Cumhuriiyet'in onuncu yıl kutlamaları

Zehravî Zeytuna · #11 24.06.08, 17:04

Onuncu yıl kutlamaları ile ilgili olarak 6 numaralı talimatname şehir ve kasabalara, 7 numaralı talimatname ise köylerde yapılacak olan merasime ilişkindir. Bu talimatnameler Yüksek Komisyon tarafından ancak 7 Ekim 1933 tarihinde ilgili komitelere gönderilebilmiştir. Bunlardan köyler için olan talimat 13 maddeden, diğeri ise 26 maddeden oluşmaktadır. Köyler için yazılan talimata göre, bayramda muhtar odası, mektep binası fırka ocağı, köy odası ve mümkün olduğunca evler bayrak, döviz ve levhalarla süslenecek, köyün genişçe bir meydanı temizlenip süslenerek buraya Cumhuriyet Meydanı adı verilecek, uygun bir taşüzerine bu isim ve tarih yazılacaktır. Yine uygun bir yere bayrak direği asılacak, bu meydanda köy halkı sırasıyla köy ihtiyar heyeti, fırka ocağı, muallim ve talebeler, jandarma, harp malulleri, askerlik yapmış olanlar, şehit anaları, eşleri ve çocukları ve halk şeklinde toplanacaklar ve hep bir ağızdan marş ve millî türküler okunacaktır. Onuncu yıl marşıöğrenilmişse o okunacaktır. Marş bittikten sonra kutlama komitesinin seçeceği bir kişi halkın bayramını kutlayarak önceden hazırlanan bir nutku yüksek sesle okuyacaktır. Bundan sonra bayrak önünde selam duruşu yapılacak, Cumhuriyet’in ilan edildiği saat olan 20.30’da bütün köylüler meydanda yakılacak olan ateş etrafında toplanacaklar, meşaleler yakılacak ve köy mualliminin Cumhuriyet’in faydalarını anlatan sözleri dinlendikten sonra davul, zurna eşliğinde millî türküler ve oyunlarla eğlenilecektir. Bayramın ikinci ve üçüncü günü ve geceleri pehlivan güreşleri, cirit oyunları, şiir ve destanların okunması, millî mücadeleye ilişkin yaşanmış hikâyelerin anlatılması, “Yarım Osman” piyesinin temsil edilmesi gerçekleştirilecektir. Cumhuriyet Bayramı’nda köy kadınlarına layık olduğu yeri vermek, köylülerin ve çocukların en iyi elbiselerini giymelerini ve süslerini takmalarını teşvik etmek, köy çocuklarının toplu eğlenceli oyunları, türküleri ve sesleri ile coşkuyu artırmak önemlidir denilmektedir.34
Şehir ve kasabalarda yapılacak törenlere ilişkin talimatta ise yaklaşık aynı sıra ile ama nüfusu daha fazla olan yerleşim yerlerine uygun olarak bir program hazırlandığı anlaşılmaktadır. Aynışekilde şehrin veya kasabanın önemli binaları süslenecek, takriben nüfusun yarısını alabilecek bir meydan (Cumhuriyet Meydanı) hazırlanacak, geçit resmi düzenlenecek, ilk gün konsoloslar Hükûmet Konağında en üst düzey devlet adamını ziyaret edecekler, köylerden farklı olarak bayramın kutlanacağı meydanın bir krokisi hazırlanacak,35 burada sırasıyla geçit resmine katılacakların alacakları vaziyet gösterilecek, ekte gönderilen krokiye uygun olarak merasim duruşu yapılacak, saat 10.00’dan önce belirtilen şekilde duruş yapıldıktan sonra en üst düzey devlet adamı onların önünden Cumhuriyet ve inkılap sevgisini besleyecek sözler söyleyerek geçerek selamlayacak, önce İstiklal Marşı ardından Onuncu Yıl Marşı söylenerek tören başlatılacaktır. (Marş güfteleri meydanda hazır bulunanlara daha önceden dağıtılacaktır.) Geçit resmi ordudan başlayarak halka doğru belli bir sıralamaya göre düzenlenecek, en büyük devlet adamının önünden intizamlı bir şekilde geçiş yapılacaktır. Resmi görevliler üniformalarını, halk ise temiz elbiselerini giyerek törene katılacaktır. Bayram evlerde veya makamlarda ayrıca yapılmayacak herkes meydandaki törene katılacaktır. Türk donanması ve Türk hava kuvvetleri de törene iştirak edecekler, Türk uçaklarından bayram boyunca millî renklerde elli milyona yakın inkılabın kısa sözlerinin bulunduğu kâğıtlar atılacaktır. Geçit resmi bittikten sonra bayramın sonuna kadar törenlerin neşeli ve hareketli geçmesini sağlayacak tavsiyeler verilmektedir. Buna göre temsillerin sunulması, konferanslar, halkevlerinin düzenleyeceği çeşitli etkinlikler, halk kürsülerinden nutuklar, heykel, abide ve şehitlikleri ziyaret ve çelenk koymak, bina ve müesseselerin temel atma törenlerini yapmak, sergi ve müzeleri ziyaret etmek, gündüz ve gece cadde ve sokaklarda halk kitlelerinin mızıkalarla ve marş söyleyerek gezintileri, maçlar, spor müsabakaları, güreşler, cirit oyunları oynanması istenmektedir. Bayram günleri Ankara ve İstanbul radyoları birleşik olarak yayın yapacaklar, 20.30’dan itibaren Cumhuriyet’in nasıl ilan edildiğine dair konferans verilmeye başlanacaktır ve bu esnada halkın sokak hoparlörleri önünde hazır bulunmaları sağlanacaktır.

Zehravî Zeytuna · #12 24.06.08, 17:05

Konferans bittikten sonra 101 pare top atılacak, ilk top sesinden sonra insanlar ve araçlar oldukları yerde şehitler için bir dakikalık saygı duruşunda bulunacaklardır. Bu dakikadan sonra Cumhuriyet’in ikinci on yıllık devrine girileceğinden bütün araçlar devamlı düdük çalmalı, mızıkalar eşliğinde halk marşlar söylemelidir. Top atıldığı saatte herkesin evinin dışında bulunması tavsiye edilmekte hatta akş** yemeğinin o saatten önce veya sonra yenilecek şekilde ayarlanması gerektiğine değinilmektedir. Vilayet merkezlerinde gece resmî ziyafetler yapılacaktır, köylerde ise toplu yemek yenmesi önerilmektedir. Müsait olan yerlerde gece balo ve gece toplantıları yapılması uygun olacaktır. Bayram günü ucuz tarifeli ulaşımın yanı sıra lokanta, gazino gibi yerlerin de fiyatlarında indirim yapmaları tavsiye edilmekte, sinema tiyatro gibi yerlerde yüksek fiyatlı temsiller yapılmasının uygun olmayacağı da belirtilmektedir. 6 numaralı talimatnamede Ankara’da yapılacak tören programının farklı olduğu ve ayrıca tebliğ edileceği de ifade edilmektedir. Görüldüğüüzere bütün program hiçbir tesadüfe yer bırakmayacak şekilde en ince ayrıntısına kadar planlanmıştır.
CHF Genel merkezinden vilayet ve kaza merkezlerine gönderilen 15 Ekim 1933 gününe ait yazıda Cumhuriyet’in kutlanacağı meydandan alınacak bir avuç toprağın Ankara’ya gönderilmesi istenmiş, yine bu işten sorumlu olarak bölgenin kutlama komisyonu görevlendirilmiştir. Aynı yıl CHF altı oklu bayrağı da kabul etmiş ve bayramda törene katılacak olan vatandaşların göğüslerine bu bayrağın küçük ipek numunelerinin takılması için yeterli miktarda bayrak ilgili yerlere gönderilmiştir. Her vatandaşın giysisinin sol yakasına gelecek şekilde bu bayrağı takması kararlaştırılmıştır. Geçit resmine katılanlar bayrak takmayacaklar, Cumhuriyet Halk Fırkası’nın sınıfsız, imtiyazsız, farksız, hakta ve şerefte müsavi gördüğü halk fertleri takacaktır. Bayram bittikten sonra da bayraklar zayi edilmeyecek, üç bayram günü halkın göğüslerini bayrakların süslemesi için telkinler yapılacaktır. Yine ayrı bayraklarla harfler oluşturularak Milliyet, Cumhuriyet gibi yazıların yazılması da istenmekte, israf edilmemesi için de uyarılar yapılmaktadır.36
29 Ekim sabahı Ankara’da saat 9.00’da halk kendisi için ayrılan kısımları doldurmuş ve törenin başlaması için hazırlanmıştır. Mustafa Kemal 9.15’te Türkiye Büyük Millet Meclisine gelmiş ve burada yabancı diplomatları kabul ederek onların tebrik mesajlarını kabul ettikten sonra cevaben bir konuşma yapmıştır. Daha sonra Cumhuriyet Meydanı adı verilen tören alanına geçerek halkı ve tören kıtalarını selamlayarak coşkun sevinç gösterileri ile karşılanmıştır. Radyodan İstiklal Marşının okunmasıyla tören başlamış, ardından Mustafa Kemal Paşa tarihî Onuncu Yıl Nutkunu söylemiş ve takiben halk tarafından onuncu yıl marşı söylenmiştir. Daha sonra geçit resmi başlamış, resmi görevlilerin ardından daha önceki törenlerden farklı olarak halk geçit resmine katılmış, böylelikle saat 10.00’da başlayan tören dört buçuk saat sürerek saat 14.30’da tamamlanmıştır. Gündüz halkın yoğun katılımıyla ve coşkuyla gerçekleşen tören akş** da devam etmiş, düzenlenen fener alaylarına halk büyük ilgi göstermiştir. Ayrıca Cumhuriyet Halk Fırkası’nın Ankara Palas, Halkevi ve Orduevi’nde verdiği Cumhuriyet balolarına çok sayıda kişi katılmış ve “buradaki bayramlaşma ecnebi heyetlerin dahi gözlerini yaşartacak kadar muhteşem bir manzara teşkil
etmiştir”.37

Zehravî Zeytuna · #13 24.06.08, 17:06

Kurulan halk kürsülerinde Cumhuriyet’e olan şükranın dile getirildiği konuşmalar yapılmış, şiirler okunmuş, eski devrin olumsuzluklarına karşın Cumhuriyet’in getirdiği düzen övülmüştür. Törenler sırasında şehitlikler ziyaret edilmiş, Dumlupınar Mehmetçik Abidesi, Ankara Cebeci Askeri Şehitliği gibi yerlerde Millî Mücadele şehitleri anılmıştır. Yurdun çeşitli yerlerinden gönderilen telgraflarda bayram törenlerine halkın yoğun ilgisinin olduğu ifade edilmekte, İzmir’de 60 bin, İstanbul’da 100 bin kişinin diğer şehirlerde ise en az 10 bin kişinin katılımıyla gerçekleştiği ifade edilen törenlerde akş** Cumhuriyet’in ilan edildiği saat olan 20.30’da 101 pare top atışının ardından şehitler anısına bir dakikalık saygı duruşu gerçekleştirilmiştir. Yine her şehirde Cumhuriyet balolarının yapıldığı ve beklenenin de üzerinde bir coşku ile bayramın gerçekleştiği ifade edilmektedir.
Yine onuncu yıl kutlamaları dahilinde Ankara’da on yıl iktisat ve maarif sergileri açılmış, Belediyeler Bankası ile Sıhhat Enstitüleri ve Numune Hastanesi’nin de açılışları gerçekleştirilmiştir. Yine yüksek ziraat eğitimi ile meşgul olmak <

Zehravî Zeytuna kullanıcısının bu bilgilendirici iletisine teşekkür eden üye :
oguzgolcik (24.06.08)