("simgesellik" yanlıları), yoksa rasyonel düşüncelere mi dayanır ("teknik" yanlıları)? Bunlar, örneğin tedavi törenleri ya da tarımsal törenler sözkonusu olduğunda akla gelen sorulardır. Simgesel boyutuyla tören, her zaman bir yerel etkinlik anlayışına dayanır. Antropolojinin en tanınmış temsilcileri bu tartışmaya katılmışlardır: özellikle V. Turner, E. Leach, J. Beattie, J. Goody (ingiltere'de), C. Levi-Strauss (Fransa'da). C. Levi-Strauss'a göre, tören, onun temelini oluşturan mitlere oranla ikinci planda gelir; özellikle V. Turner gibi anglosakson antropologlar ise karşıt görüşü savunurlar.

Kaynak: Büyük Larousse, Cilt 19, sf 11663