Kentsel donatı elemanlarının sınıflandırılması, değerlendirilmesi, kent kimliği

**lolipop** · #1 25.03.08, 15:32

1. GİRİŞ (INTRODUCTION)

Kenti yaşanabilir ve algılanabilir kılan kentsel donatı elemanlarının her biri kullanıcılar ve kent açısından farklı bir anlama ve öneme sahiptir. Kullanıcılar açısından bu elemanların önemi kullanıcıların kentle
kurdukları görsel ve fiziksel ilişkinin öncelikle kentsel donatı elemanları aracılığıyla olması nedeniyledir. Kent açısından ise bu elemanlar
bulundukları çevreyi tanımlayan, belirleyen ve özelleştiren nitelikleri nedeniyle önemlidir. Belirli bir düzen içinde ele alınan, bulundukları çevre ile bütünleşerek kentin bir öğesi haline gelen donatı elemanları birbirleri ile kurdukları dil birlikteliği aracılığı ile bir kentin kimliğinin oluşmasına katkı
koyan en önemli araçlardandır. Bu nedenle kentsel donatı elemanlarının birer tasarım ürünü olarak ele alınmalarını sağlayacak, birbirleri ve yer aldıkları kentsel mekânlar ile doğru ilişkiler kurmalarını olanaklı kılacak bazı yaklaşımlara gerek duyulmaktadır.
Bu araştırmada; ilk olarak kentsel donatı elemanları tanımlanarak sınıflandırılmış; tasarım ilkeleri ve kent kimliği ilişkisi ile ilgili teorik yaklaşımlar ortaya konulmuştur. Ardından Ankara-Atatürk Bulvarı
üzerinde yer alan donatı elemanları bu teorik yaklaşımlar doğrultusunda değerlendirilmiştir. Son olarak kentsel donatı elemanlarının tasarım ilkelerini
ve yer seçim kriterlerini saptamaya yönelik ipuçları ortaya konulmuştur. Araştırma gerek donatı elemanlarına ilişkin genel yaklaşımlar içermesi,
gerekse Ankara örneğinde bu konuda yapılmış çalışmaların sınırlılığı nedeniyle özgün ve önemli bulunmaktadır.

2. KENTSEL DONATI ELEMANLARI (URBAN FURNITURE)
Kentsel dış mekân düzenlemelerinde kullanılan kent mobilyaları; kent aksesuarları, çevre düzenleme öğeleri ve kentsel donatı elemanları biçiminde üç ana başlık altında ele alınmaktadır1 [1]. Bu çalışmanın konusunu oluşturan kentsel donatı elemanları, tanımlayıcı, belirleyici, yönlendirici ve bilgilendirici elemanlardır [2]. Donatı elemanları için
kentin kimliği ile ilişkilenebilecek bir kültürel boyuttan ve ölçek, renk, malzeme, form v.b. gibi özellikleri içeren fiziksel bir boyuttan söz
edilmektedir [3]. Sosyal, kültürel ve ekonomik özellikler gösteren kentsel donatı elemanları, öncelikle kentlilerin farklı gereksinimlerine cevap
verecek işlevlere uygun bir biçimde tasarlanmak zorundadır [4]. Donatı elemanları kentsel mekânın yerine, büyüklüğüne ve anlamına uyumlu olmalı, içinde yer aldığı çevrenin karakterini yansıtmalıdır [5]. Kentsel donatı elemanları aynı zamanda kullanıcılara psikolojik rahatlık sağlamaları açısından da ele alınmalıdır [6]. Kentsel donatı elemanlarının kullanıcıların farklı gereksinimlerinin ötesinde toplumun kültürel, sosyal ve ideolojik yapısına referansla düşünülmeleri gerekmektedir. Kullanıcıların kültürünü anlamak için üç yapısal katmandan söz edilmektedir. İç düzeyde geleneksel, kültürel değerler, tercihler, hayaller; orta düzeyde davranış, dil ve aktiviteler; dış düzeyde objeler ve malzemeler bulunmaktadır. Dolayısı ile kentsel donatı elemanları kullanıcıların kültürünü
yansıtan birer kültür nesnesi olarak da değerlendirilmektedir [7].

2.1. Kentsel Donatı Elemanları Sınıflaması (The Classification of Urban Furniture)
Kamu mekânları üzerine yetkili kurumlarca yerleştirilmiş, kalıcı ya da geçici kullanılan kentsel donatı elemanları; otobüs durakları, çöp kutuları, bayrak ve elektrik direkleri, ilan ve reklâm panoları ve tabelalar, aydınlatma elemanları, pergoleler, arkadlar, istinat duvarları, teras ve bahçe
duvarları, bariyerler, merdivenler, büfeler, telefon kulübeleri, işaret levhaları, oturma sıraları, posta kutuları, sokak levhaları, çiçeklikler, saksılar, su elemanları, yer döşemeleri vb. olarak sınıflandırılmaktadır [8].
Kentsel donatı elemanlarını kullanım olanaklarına göre de:

􀂃 Geçici kullanım amaçlı kentsel donatı elemanları
􀂃 Süreli kullanım amaçlı kentsel donatı elemanları
􀂃 İşlevsel kullanım amaçlı kentsel donatı elemanları
􀂃 Yan kullanım amaçlı kentsel donatı elemanları [9] biçiminde sınıflamak mümkündür.

kaynak:

KENTSEL DONATI ELEMANLARININ SINIFLANDIRILMASI,

DEĞERLENDİRİLMESİ VE KENT KİMLİĞİ İLİŞKİSİ

**lolipop** · #2 25.03.08, 15:53

2.3. Kentsel Donatı Elemanları Kent Kimliği İlişkisi (The Relationship of Urban Furniture with Urban Identity)

Kente görsel zenginlik ve kimlik kazandıran üç boyutlu oğeler binalar dışında kentsel donatı elemanlarıdır. Kentte sınırlandırıcı olan duvar, çit vb. elemanlar ile vurgulayıcı olan lamba, bank, tabela, heykel vb. elemanlar mekânı güçlü hissettirerek zengin bir kent görünümüne yardımcı olmaktadır [15]. Bu nedenle donatı elemanlarının kent kimliğinin oluşmasında ve kent mekânlarının özelleşmesinde önemleri büyüktür. Çağdaş bir kentte kentsel donatı elemanları hem kenti hem de içinde yer aldıkları mekânı tanımlayan özelliklere sahiptir [16].

Kentsel donatı elemanlarının kentin bir parçası olmak, bulunduğu yeri ön plana çıkarmak, çevresi ile uyumlu kullanımlar sağlamak, insanların yaşamlarını kolaylaştırmak gibi yaklaşımlarla ele alınmaları sistemin bir parçası olmalarını zorunlu kılmakta [13] ve kent kimliği üzerinde olumlu etki yapmaktadır.
Kentin insan ölçeğine indirgenmesinde, fiziksel ve kültürel boyutlarının oluşmasında önemli işlevler yüklenen donatı elemanlarının kent peyzajı ile kurdukları anlamlı ilişkiler ve belirli bir düzen içinde yerleştirilmeleri oldukça önemlidir [17]. Öte yandan kentsel donatı elemanlarının sembolik işlevleri dekent kimliği açısından göz ardı edilmemek zorundadır. Sembolik işlev; ürün ile kullanıcı arasında semboller aracılığı ile bir bağ kurulması anlamındadır. Kentin tarihsel, kültürel, sosyal, ekonomik yapısına göndermeler yapan, anlam taşıyıcı sembollere sahip donatı elemanları kent kimliğinin önemli belirleyicileri arasında yer almaktadır [4]. Kentsel donatı elemanları aynı zamanda birer kullanım nesnesidirler ve her kullanım nesnesi gibi, “anlam aktarma”, “anlamlamaya konu olma”, “bilgi iletme”, “bir bildirinin taşıyanı olma” gibi işlevler üstlenmektedirler. Böylece her eleman salt kendini anlatmakla kalmamakta, yer aldığı çevre içinde işlevsel, anlamsal ve estetik değerleri ile kent kimliğinin bir parçası olarak önem kazanmaktadır. Bu durumda donatı elemanlarının hem teknik hem görsel açıdan kent içinde süreklilik göstermeleri bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır4. Bu süreklilik elemanların salt bir sistemin parçası olmaları ile değil, herkes tarafından anlaşılabilir ve kullanılabilir olmayı gerektiren ortak bir “dil” özelliği taşımaları ile sağlanmaktadır [17]. Bunun için mekâna eklenen her elemandan mekânın fonksiyonlarını desteklemesi kadar ortak dile hizmet etmesi de beklenmektedir [18]. Parçaların ve parçalar arası ilişkilerin tür ve kuralları ile oluşan ortak “dil” kentsel donatı elemanlarının tasarım süreçlerinde yol gösterici olmakta5, bu durum aynı zamanda görsel ve yapısal bir düzeni de beraberinde getirmektedir [19]. Yeni öğeler ya mevcut parçaların değişik birleşimleriyle oluşmakta ya da sistemin kuralları dikkate alınarak tasarlanmaktadır. Her iki durumda da bir devamlılık ve bütünlük ortaya çıkmaktadır [9].

**lolipop** · #3 25.03.08, 16:11

1*Bu çalışmada kentsel donatı elemanları kapsam olarakkent mobilyaları anlamında kullanılmıştır. Konu ile ilgili araştırmalarda yer alan kent mobilyaları değerlendirmeleri kentsel donatı elemanları açısından ele alınmıştır.
2* İyi bir tasarım için envanter çıkarmak, sınıflama yapmak ve bunları harita üzerine kaydetmek çok önemlidir. Bu veri katmanları Coğrafi Bilgi Sistemleri (GIS) içine yerleştirilebilir. Her arazi kullanımı değişikliğinde ve yeni binalar yapıldığında, yeni binaların diğer yapılara uygunluğu, cephe, ebat, mimari stil, ölçek, renk ve malzeme uyumu sorgulanmalıdır [11].
3* Kentsel donatı elemanlarının tasarımında, kullanıcıların ergonomik özelliklerinin ve uluslararası standartların göz önünde bulundurulması gerekmektedir [5].
4* Kentsel dış mekanlarda değişik zamanlarda oluşmuş,üzerine bir şeyler eklenmiş yada bir şeyler çıkarılmış, birbirleriyle ilişkisiz çeşitli donatı elemanlarının varlığı bir karmaşa yaratmaktadır. Bu karmaşanın bir nedeni donatı elemanları sahipliliğindeki çeşitliliktir. Her kurum kendisi ile ilgili donatı elemanlarını üretmekte ve kent mekânına yerleştirmektedir. Her kurum yöneticisinin kendisine ait estetik beğenilerinin kentsel donatı elemanlarının tasarımında etkin olması bir diğer nedendir. Var olan durumun referans olarak alınmadığı bir süreçte bir devamlılık aranmamaktadır. Böylece kentsel donatı elemanları için ancak eklektik bir yığılmadan söz edilebilmektedir [18].

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç