Cumhuriiyet'in onuncu yıl kutlamaları

Zehravî Zeytuna · #1 24.06.08, 16:58

Onuncu bölüm-Hazal | Belediye, Yılbaşı Kutlamaları ve Taciz |

CUMHURİYET’İN ONUNCU YIL KUTLAMALARI
Giriş
Bir toplumun tarihî seyri içinde önem atfettiği günleri kutlamak için tespit ettiği ve toplumun fertleri tarafından benimsenen özel günler bulunmaktadır. Tören veya bayram şeklinde anılan kutlamalar o toplumun ortak hatıralarından, geleneklerinden ve tabiatından doğmaktadır. Tören veya kutlamalara özellikle siyasal iktidarların kendi meşruiyetlerini teyit etmek için önem verdiği bilinmektedir. Bayram veya kutlamalar yapıldığı ülkenin yönetim biçiminin demokratik, otoriter veya totaliter oluşuna göre şekillenmekte, törene verilen önem rejimle halkın kaynaşmasını sağlamada bir araç olarak kullanılmaktadır. Bundan başka toplumsal dayanışma ve düzeni sağlamada ve sürdürmede, millî karakteri güçlendirmede ve halkın eğitilmesinde de törenlerin önemli bir yeri vardır.1 Türklerde bayram olgusu İslamiyet öncesi dönemde başlamış, Fransız ihtilali sonrası yayılan milliyetçilik fikri etrafında yeniden şekillenmiştir. Bütün toplumlarda olduğu gibi kutlanan bayramlar, Türklerin kültürel özellikleri, idari yapıları ve İslam kültürü etrafında biçimlenmiştir.
Osmanlı Devleti’nin yenileşme çabaları doğrultusunda sadece devlet düzeni ile sınırlı kalmayan değişim isteği, toplumsal alanda da yeni bir değerler sisteminin oluşmasına yol açmış ve dini bayramlara ek olarak millî bayramlar, millî marşlar ve millî günler düzenlenmiştir.2 Bu çabalar çoğunlukla Osmanlı Devleti’nin çözülmeye başladığı dönemde toplumu bir arada tutabilecek bir harç oluşturma gayreti olarak görülmektedir. Ancak bilindiği gibi bu konuda pek de başarı sağlanamayacaktır. İkinci Meşrutiyet döneminde Türkçülük fikri etrafında toplanan aydınlar ve İttihat ve Terakki yönetimi, milletin katılacağı ve heyecan duyacağı ve nesilden nesle aktarılabilecek ve millî duyguları canlı tutabilecek millî bayramlar olgusunu gündeme getirmişlerdir. İlk olarak Osmanlı Devleti’nin kuruluş gününün kutlanması için bir öneri verilmiş ancak mecliste yapılan tartışmalar sonucunda Meşrutiyet’in ilan edildiği 10 Temmuz (23 Temmuz) gününün millî bayram olarak kutlanması kararlaştırılmıştır.3 Bu bağlamda İttihat ve Terakki döneminin diğer modernleşme çabalarında aynı vurguyu görmek mümkündür. Millî coğrafya, Millî Kütüphane, Millî Arşiv vb.4 Başlangıçta Hürriyet Bayramı olarak da anılan bu bayramlar geniş bir katılımla kutlanırken, Birinci Dünya Savaşı’nın olumsuz koşullarıyla gölgelenmiş, Millî Mücadele döneminde ülkenin işgal altında olması nedeniyle 1919-1920 yıllarında kutlanması hükûmetçe yasaklanmış, 1921-1922 yıllarında ise yine işgal nedeniyle kutlanamamıştır. Millî Mücadele yıllarında hürriyet ve meşrutiyet fikirlerinin önemine atfen Erzurum Kongresi’nin yapılmasıİkinci Meşrutiyet’in ilanının yıldönümü olan 23 Temmuz gününe denk getirilmiştir. Kaldırıldığı 27 Mayıs 1935 tarihine kadar kutlanan 10 Temmuz Bayramı, millî egemenlik olgusunun ülkede yerleştirilmesinin öncelikli basamağı olarak değerlendirilmiştir.

» Nüve Forum » akademik » Fen Edebiyat Fakültesi » Tarih Bölümü

Zehravî Zeytuna · #2 24.06.08, 16:59

Bundan başka Osmanlı Devleti’nin kuruluş günü olarak İstiklal-i Osmanî günü (resmi olarak kabul edilmemiş olmakla birlikte), Çocuklar Bayramı, İdman Bayramı gibi bayramlar da millî birlik ve beraberliği pekiştirme içgüdüsü ile kutlanmıştır. Cumhuriyet ilan edilmeden önce Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılışının birinci yıldönümünde 23 Nisanın millî (millî bayram) olarak kutlanması söz konusu olmuş, Saruhan Mebusu Refik Şevket Bey ve arkadaşları 23 Nisan 1921’de bu günün Millî Bayram olarak kutlanmasını meclise teklif etmişlerdir. Dinî gerekçeler, yurdun henüz işgal altında oluşu, bayram kararının milletin kendi isteği ile ortaya çıkması gerektiği gibi olumsuz görüşlere karşın, o ana kadar gösterilen başarının tasdik edilmesinin hem de bütün vekillerce kabul edilmesi gerektiği ve böylelikle kazanılacak zaferler için milletin cesaretlendirileceği fikri öne sürülmüş ve tartışmalar sonucunda 23 Nisan Millî Bayram olarak kabul edilmiştir.5 1929 yılından itibaren 23 Nisan Hakimiyeti Milliye ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmaya başlamıştır. Bunun dışında 1923 yılında 2 Kasım, saltanatın kaldırılışı nedeniyle Hakimiyet Bayramı olarak, 30 Ağustos, 1927 yılında Zafer Bayramı olarak kutlanmıştır. 19 Mayıs, 1935 yılından itibaren Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanmış ve 1938 yılında millî bayram olarak kabul edilmiştir.
29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilan edilişi tüm yurtta 101 pare top atışı yapılarak duyurulmuş, haber bazı istisnalar dışında büyük bir sevinçle karşılanmıştır. Resmî olarak bayram ilan edilmeden önce 1924 yılı 29 Ekiminde yapılacak merasim devlet tarafından organize edilmiş ve buna ilişkin bir de kararname yayımlanmıştır. Bu ilk tören büyük bir özenle yapılmış, resmî tatil olması nedeniyle geniş bir katılım gerçekleşmiş, Darülfünun öğrencileri de kendi hazırladıkları bir programla Cumhuriyet’i kutlamıştır.
Cumhuriyet Bayramı’nın kabulü ise meclisin 19 Nisan 1341 (1925) tarihli oturumunda gerçekleştirilmiştir. Başvekil Ali Fethi Bey tarafından verilen kanun layihasında “her milletin kendisi için millî bayram olarak tek bir gün kabul ettiği, o günün memleket içinde ve dışında yabancı elçiliklerde kutlandığı, bu günün Fransa’da 14 Temmuz, Amerika’da 24 Temmuz olduğu, Türkiye Cumhuriyeti için de bu günün Cumhuriyet’in ilan edildiği gün olan 29 Ekim olarak kabul edilmesi gerektiği, 23 Nisanın benzer bir gün olarak kabulü ifade edildiği takdirde o günün Türk inkılap tarihinde bir merhaleyi ifade ettiği ancak Cumhuriyet’in ilanının tamamlanmış bir süreci ortaya koyduğu için 29 Ekimin bayram olarak ilan edilmesi gerektiği” belirtilmiştir.6 Dört maddeden oluşan kanun teklifi ciddi bir itiraz olmaksızın kabul edilmiştir.7 Bundan sonra Cumhuriyet Bayramları yeni kurulan cumhuriyet rejiminin değerlerini ortaya koyma ve halka benimsetme yolunda önemli bir işlev görmüş ve her yıl şenliklerle kutlanmıştır. Ancak bunlar arasında onuncu yıl kutlamaları ayrı bir yer tutmaktadır. Yukarıda kısaca verdiğimiz bu gelişmeler sonrası esas konumuz olan Cumhuriyet’in onuncu yıl kutlamalarının yapılışşekli ve kamuoyuna yansımaları arşiv belgeleri ve basın taraması aracılığıyla ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Zehravî Zeytuna · #3 24.06.08, 16:59

Cumhuriyet’in Onuncu Yıl Kutlamaları
Cumhuriyet’in onuncu yılı kutlamalarına çok büyük bir özen gösterilmiş, önceki yıllara nazaran halkın katılımının daha yüksek olacağı bir kutlama programı hazırlanmıştır. 1933 yılı başlarında onuncu yıl programını hazırlamak üzere Cumhuriyet Halk Fırkası idaresi çalışmalarına başlamıştır. CHF Katibi Umumiliğince hazırlanan 24 Nisan 1933 tarihli bir genelgede Parti Umumîİdare Heyetinin kutlama programı ve bu konuda çıkarılacak kanun layihasının hazırlanarak önce vekillere verilmesi, ardından da konunun Vekiller Heyetinde görüşülmesinin kararlaştırıldığı, vakit azlığından dolayı bir an önce incelenmesi gerektiği belirtilmiştir. Kanun layihası için hazırlanan notta çıkarılacak olan kanunun ana hatlarına yer verilmiştir. Buna göre “Bayramın üç gün olacağı, hafta tatili kanununun uygulanacağı, tarifeler, resmî ve özel kurumların dışları ve toplanılacak salonlarda yer alacak bayrakların miktarı, nakil araçları afişleri, binaların dışına levha ve afişler asılması, sinema ve tiyatro salonlarının o gün ücretsiz olarak nutuk, temsil ve konferanslara açık olması, bayram işlerinin merkezde yüksek komisyon, şehir ve kasabalarda komiteler, köylerde ise heyetlerce düzenlenmesi, bu işlere tahsis edilen paraların komiteler emrine verileceği ve kendilerinin sorumlu olduğu, komisyon, komite ve heyetlerin iletişimlerinin ücretsiz olacağı, komisyonun Başvekâlete bağlı olacağı, törene katılan asker, polis, jandarma, öğrenci ve izcilerin kara ve denizde parasız seyahat edecekleri, komisyon üyelerinin vekâlet, fırka ve meclisten seçileceği” belirtilmiştir.8
CHF Kâtibi Umumiliğinin onuncu yıl kutlamaları için yapılacaklara ilişkin olarak 19 maddeden oluşan oldukça detaylı görüşlerinde ise törenin her türlü ayrıntısının planlandığı görülmektedir. “Onuncu yıl nedeniyle Türk’ün bu öz bayramının kutlulanması işinin mikyasını genişletmeyi ve bu bayramın halktaki inan kuvvetini artıracak ve kendilerine gelecek itimat ile ileriye atılış değerini getirecek tezahürlere sahne verilmeyi pek muvafık görüyoruz.” denilerek kutlama programına ilişkin görüşler sıralanmaktadır.
Öncelikle kutlama işini düzenlemek üzere Ankara’da bir yüksek komisyon kurulacaktır. Belediyesi olan her yerde yüksek komisyon emrine birer komite verilecek, yerin büyüklüğüne göre komiteler, hükûmetten, fırkadan ve belediyeden alınacak araçlarla teşkil edilecektir. Yüksek komite kutlama işinin detaylarını vaktinde hazırlayarak komitelere gönderecek, belediyesi olan yerlerdeki komiteler de köyleri bilgilendireceklerdir. Köylerdeki komiteler fırka, ocak reisi, muhtar ve ihtiyar heyetinden bir kişinin katılımıyla oluşturulacaktır. Belediyesi olan yerlerde ordu, jandarma, memurlar, öğrenciler ve halkın katıldığı geçit resmi yapılacak, kutlama İstiklal Marşı ile başlatılıp bitirilecek, merasimin yapıldığışehir ve kasabaya bağlı nahiye ve köylerden gelen iyi giyinmiş millî kıyafetli atlı ve yaya halk merasime katılacaktır. Geçit töreninden sonra gündüz ve gece millî kıyafetli kişilerle halk kütleleri şehirlerin ana cadde ve sokaklarında alaylar ve fener alayları düzenleyeceklerdir. Her yerde belediye, özel idare ve okulların bando mızıkaları bu törenlere iştirak ettirilecektir. Her şehir ve kasabanın büyük cadde ve sokaklarına Cumhuriyet’in on yılında gerçekleştirilen işlerle inkılap eserlerini kolaylıkla gösterip anlatacak şekilde renkli grafikli levhalar ve resimler konulacak, inkılap fikirlerini ifade eden büyük yazılı (kırmızı üzerine beyaz) iri harflerle yazılmış levhalar asılacaktır. Bu levhalarda Halk Fırkası ve Halkevlerinin hizmet ve mevkileri anlatılacaktır. Elektrik olmayan yerlerde mevcut araçların en iyisi ile karada ve denizde gece mümkün olduğunca çok donanma (aydınlatma) yapılacaktır. Memleketin mümkün olan her yerinde cadde, sokak ve meydan radyoları faaliyete geçirilecek, Ankara ve İstanbul’da bulunan radyo merkezlerinde inkılap ve onun sonuçlarını anlatıp önemini gösteren radyo konferansları düzenlenecektir. Bütün fırka merkezleri ve halkevlerinde aynı tarz konferanslar verilecek, her şehirde açık ve kapalı yer konferansları yapılacaktır. Bütün nakil araçlarının iç ve dışlarına inkılap hakkında sevgi ve inan verecek levhalar yaptırılıp asılacaktır. Yine her şehrin büyük caddelerindeki büyük binalarının yüzleri inkılap sevgisi aşılayan levha ve afişlerle donatılacaktır. Bayramın başladığı andan sonuna kadar bu konu üzerinde bütün vatandaşlara gece gündüz söz söyleme imkânı vermek üzere şehrin en büyük meydanına bir kürsü konulacaktır. Burada söz söylemek isteyen vatandaşlar yalnız inkılabın lehine olmak ve yerindeki komitenin tanzim edeceği sıraya bağlı kalmak şartından başka bir kayda tabi olmaksızın konuşacaktır.
Bayram günlerinde parasız olarak bütün tiyatro, sinema ve konferans salonları fırka ve halkevleri girişimleriyle inkılaba faydalı filmler, temsiller ve konferanslar sunulmak üzere komitenin emrine verilecektir. Ecnebi memleketlerde törenler geçen senelere nazaran çok daha kuvvetli ve canlı şekilde yapılacak, memleket dışındaki her yerde o yerin özelliklerine göre Türkiye’deki inkılap geçmiş yıllarla kıyaslanarak konferanslarda anlatılacaktır. Bayram günlerinde bütün resmî ve özel binalara ve ayrıca köylere yaptırılacak bayrak direklerine törenle bayrak çekilecektir. Bayram tatilinin hafta tatili çerçevesinde üç güne çıkarılması sağlanacak, devlet nakil araçlarına bayramdan on gün önce başlamak ve on gün sonraya kadar sürmek üzere en az %50 indirimli tarifeler uygulanacak, tiyatro, sinema, temsil, konferans ve bina cephelerine levha asılması gibi bayram donanmalarının komitelerce ücretsiz temin edilebilmesi için kanun çıkarılacaktı

Zehravî Zeytuna kullanıcısının bu bilgilendirici iletisine teşekkür eden üye :
oguzgolcik (24.06.08)

Bunlara Baktınız mı?