GALENUS: Eskiçağ bilginlerinin pek çok gözlemi yanlış yapmış olmalarına karşın, Kleopatra’nın hükümdarlığının sonuna kadar (İ.Ö. yaklaşık 30 ) bulunan ilkelerin, sonraki 1000 yılda yapılacak buluşlar kadar çok olduğu söylenebilir. Kleopatra’nın ölümünden kısa süre sonra, İskenderiye bir Roma kenti ve Hrıstiyan kilisesinin başlıca merkezlerinden biri olmuş ve kent yöneticileri, anatomi çalışmalarına karşı çıkmaya başlamışlar, dünyanın Arabistan dışındaki yerlerindeki yöneticiler de, insan bedeni üstünde inceleme amaçlı kesme çalışmaları yapılmasını yasaklamışlardır .Bununla birlikte, anatomi bilgisini arttırma konusundaki isteğin önü alınamamıştır.

Anatomi bilgisini geliştirme konusunda çaba gösteren en önemlisi, Roma imparatoru Marcus Aurelius’un Yunan asıllı hekimi Claudius Galenus’tur;(İ.S.131-200)Tarihte deneysel fizyolojinin kurucusu sayılan Galenus, idrarın idrar kesesinde değil, böbreklerde oluştuğunu ve omuriliğin kesilmesinin, bedenin kesme noktası altında kalan bölümünde felce yol açtığını göstermiştir. Büyük yapıtı İnsan Parçalarının Kullanımı Üstüne, günümüzde 1400 yıl önce, her yerde kullanılan bir tıp kitabı haline gelmiştir. Ne var ki, deneysel tıbba bazı güzel katkılarda bulunmasına karşın, Galenus’un aslında anatominin ilerlemesini geciktirdiği söylenebilir: Dinsel görüşlerden ötürü Galenus’un insan bedenini kesmesine izin verilmediğinden, elde ettiği sonuçların çoğu sığırlar, köpekler, domuzlar ve maymunlar üstünde yaptığı kesme işlemlerine dayanıyordu. Üstelik kendisinden önceki ve çağdaşı anatomicilerin bazı yanlışlarını da, yapıtıyla kalıcı duruma getirmiştir .3 Ondan sonra bu dini inançlar ve ön yargılar yüzünden anatominin tamamen ihmal edildiği ve on iki yüz yıllık bir karanlık devre gelir. Anatominin yeniden bir hamle yapabilmesi için 1215’te İmparator Friedrich II’nin emirnamesi ve 1300 tarihinde Papa Bonifacio 7’in izini beklemek gerekir.1315’te Mundinus, Balogna’da öğrencileri önünde, iki kadavra teşrihi yapar.2
İbni sina ve öbür islam bilginleri .Dinin karşı olması yüzünden anatomi araştırmaları Ortaçağda Batı’da büyük ölçüde bir yana bırakılırken, İslam bilginleri bu dalda büyük gelişmeler göstermişlerdir. İslam anatomicilerinin en ünlüsü İbni Sina (İ.S.980-1037)İ.S.1000’de yazdığı Kanun fi’t Tıp (Tıp Kuralları )adlı yapıtında, insanlar, maymunlar, köpekler ve öteki hayvanlar üzerinde yaptığı incelemelerden elde ettiği bilgilere yer vermiştir;ama İbni Sina’da, öbür İslam bilginleri de sistemli incelemeler yapmamışlardır.

VESALİUS: Batı’da Rönesans geliştikçe, bazı bilim adamları din kökenli kısıtlamalara karşı çıkmaya başlamışlar ve ortaya hızla çok sayıda anatomi bilgini çıkmıştır. Bunlar arasında en önemlisi Vesalius’tur. (1514 -64) Anatominin modern çağının başlatıcısı sayılan Vesalius, Galenus’un çoğu hatalı olan gözlemlerini kabul etmek ve incelemeleri metafizik diyalektiğe göre sürdürmek yerine, doğrudan bilimsel-deneysel bir yaklaşım göstermiş, pek çok hayvanın anatomisini, insanınki ile karşılaştırmış ve türler arasındaki farklılıkların nasıl şaşırtıcı biçimde bilinmeyenleri ortaya çıkardığını belirtmiştir. Kopernik’in Gök Cisimlerinin Dolanması adlı yapıtıyla aynı yıl yayınlanan İnsan Bedeninin Yapısı Üstüne adlı yapıtı, insan bedeninin iç yapısıyla ilgili doğru çözümlemelere yer vermesi açısından son derece önemlidir. Vesalius’un çağdaşları ve sonraki bilginler, yüzyıldan kısa bir süre içinde, genel anatomiyle ilgili temel incelemelerin çoğunu tamamlamışlardır.3

--------------------------------------------------------------------------------
2 Meydan Lorousse, Meydan Yayınevi, Cilt I, S: 498-499
3 Grolier İnternational Americana Encylopedip, Cilt 2, S: 35-36-37-38

Vesalius kitabıyla biyolojinin morfoloji olarak tanımlanan ve pratikte anatomi ile hemen hemen eş anlamlı olan dalı ortaya çıktı. Morfoloji, organizma bölümlerinin biçim ve işleyişlerini evrimsel ilişkiler, işlevler ve gelişim temel ilkeler açısından açıklarken, anatomi yalnızca bunların yapılarının tanınmasını kapsar.4 Vesalius’un 1543 yılında henüz 28 yaşında yazdığı ‘De Humani Corporis Fabrica’ adlı eseri ile büyük yankılar yaratmış ve bütün tıp temeli ve girişi olarak tanıtılmaktadır. Bu görüş bugün değişmediği gibi hiçbir zaman değişmeyecektir.5

1.3. ANATOMİNİN BÖLÜMLERİ

Çok geniş bir bilim dalı olan anatomi, hekimlik dallarındaki ayırımlarla paralel olarak çeşitli alt dallara ayrılmıştır. Bu anatomicilerin hepsinde ortak temel bilgiler kullanılmasına karşın, bakış açıları ve bilgi gruplarında değişiklikler yapılmıştır . 1

Genel Anatomi: Konusu, birbirine benzeyen vücut kısımlarını bir araya toplayıp, ‘sistem’ denilen tabii gruplar meydana getirmektir. Bu sistemleri biçim, yapı ve gelişmeleri içinde inceler; böylece de organları meydana getiren temel kısımları yani dokuları incelemiş olur. Genel mikroskobik anatominin veya histolojinin ortaya attığı yapı problemlerinin çözümü için, genel anatomi, mikroskobik, kimyevi ve fiziki analizlerin verilerinden yararlanır. Bichat, mikroskop kullanmadığı halde dokuların ve suyukların bileşimine giren kısımları, anatomik elemanları veya temel prensipleri ayırt etmesini bilmiştir. Ona göre, her dokunun vücudun bütünü içinde ele alındığında bir sistem meydana getirdiği görülür. Çeşitli sistemler, aralarında değişik miktar ve oranda birleşerek organları oluşturur. Tek bir organın görevinde daha genel bir fonksiyonu olan birleşmiş organlar bütünü bir aygıttır. Demek ki anatomi ile fizyoloji bir arada yürür.2

Sistematik (analitik) Anatomi: İnsan vücudunun, organ gruplarına sistemlere göre incelendiği bir anatomi çeşitidir 1. Bir organın en ince noktasına dek tanımlanmasını amaçlar ve bir çok alt dala ayrılır 6. Sistematik anatomi en çok kullanılan anatomi öğretim yöntemidir. Sistematik anatomide insan vücudu sekiz sisteme ayrılarak incelenir. Bunlar: (I)Hareket sistemi, (II)Sinir sistemi, (III)Duyu organları, (IV)Dolaşım sistemi, (V)Sindirim sistemi, (VI)Solunum sistemi, (VII)İdrar ve üreme sistemi, (VIII)İç salgı bezler sistemi

Tasviri Anatomi: Organlı bir varlığın yapısı hakkında gerçek bilgi sahibi olabilmek için, anatomist, sırasıyla çeşitli aygıtları meydana getiren organların her birinin durumunu göz önüne almalıdır. Organların durum, şekil, ağırlık, yön ve hacmini, ilişkilerini, kısacası dış özelliklerini ele alan bu analitik inceleme, tasviri anatominin işidir. Kemikbilim (osteoloji), iskelet ve kemikleri; eklem bilim (artroloji), eklemleri; bağ bilim (sindezmoloji) bağları; kas bilim (miyoloji), kasları; damar bilim (angioloji), damarları; sinir bilim (nevroloji),sinirleri; iç organlar bahsi (splanknoloji), iç organları inceler.2
-------------------------------------------------------------------------------

1 Prof. Dr. YILDIRIM, Mehmet, İnsan Anatomisi 4. Baskı, Şubat 99, İstanbul
2 Meydan Lorousse, Meydan Yayınevi, Cilt I, S: 498-499
4 Ana Britannica, Genel Kültür Ansiklopedisi, Cilt 2, s: 252
5 Prof. Dr. DERE , Fahri, Anatomi, Ders Kitabı, 2. Baskı Adana, 1990
6 Büyük Larousse Sözlük Ansk.’si, Gelişim Yayınları, Sayı:2 s: 585-86

Topografik Anatomi: Aynı bölgede bulunan organlar arasındaki ilişkileri açıklar.6 Tasviri anatominin iyice bilinmesi gerektirir;onu tamamlar ama yerini alamaz. Tasviri anatomiyi bölge bölge anlatmak topografik anatomi yapmak değildir. Bölgeyi, Velpeau ile birlikte, başlı başına bir yapılışı, özel görevleri ve hatta özel hastalıkları olan bir bütün olarak kabul etmek gerekir. Bu bölgenin incelenmesine de tıbbi-cerrahi anatomi veya uygulamalı anatomi denir;zira bu inceleme sonunda, hekim veya cerrah semiyoloji ve teşhis bakımından olduğu kadar tedavi için gerekli müdahaleler bakımından da bütün bilgi ve verileri elde etmiş olur.1

Karşılaştırmalı Anatomi: (komperatif anatomi) Cinsler arasındaki benzerlikleri, farklılıkları, cinslerin örgenleşmesindeki temel yada ikincil etkenleri araştırır:bu bilim antropoloji, zooloji ve paleontolojiye önemli veriler sağlar 6. Bu inceleme, çok değişik gelişme dereceleri gösteren türlerin, bugünkü tabiat şartları altında bulunmasından veya hiç olmazsa göz, kalp v.b. gibi belirli bir organın gelişme merhalelerinin ortaya çıkarılmasından faydalanır 2.

Patolojik Anatomi: Hastalıkların organlarda neden olduğu yapı ve biçim değişikliklerinin incelenmesidir. Makroskopik patolojik anatomi, çıplak gözle görülebilen değişiklikleri, histo patolojik anatomi, mikroskopla seçilebilen doku bozukluklarını inceler. Büyüteçle birlikte doğan doku bilim (histoloji) mikroskoplar geliştikçe ilerledi. Günümüzde, elektron mikroskobunun yardımıyla hücre, en ince ayrıntısına dek incelenebilmektedir. Geçmişte yalnızca ölüm sonrası lezyonlarının incelenmesiyle sınırlı olan patolojik anatomi, bugün temel tıp bilimlerinde bir uzmanlık dalı olmuştur, ameliyatla çıkartılan her parçanın sistematik olarak incelenmesinde şart olan histopatolojik anatomi, klinik uygulamada hergün başvurulan bir araştırma yöntemidir.(biyopsi) 6 Çok eski zamanlardan beri hekimler klinik gözlemlerini anatomik bilgilere bağlamak istemişlerdirtopsinin yasak olması uzun zaman bunu engellemiştir.16. y.y. da Padova’lı hekim Morgagni, klinik anatomisi metodunu kurdu. Fakat Fransa’da Dupuytren, Bichat, Leannec’in sayesinde bu metodun gelişebilmesi için 19.y.y. beklemek gerekti. Patolojik anatomide elde edilen sonuçlar çeşitlidir. Bu sonuçlar teşhise yarar;ilmidir;adli tıbba yardımcı olur;hatta tedavi içinde patolojik sonuçlardan faydalanılır. Patolojik anatomi iki büyük bölümden meydana gelir: genel patolojik anatomi, patolojik olayları genel olarak inceler (enflamasyon, tümörler, şekil bozuklukları) ve özel patolojik anatomi, bu olayları ayrı ayrı her organ açısından ele alır.2

Radyolojik Anatomi: Radyografi aracılığıyla gözlemlenen organ biçimlerinin ve organlar arası ilişkilerin incelenmesidir 6. Hastalıkların, yaralanmaların ve eklem rahatsızlıklarının teşhisinde X ışınının kullanılmasından beri radyolojik anatomi çok ilerlemiştir. Radyolojik anatomi, radyografi sonucu elde edilen şekil ve durumları inceler . Organ ve aygıtların belli yönlerden (önden, yandan, yarı yandan, dikey ve yatay olarak v.b.) muayenesi, kemiklerin iç yapısının, eklemlerin ve bazı iç organların incelenmesini kapsar. Gerçek veya muhtemel organik boşlukların iç yapısı, saydamsız bir madde (yemek borusu
-------------------------------------------------------------------------------
1 Prof. Dr. YILDIRIM, Mehmet, İnsan Anatomisi 4. Baskı, Şubat 99, İstanbul
2 Meydan Lorousse, Meydan Yayınevi, Cilt I, S: 498-499
6 Büyük Larousse Sözlük Ansk.’si, Gelişim Yayınları, Sayı:2 s: 585-86
-------------------------------------------------------------------------------

, idrar yolları, kanallar veya damarlara) veya gaz (pnömoseröz, gazlı anserografi) şırınga edilerek meydana çıkarılır. Teşrihle elde edilen sonuçlarla yapılan kıyaslama, ışığın, kişinin ve ekranın bulunduğu yerler göz önünde tutularak klişeler üzerinde anamorfozları değerlendirmeye yarar. Bu değişiklikler bazen belirli bir planın görünümünü tespit, bir planı büyültebilme, başka türlü görülmeyen bir ayrıntıyı ortaya çıkarabilmek bakımından önemlidir. Radyolojik anatomi, canlıda normal ve patolojik şekilleri görmeğe, patolojik durumları tespitle tıbbi ve cerrahi teşhise yardımcı olur2.
------------------------------------------------------------------------------------
2 M eydan Lorousse, Meydan Yayınevi, Cilt I, S: 498-499

II. BÖLÜM
2.1. ARTİSTİK ANATOMİ

2.1. c

Dış şekillerin anatomisidir. Vücudun çeşitli kısımlarını yerlerine yerleştirmeyi, organların iz düşümlerini, bölme planlarının kullanılmasını, hareketin meydana getirdiği değişiklikleri öğretir. Gerdy, artistik anatominin güzel bir incelemesini yaptı. Mathias Duval, artistik anatomi okuttu ve bu konuda önemli bir eser yazan Richer’den beride güzel sanatlar okullarında artistik anatomi okutulmaktadır. Şekillerin dıştan incelenmesi, bir orantı incelemesini gerektirir; bu da bir ideal insan vücudu anlayışı doğurur. Vitruvius’a göre yunan heykeltraşları başın uzunluğunun vücudun sekizde biri olduğunu kabul ederlerdi; bu, Doryphoros’un temsil ettiği Lysippos’un kabul ettiği ölçülere göre insan vücudu daha uzun ve daha az tıknazdı 6.

Leonardo da Vinci tabuların çağdaşlarını korkuttuğu bir devirde Resim Sanatı ile İnsan Anatomisi arasında anlamlı ilişkiler kurarak Artistik Anatominin de temellerini hazırlayan modern anatomi çalışmaları yapmıştır. Onun çok eski dönemlerde insanın yapısı hakkındaki gözlemleri ve bulduğu orantılar hala geçerliliğini korumaktadır. Bu denli değerli ve hala geçerli olan bulgularını, uzun fakat sabırla yaptığı titiz çalışmalarındaki gözlemlerine borçlu olduğunu, hemen her yazısında belirtmiştir. Ayrıca plastik sanatlarla uğraşan insanlara önemli bir önerisi de şu olmuştur; ‘İyi ve doğru ölçülere sahip insan yapıtları hazırlayacaksanız mutlaka insan anatomisini öğrenmelisiniz’.7

Tıp eğitimi dışında, ressam ve heykeltraş yetiştiren güzel sanatlarla ilgili yüksek okullarda artistik anatomi, Spor Yüksek Okullarında sportif anatomi okutulur. Bunlar dışında, halkın insan vücudu konusunda bilinçlenmesini amaçlayan popüler anatomi’de tıp eğitimi dışında kullanılan bir anatomidir 1

Vücudumuzun dış yapısına estetik ve şekil veren kemik, kas ve eklem yapısının organizasyonu bu yapıların deri altında oluşturdukları konturlar, ayrıca vücudumuzun yüzeyel yapısına perspektif bir görünüm veren organlarımız Artistik Anatomi içerisinde ayrıntılı olarak incelenir.

2.2. ANATOMİ VE MEDİKAL İLLÜSTRASYON

“İnsanlar bir konuyu anlamışlarsa, onu kafalarında bir imaj olarak canlandırabilirler demektir.” Ünlü hekim ve İllüstratör Frank H. Netter’in bu sözü tıp eğitiminin temel ilkesinden biridir. Tıp eğitiminde görsel materyaller kıllanmanın gerekliliği medikal İllüstrasyon (Medical İllustration ) veya medikal iletişim (Medical Communication) adı verilen bilim dalını doğurmuştur. Batı tıp literatüründe Medikal iletişim biliminin amacı şöyle tarif edilmektedir. “Klasik eğitim metodlarının yetersiz yönlerini araştırp, düzeltmek ve yeni metodlar geliştirerek tıp eğitiminin kalitesini arttırmak”.

Konusu insan olan tıp bilgisinin görsel hale getirilmesi özel bir profesyonellik ve adına Medikal İllüstrasyon denir. Bu alanda resim, fotoğraf, grafik, film, heykel ve
---------------------------------------------------------------------------
1 Prof. Dr. YILDIRIM , Mehmet, İnsan Anatomisi 4. Baskı, Şubat 99, İstanbul
6 Büyük Larousse Sözlük Ansk.’si, Gelişim Yayınları, Sayı:2 s: 585-86
7 Prof. Dr. DERE , Fahri, Yrd. Doç. Dr. OĞUZ , Özkan, Artistik Anatomi, Nobel Tıp Kitabevi, 1996

bilgisayar gibi çeşitli vasıtalar kullanılarak multimedya, slayt, yansı (tepe göz) basılı yayın ve poster şeklinde bilgisinin alıcıya aktarılması gerçekleşir.

Tıbbi bilginin görsel hale getirilmesinde dikkat edilmesi gereken temel ilke, bilginin tam doğrulukla ve amaçlanan mesajı vurgulayarak aktarılmasıdır. Bu yüzden bir medikal illüstratörün; anatomi, fizyoloji, pataloji, genel tıp konularında yeterli bilgiye sahip olması yanı sıra yüksek düzeyde resim kabiliyetine ve başta bilgisayar olmak üzere kullanacağı medya vasıtaları hakkında da iyi düzeyde birikime sahip olması gerekir. Bu yüzden medikal illüstrasyon özel eğitim gerektiren bir iştir.

Medikal İllüstrasyon, Eski Mısır’dan başlayan yaklaşık 3000 yıllık uzun bir geçmişe sahiptir. Batıda Rönesans sonrası büyük gelişmeler kaydedilmiştir.8 Bu alanda yetişmiş bazı büyük isimleri ve eserleri şöyle sıralayabiliriz:

Galenus : De Usu Partium, De Anatomius Administrationibus
Sabuncuoğlu Şerafetti: Cerrahiyetü’l Haniye
Leonardo De Vinci : Çizimlerini bir eserde toplamamıştır.
Charles Estienne : De Dissectione Partium Corporis Humani
Andreco Vesqlius ve Jan Stephan of Colcor : De Humanis Corparis Fabrica
Frank H. Netter : The Ciba Collection of Medical Illustration

Medikal İllüstrasyon işi 18.yüzyılda resmiyet kazanmıştır. William Hunter kurduğu Anatomi enstitüsünde çalışmalarını resimlettirmek için ressamlar çalıştırmıştır.9 İlk medikal illüstrasyon okulu 1894 yılında ABD’de max Brodel tarafından Johns Hopkins Tıp Okulunda kurulmuş ve 1911’de ilk eğitim programını organize edilmiştir.

Batıda modern anlamda tıp bilgisinin görselleştirilmesi Vesalus ile başlamıştır. Önceleri sadece Anatomik oluşumların resmedilmesi amacıyla çalışmalar yapılmıştır. Ortaçağ sonlarında tıbbi resim için öznel bir yapıya kavuşmuş ve “Medical Illustration” adına alınmıştır.

“The Association of Medical Illustrators” adıyla 1945’de 45 tıp ressamı tarafından kurulan ilk dernek halen çalışmalarını devam ettirmektedir. Index Medicus’da Medikal Illusrtrasyon başlığı alanında dört dergi yer almaktadır. Bunlar; Journal of Audiovisual Medioin Medicine (İngiltere), Journal of Biocommunication (ABD), Visual Medicine (ABD) ve Journal of Biological Photography (ABD)’dir.

Bilgi ve iletişim çağı olan günümüzde, tıp eğitiminde klasik metotların aşılıp, amaca yönelik daha modern, daha etkili ve daha ekonomik metodların getirilmesi gerekmektedir. Bu yüzden medikal illüstrasyon ve iletişim kurumlarının daha fazla gecikmeden ülkemizdeki tıp eğitimine kazanılması gerektiği inancındayız.
--------------------------------------------------------------------------------------

8 Doç. Dr. SINAV , Ahmet, Doç Dr. AKKIN , Salih Murat,
4. Ulusal Anatomi Kongresi (1-5 Eylül 1997, İstanbul)
Düzenleyen: Anatomi Derneği ve İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Anatomi Ana Bilim Dalı
9 Doç Dr. SINAV, Ahmet
II. Ulusal anatomi Kongresi Bildiri ve Poster Özetleri (22-25 Eylül 1993, Adana)
Çukurova Üniversitesi Mithat Özsan Amfisi

2.3. ANATOMİDE GENEL TERİMLER

Ayakta dik duran topukları ve ayak başparmakları birleşmiş, el ayaları öne, yüzü ve gözleri tam karşıya bakar durumdaki insan anatomik pozisyondadır 7 . Herhangi bir anatomik tanım 3 ana düzlem temel alınarak yapılabilir. Bunlardan ikisi olan sagital ve koronal düzlemler vücudun boyunca seyrederler, birbirlerini ortada dik açı ile keserler. Diğeri ise transvers veya horizontal düzlem, diğer iki düzlemi dik açı ile enine keser. (Bkz Resim 1)

Sagital Düzlem: Vücudu önden arkaya dik kesen düzlemlerdir. Vücudu tam ortadan iki parçaya ayıran düzleme median düzlem denir. Sagital düzlem üzerinde olan iki oluşumdan median düzleme yakın olanına medial, daha uzak olana lateral denir. Median düzlem üzerindeki bir oluşum için median terimi kullanılır.

Koronal veya Frontal Düzlem: Vücut boyunca uzanan fakat vücudu sağdan sola kesen düzlemlerdir. Bunlardan vücudun ön cephesine daha yakın olanların üstünde bulunan oluşumlar için anterior veya ventral, arkada bulunan oluşumlar için posterior veya dorsal terimleri kullanılır.

Transvers veya Horizontol Düzlem: Vücudu enine kesen düzlemlerdir. Başa daha yakın oluşumlar için suparior veya sefalik, altta kalanları için ise inferior veya kaudal terimleri kullanılır.

Oblik Düzlemler: Diğer düzlemleri herhangi bir açı ile kesen düzlemlerdir.
Böylece vücudun içindeki herhangi bir organın veya oluşumun göreceli pozisyonu; şu tanımlamalarla ifade edilir:

Genel terimler

medial,
lateral,
anterior,
postarior,
suparior
inferior

İki komşu oluşumdan, vücut yüzeyine yakın olanı için superficial veya external, derin olanı için ise profundus veya internal terimleri kullanılır. Örneğin diş dudağa göre internal, baş derisi kafatasına göre externaldir. Bu üç oluşumdan arada kalan için intermediatus terimi kullanılır.
Ekstiremite’nin gövdeye yakın kısmı için proksimal, daha uzak kısmı için distal terimi kullanılır. El ön kola göre distaldir. Uyluk bacağa göre proksimaldir.
El ve ayak ayası için palmar veya volar yüz terimleri, ayak tabanı için plantar yüz terimi kullanılır. El ve ayak sırtlarının her ikisi için dorsum terimi kullanılır.
---------------------------------------------------------------------

7 Prof. Dr. DERE , Fahri, Yrd. Doç. Dr. OĞUZ , Özkan, Artistik Anatomi, Nobel Tıp Kitabevi, 1996

2.4. TERMİNİ GENERALES, HAREKETLE İLGİLİ TERİMLER

Anterior: Ön. Önde bulunan anlamındadır. Ventralis’te aynı anlamda kullanılır.

Posterior: Arka. Arkada veya vücudun sırt tarafında bulunan olumlar için kullanılan bir terimdir. Dorsalis’le eşanlamlıdır.

Superior: Üstte. Yukarıda olan anlamındadır. Superior. Oranialis terimi ile eşanlamlıdır.

İnferior: Alt. Aşağı anlamındadır. Caudalis. İnferior ile aynı anlamda kullanılır.

Medialis: İç tarafta. Orta düzlemde yakın olan oluşumları belirtmek için kullanılır.

Lateralis: Dışta. Yanda olan anlamındadır. Vücuttta orta düzlemden uzakta olan oluşumları belirtmek için kullanılır.

İntermedius: İlki nesne arasında olan anlamındadır.

Medianus: Orta hatta bulunanlar anlamındadır.

Apicalis: Tepe ile ilgili anlamındadır.

Basilaris: Taban ile ilgili anlamındadır.

Centralis: Merkezden uzakta, periferide bulunan anlamındadır.

İnternus: İçerde. Içe ait olan anlamındadır.

Externus: İnternus’la zıt anlamlı bir terim olup dışa ait dışta olan anlamındadır.

Proximalis: Başlangıç yerine yakın olan anlamında olup gövdeye yakın olan. Bitişik bulunan oluşumlar için kullanılır.

Distalis: Gövde’den veya başlangıçta uzakta olan anlamındadır.

Verticalis: Dikey, düşey anlamındadır.

Horizontalis: Yatay, enine, horizontal anlamındadır.

Superficialis: Latince superficalis terimi yüzeysel anlamındadır. Vücutta deri yüzeyine yakın oluşumları belirtmek için kullanılır.

Profundus: Vücutta deri yüzeyinden uzakta- derinde bulunan oluşumları belirtmek için kullanılır.5
------------------------------------------------------------------------------

5 Prof. Dr. DERE , Fahri, Anatomi, Ders Kitabı, , 2. Baskı Adana, 1990

HAREKETLERLE İLGİLİ TERİMLER

Flexion: Latincede Flexio = bükme, bükülme anlamındadır. Flexion, sagittal düzlemde vücudun bölümleri veya eklem kolları arasındaki açının küçülmesini sağlayan harekettir.

Extension: Flexion hareketinin tersi olup, sagittal düzlemde vücudun bölümleri veya eklem kolları arasındaki açının genişlemesini sağlayan harekettir.

Abduction: Frontal düzlemde eklem kolunun orta hattan uzaklaşması hareketidir.

Adduction: Frontal düzlemde ekstremitenin veya bir bölümünün orta hatta yaklaştırılması hareketidir.

Rotation: Latince Rotatio = Dönme anlamındadır. Rotasyon, vücudun bir bölümünün veya bir kemiğin uzun ekseni etrafında döndürülmesi hareketidir. Pronasyon ve Supinasyon üst ekstremite ön kolun, radius’un ekseninde içe ve dışa döndürülme hareketlerini belirtmek için kullanılan özel terimlerdir.

Circumduction: Bir ekstremitenin veya bir bölümünün, abduction, adduction, flexion, extension hareketlerinin kombinasyonu ile oluşturulan dairsel hareketini belirtir.

İnversion: Ayak tabanının orta düzleme döndürülme hareketidir.

Eversion: Ayak tabanının orta düzlemden uzaklaşıp, dış yana doğru bakacak şekilde döndürülmesi hareketidir.5
---------------------------------------------------------------------

5 Prof. Dr. DERE , Fahri, Anatomi , Ders Kitabı, 2. Baskı Adana, 1990

2.5. İNSAN FİGÜRÜNÜN ÇİZİMİ VE ARTİSTİK ANATOMİ

Leonardo da Vinci, Dürer ve Michelangelo gibi bir çok Rönesans dönemi sanatçıları, insan vücudu hakkında ayrıntılı bir inceleme yaptıktan sonra ideal ölçüleri yani oranlar oluşturmaya çalışmışlardır. Çizdikleri resimleri de bu ölçüleri kullanarak yapmışlardır. Ölçüler arasında çok fazla olmasa da farklılıklar vardır. Polykleitos’un kanon adını verdiği kuramı ise kendi içerisinde bazı farlılıklar göstermesine rağmen oranlar konusunda somut kurallara sahip bir ölçü sistemi olarak kabul görmüştür. Resim yaparken kanon’un dışında altın oran, perspektif, antropometri, denge ve kontur verme göz önünde bulundurulması gereken özelliklerdendir.

2.6. ANTROPOMETRİ

Kurucusu olan Alphonse Bertillon tarafından insan vücudunun yada vücudun bir bölümünün ölçülerini oranlarını inceleyen bilim dalı olarak tarif edilmiştir. Antropometri insan figürünü çizme sanatı ile doğrudan ilgilidir. Her şeyden önce de her vücudun birbirinden farklı olduğunu gösterir.

Anatomiyi tanımlayan bir ilim dalı olan antropometri; ırk, cinsellik ve yaş açısından binlerce vücudun orantılarını kıyaslayarak araştırmış, yüzyıllardan bu yana ressam ve yontucuların kullandıkları ölçüleri incelemiş ve günümüz sanatçılarına, doğrudan bilgiler sağlamıştır.


2.7. KANON

Modül adı verilen bir ölçü biriminden yararlanarak insan vücudunun oran ve boyutlarını saptayan bir ölçme sistemidir. İnsan figürünün orantılarını saptamak için üç kanon vardır. Fakat sanatçılar ideal insan figürü için 8 başlık kanon kullanırlar. XVIII. y.y. Alman sanatçısı Albert Dürer çizmiş olduğu sekiz baş’lık kanon ile günümüz sanatçılarının kullandığı sekiz baş modüllü çağdaş kanon’un aynı özelliklere sahip olması yönetimin geçerliliği açısından çok rahatlatıcı bir durumdur. Fakat çocuklar için yaşa göre farklı kanonlar kullanmak gerekir. Kanon, orantıların belirlenmesi ve bu orantılardan yola çıkılarak çizim oluşturulmasını sağlayan önemli bir yol göstericidir 7.

2.8. VÜCUDUN GENEL ORANTI VE ÖLÇÜMLERİ

Vücut geleneksel yedi buçuk kafa boyu yerine toplam sekiz ve üç çeyrek kafa boyu uzunluğuyla incelenir. Kafayı ölçü aracı olarak kullanırsak vücudun bölümleri şunlardır.
1-Ön Beden: Üç kafa boyundadır ve omuzlar üzerinden çizilen hattan cinsel organların üzerine kadar uzanır. Göğüsten karında ve cinsel organları üzerinden geçen çizgilerle üç kısma ayrılır.
2-Arka Beden: Üç buçuk kafa boyu uzunluğundadır, omuzlardan kaba etlerin bittiği yere kadar uzanır. Kürek kemiklerinin kökünden, öndeki karın çizgisinin karşılığı olan externus oblique üzerinden, kuyruk sokumundan, kaba etlerin bittiği yerden geçen çizgilerle dört kısma ayrılır.
3-Boyun: Dik vaziyette yarım kafa boyunda, çene noktasından boyun boşluğuna kadar.
------------------------------------------------------------------------------

7 Prof. Dr. DERE , Fahri, Yrd. Doç. Dr. OĞUZ , Özkan, Artistik Anatomi, Nobel Tıp Kitabevi, 1996