Koyu karanlık orman tabanında bu fidanların yıllarca yavaş yavaş sabırlı bir şekilde büyümeleri insanı hayretler içinde bırakmaktadır. Orman tabanının ve yaprakların alt kısımlarının kırmızı renge yakın olmaları yere düşen ışıkların pinpon topu gibi yaprakların arasında dolaşmalarını sağlar. Ayrıca bu bitkilerdeki fotosentez olayında diğer bitkilere nazaran çok daha fazla verim alındığı bilinmektedir. Böylece fidanlar kendilerine takılmış olan apayrı hususiyetler ve teknikler sayesinde orman tabanına ulaşan ışık huzmelerinden azami derecede istifade ederek hayatiyetlerini devam ettirirler. Bu derece hassas olan Climax fidanları aşırı derecede güneş ışığıyla karşılaştıklarında ise hemen kurumaya yüz tutarlar.
Climax türlerin büyümeleri sırasında karşılaştıkları
tek problem aşırı güneş ışığı değildir. Aynı zamanda başka sınıftaki tropikal bitkilerle amansız bir yarışa girerler. Bu bitkiler hızlı büyüyebilen fakat kereste olarak verimsiz olan "öncüler" adı verilen ağaçlardır. Çok hassas akranlarına karşın öncülerin tohumları yıllarca toprak altında kalır ve genelde kuvvetli ısı ya da güneş ışığı tarafından uyarıldıklarında yeşermeye başlarlar. Climax fidanların aksine öncüler yüksek ışıkta daha fazla serpilir ve gür büyürler. Böylece bir ormanın kesme-yakma ile yok edilmesi sonucunda climax fidanların kurumasına karşılık öncülerin yeşillenmesi görülür ve kısa sürede o bölgeye egemen olurlar. Bunun sonucu olarak türce zengin ve kaliteli ekosistemin yerini tek türe dayalı ve ekolojik açıdan fakir bir ekosistem alır. Ya da bundan daha kötüsü, o ekosistem tamamen yok olur.
Bu bilgiler ışığında, Tropikal ağaçları ışık seven öncüler ve gölgesever climax türler olarak gruplandıra-biliriz. Climax türler ile öncüler arasındaki bu ilişki yağmur ormanlarında süregelen devridaimin esasını teşkil eder. Fakat bu basit ilişki aynı zamanda yağmur ormanlarının nasıl oluştuğundan ve hayatını devam ettirmesinden, bitki örtüsünün bu denli bol olmasına kadar birçok sırrı gizler.

Peru'daki bir hektar yağmur ormanı tüm Britan-ya'dakilerin yaklaşık 8 katından fazla çeşitlilikte ağaç içerir. Büyük bir kısmı yok olmaya maruz kalmadan bu kadar çok tür nasıl bir arada yaşayabiliyor? Bu bilmecenin cevabı insanların yağmur ormanlarından sürekli yararlanabilmeleri için geliştirilen stratejilerin anahtarı olacaktır.
Esasında çeşitliliğin yağmur ormanlarına zarar veren toprak kayması, deprem, nehirlerin yer değiştirmesi ile yaşlı ve hasta ağaçların yıkılması gibi olayların sonucunda olduğu görülmektedir. Bu mevzuda uzmanların geliştirdikleri boşluk dinamiği teorisi, tabii tahriplerin ormanlarda süregelen dengeli hayat üzerine etkisini izah etmektedir: Biyolojik çeşitlenmenin arkasındaki ana faktör boşlukların büyüklüğündeki farklılıktır. Buradaki fikir her climax türünün sadece bir tip ve büyüklükteki boşluğa uyum sağlayacak şekilde teçhiz edilmiş olmasıdır. Dahası, tabii afetlerden dolayı oluşan boşluklar büyüklük açısından farklılık göstereceğinden, tabii olarak bir ekosistemde birçok farklı ağaç türü boy gösterir.
Malezya Sabah'ta bulunan Danum vadisinde yapılan dört yıllık bir çalışma sonucunda yağmur ormanlarının yenilenmesinde yeni bir faktör ortaya çıktı: Bir yağmur ormanı örtüsünün ne kadar sıklıkta açıldığı. Uzun süre boşluk oluşmayan bölgelerde «ölge-sever fidanlar yeterince büyümüşlerdi. Böylece bir boşluk oluştuğunda boşluğa hemen hakim oldular. Tam aksine ormanın sık sık afetlere maruz kalan bölgelerinde ise gölgesever olmuş fidanlar iki afet arasında bir başlangıç yapmaya fırsat bulamadılar ve bu bölgelerde ışık seven öncüler hakim oldular.

Yağmur ormanlarının sürekliliğinde bütün bu faktörler birlikte gözönünde bulundurulduğunda sonuçlar ■bize yağmur ormanlarından istifade için önemli uyarılar vermektedir. Şu anda dünya üzerinde yapılan kereste üretimi sırasında, orman örtüsünde çok geniş boşluklar açılmaktadır. % 10'lukbir üretim için % 70 ağaç Amazonlar ve Güneydoğu Asya'da hasar görmektedir. Sadece "öncüler" geniş boşluklarda açığa çıkan ısı, düşük nem ve aşırı güneş ışığına dayanabiliyorlar. Bu şekilde dünyada her yıl yağmur ormanlarının % 1.2' sinden fazlası yok olmaktadır.
Eğer climax türlerin tekrar oluşması için bir fırsat verilmek isteniyorsa, keresteciler her kesimde örtünün % 25'inden fazlasını açmamalıdırlar. Bu halde bile biyolojik çeşitlilik riske girebilir. Kereste şirketleri hem ticari yönden iyi hem de ekolojik açıdan uygun kereste elde edilmesini sağlamak için bir adım daha ileri atmalıdırlar. Onlar biyolojik çeşitliliğin devamını sağlayan tabii afetleri taklit etmek zorundadırlar. Bu sadece açacakları boşlukların büyüklüklerinin değil, ormanın değişik bölgelerinde ne sıklıkta olacağının da farklılık göstermesi demektir.
Şu ana kadar bildiğimiz kesin olan şey; bütün yağmur ormanlarında hayatın devamı için devri daimin esas olduğu, bunda da tabii afetlerin büyük payı bulunduğudur. İnsanlar bu nizamı göz önüne almaksızın ormanları kestiklerinde istifade bir yana uzun vadede bütün insanlık bundan zarar görmektedir. Bu yağmur ormanlarının erozyonu önleme, yağışları oluşturma, yeraltı sularını besleme, filtre etkisi yapma gibi faydalarının yanında karbon devrini tamamlaması da göz önünde bulundurulduğunda insanların yaptığı katliamın acı boyutları daha açık bir şekilde görülmektedir.
Yağmur ormanlarında süregelen dinamik ve harikulade denge, insanların sınırsız bir üretim ve kazanç histerisiyle tabiata müdahale etmeye başladığından bu yana bozulmaya yüz tutmuştur. Buna mukabil yağmur ormanları iç ahenk ve dinamikleri anlaşılabildiği ve bu hakikatlerden ders alınarak tatbikata konulabildiği ölçüde insanlığın istifadesine hizmet edecektir.

devamı