Alkolün Mitolojik Tarihçesi :
Alkol kullanımı ve onunla ilgili sorunlar tarihin çok eski dönemlerine kadar dayanmaktadır. Anadolu, Mezopotamya, Mısır ve diğer Akdeniz bölgelerinde yaşamış ulusların alkol kullandıkları tarihsel kayıtlara geçmiştir. Eski Mısır, Yunan, Roma tarihçilerinin alkollü içkilerden söz ettikleri bildirilmektedir (2). Dünyanın varoluşunu anlatan insanlık tarihinin ortak Nuh efsanesinde; tufan sırasında Nuh'un gemisinde bulunan üzümün önce üzüm suyuna sonra şıraya ve şaraba dönüştüğü, tufandan sonra gemide bulunan insanların şarap içerek karaya ayak bastığı ve şarabı dünyaya yaydığı belirtilmiştir (1).
Yine kaynakların bildirdiği bir başka efsaneye göre; Nuh peygamber, Ağrı (Ararat) Dağı eteklerinde, günün birinde güzel keçisinin eskisinden daha neşeli olduğunu görür. Önceleri bu duruma bir anlam veremez. Ancak keçinin her geçen gün neşesi artar; hoplar, zıplar, sağa sola tos vurur ve etrafa neşe saçar. Bunun üzerine keçinin peşinden gider ve keçinin yere düşmüş, hafif fermente olmuş üzüm tanelerini yedikten sonra keyiflendiğinin farkına varır. Meyveyi deneyen Nuh peygamber çok beğenir ve sıkarak beklettiği üzüm suyundan (doğal fermentasyon sonucu oluşan hafif alkollü şarap) içerek neşelenir. Ancak bu durumu kıskanan şeytan, bağları alevli nefesiyle kurutur. Buna çok üzülen Nuh peygamber çaresiz şeytan ile pazarlığa girer. Şeytan bir tek şartla bağlara yeniden hayat verecektir; sürüden yedi hayvan kurban edecek ve bu hayvanların kanlarıyla bağlar sulanacaktır. Aslan, kaplan, ayı, köpek, horoz, tilki ve saksağan kurban edilerek kanlarıyla bağlar sulanır. Bağlar canlanarak hayat bulur. Bu nedenle şaraba yedi hayvanın karakteri geçmiştir. Şarabı fazla içen insanlar aslan gibi cesur, kaplan gibi yırtıcı, ayı gibi güçlü, köpek gibi kavgacı, horoz gibi gürültücü, tilki gibi kurnaz, saksağan gibi geveze olabilirler. Bunlar tek tek ya da birkaçı birlikte görülebilir (5,6).
Kuşkusuz şarap çok eski bir içki... Birçok araştırmacıya göre şarabın anavatanı Anadolu’dur. M.Ö.3000 yıllarında henüz Avrupa kıtası şarabı tanımazken, Anadolu'da şarap imal edildiği bildirilmiştir (7). Mitolojiye göre ise, ilk bağcılık ve şarapçılık bilgilerini Yunanlılara öğreten kişi şarap tanrısı Dionysos, Romalılarda ise Baccus'dür (1,5,8). (Bromies, Enhics, Dithyrambos, yeni metinlerde İakkos ve İobakkhos adıyla da anılmıştır.) Tanrılar tanrısı Zeus'un oğlu olduğu bildirilmektedir (9).
Dionysos, Yunan öncesi tanrılardandır. Trakya ya da Frigya'dan geldiği sanılmaktadır (8,10). Zeus ve Apollon ile birlikte antikçağ Yunan düşüncesinin üç büyük tanrısından biridir. Çiftçiliğin, bağcılığın, meyve özellikle üzümün koruyucusudur. Euripides’in Bakkhalar adlı oyununda hem insan, hem de tanrı olan Dionysos, yerine göre kadın kişiliğinden yırtıcı hayvana kadar değişen görüntülerde ortaya çıkar (1,9). İki büyük anlamı vardır Dionysos’un... İlki doğa tanrısıdır. İkincisi ve asıl büyük kuvveti de insanla doğa arasındaki ilişki, insanı doğanın sırlarına erdiren büyülü güçtür. Doğanın sırlarına ve gücüne ulaşmak, yani tanrılaşmak, insan için ulaşımı en çok özlenen aşamadır (11).



Nüve Forum » akademik » Fen Edebiyat Fakültesi » Psikoloji Bölümü

Bakkhalar oyununda, Teiresias şöyle der: "... Bu içki dertlilerin derdini avutur, onu içenleri tanrı uykuya kavuşturur, onlara günlük üzüntülerini unutturur. İnsanların dertlerine başka deva yoktur. Bu tanrı, insanların tanrıları memnun etmek için içtikleri şarabın kendisidir; bundan ötürü saadetimizi ona borçluyuz. Bakkhaların sarhoşluğunda da, çılgınlığında da geleceği görme kudreti saklıdır. Azgın kadınları Aphrodite'e iten Dionysos değildir. Bu itiliş onların tabiatında vardır. İnsanların tabiatında olan herşeyde ise bir hikmet saklıdır..."(9).
Eski Atina'da akşamın iki ana bölümden oluştuğu bildirilmektedir: "Deipnon" yani asıl akşam yemeği ve "symposion" yani içki partisi... Yemekte önce iştah açıcılar gelir, sonra ana yemekler yenilir. Bunlar; sarmısaklı mezeler içeren bir tepsi, yeşil şifalı bitkiler, soğanlar, istiridye, ançuez, deniz kestaneleri, dil balığı, tekir balığı, yılan balığı, kalamar, levrek, orkinos, torik ve ıstakozdu. Ardından eller yıkanır, koku ve çelenkler sunulur, librasyon yapılır ve her akşam yemeğinde günlük tapınmanın bir parçası olan ilahiler seslendirilir. Son olarak da akşamın asıl önemli işi olan içki içme faslı başlar. Akşamın içkili kısmının alışılmış eşlikçileri ise meyve ve pastalardır. Ayrıca leblebi gibi lezzetli çerezler de sofradaki yerini alır. Sofradakilerin bir kadehi soldan sağa doğru geçirerek birbirlerinin şerefine kaldırdıkları ve içilecek kadehlerin sayısının ya baştan kararlaştırıldığı ya da serbest bırakıldığı belirtilmiştir (12).
Atinalı doktor Mnesitheos’un, ertesi gün gecenin cezasını çekmemek için kötü şarap içilmemesini, şarabın tek başına değil fındık ve üzüm eşliğinde tüketilmesini; içki eğer fazla kaçırılırsa içilenlerin çıkartılmadan yatılmamasını, eğer kişi gerçekten kötü hissediyorsa duş yapılmasını, ama durum bu kadar berbat değilse sıcak bir suya dalıp çıkılmasını önerdiği belirtilmiştir (12).
Hipokrat’ın, suyla karıştırılmış şarabın baş ağrısına, sindirim bozukluklarına, siyatik ağrılarına ve daha pek çok hastalığa karşı kullanılmasını önerdiği, Plutark’ın, şarabı içkilerin en faydalısı, ilaçların en tatlısı ve yemeklerin en lezizi olarak tanımladığı, Julius Sezar’ın, sefere çıktığında askerlerinin barsak enfeksiyonundan korunmaları için her gün bir miktar şarap içmelerini emrettiği bildirilmiştir (5).
Ayrıca, Ord. Prof.Dr. Süheyl Ünver’in belirttiğine göre İbni Sina'nın "et ye ve şarap iç" şeklinde önerileri yazılıdır (13).


Nüve Forum » akademik » Fen Edebiyat Fakültesi » Psikoloji Bölümü

Dinler ve Alkollü İçki :
Alkolün kutsal yeri Hrıstiyan dininde de sürmektedir. Şarabın "İsa'nın kanı" olarak kutsal sayıldığı, dinsel törenlerin aracı durumuna geldiği bildirilmiştir (1). Batıda kilisenin büyük kudret kazanmasından sonra manastırların geniş bağlarında şarap mahzenleri kurulmuştur. Zaten şampanyayı ve mantarı keşfeden ilk kişinin Papaz Don Perignon olduğu belirtilmektedir. Manastırlarda, hem ayinlerde içmek hem de kiliseye kazanç sağlamak amacıyla büyük miktarlarda şarap üretildiği bildirilmiştir. Musevilikte sarhoş olmamak koşuluyla içki içilmesi , dinsel bir gelenek olarak kalmıştır. Tevrat, şarabı "kullanılan en eski ilaç" olarak tanımlamıştır (5).
İslam dini alkol içmeyi günah saymıştır. Şeytanın üzümden çıktığı, şarabın içinde üzüm suyundan başka, aslan, maymun, domuz, kuzu kanının bulunduğu söylentilerinin günümüze kadar süregeldiği bildirilmiştir (1).
Prof. Süleyman Ateş’in Kur’an-ı Kerim Tefsiri’nde belirttiğine göre Hz.Muhammed'in şairi Hassan (büyük bir ihtimalle içki yasağından önce) şöyle demiştir: "Şarabı içeriz, bizi krallara, karşı konulmaz aslanlara çevirir." Bir başkası da: " Şarap içince birden kendimi padişah sofrasının ve sedirin sahibi görüyorum, ama uyanınca sadece koyunluk ve deve sahibi olduğumu anlıyorum." demiştir (14).
Razi'ye göre Hamr (içki, şarap) hakkında 4 ayet inmiştir. İlk olarak Nahl suresinin 67.ayetinde "Hurmanın ve üzümün meyvalarından sarhoşluk ve güzel rızık elde ediyorsunuz." denmektedir. Bu dönemde müslümanlar içkiyi helal olarak içiyorlardı. Daha sonra Bakara suresinin 219. ayeti inmiştir: " Sana içki ve kumar soruyorlar. De ki; o ikisinde büyük günah ve insanlara bazı yararlar vardır. Fakat onların günahı yararından büyüktür..." (1,9,14). Burada günah, içki içip sarhoş olduktan sonra görülen sövmeler, kavgalar ve öldürmelerdir. Yararlar ise ticaret ve lezzettir. Bu iki ayeti, Nisa suresinin 43.ayeti: "Ey inananlar! Sarhoş iken namaza yaklaşmayın ki, ne dediğinizi bilesiniz." ve Maide suresinin 40.ayeti: "Ey inananlar! İçki, kumar, putlar ve fal okları şeytan işi pisliktir. Bundan kaçının ki saadete eresiniz." izlemiştir. Bu ayetlerden sonra içki içenlerin sayısı oldukça azalmıştır. İslam bilginlerinin bir kısmı, tefsiri yapılan ayetin haram bildirmediğini, bir kısmı ise bildirdiğini söylemişlerdir (14).
Hamr; örtmek anlamındadır. Aklı uyuşturup örttüğü için şaraba "hamr" denmiştir (9, 14). Hamr'ın ne olduğu hakkında mücehhidler iki gruba ayrılmışlardı. Malik, Şafii, Hanbel, Hicazlılara göre gerek üzüm gerekse hurma arpadan, buğdaydan elde edilen sarhoş edici içki hamrdır (14).
Iraklılara yani Ebu Hanife ve diğerlerine göre hamr yalnız, üzüm suyundan yapılan alkollü içkidir. Hurma, buğday gibi diğer maddelerden yapılan alkollü içkiye hamr değil, "nebiz" denir. "Şıradan, kuru üzümden, hurmadan, buğdaydan, darıdan yapılan şaraplar vardır. Bu sizi her sarhoş edici şeyden menederim." hadisi alkollü içkilerin hepsinin yasaklandığını bildirir. "Çoğu sarhoş eden şeyin azı da haramdır." hadisi ise bilginleri ikiye bölmüştür. Tırmizi bu hadisin garip olduğunu söylemiştir. Iraklılar ise yalnız üzümden yapılan alkollü içkiye hamr dediklerinden şarabın haram olduğuna inanırlar. Nebizler, hamrı yasaklayan ayetlerin hükmü altına girmez diye düşünürler. Onlara göre sünnette sarhoş edecek kadar nebiz içmek haramdır ve nebizlerden haram olan üçüncü kadehtir (14).
Türkler, bir hamlede Müslüman olmamışlardır. İslamlaşma dönemi yüzyıllarca sürmüştür. Önceki dönemlerde yeryüzü dinlerinin birçoğunu tanıdıkları ve etkisi altında kaldıkları belirtilmektedir: Şamanizm, Manicilik, Zerdüştlük, Budhacılık, Nasturilik, Ortodoks veya Katolik Hristiyanlık ve Musevilik gibi (15).
İslam dini içinde ortaya çıkan gizemci (tasavvufi) akımlar akıl, mantık ve sezgi ışığı altında Kur'an-ı Kerim'in açık, dışsal (zahiri) anlamını yorumlayarak bunun altında içsel, gizli (batıni) anlamlar bulmuşlar. Hz. Muhammed'in hadislerine değişik yorumlar getirmişlerdir. Böylece İslam dininin katı, dogmatik kalıplarına, ilke ve kurallarına karşı, tanrıyı, gerçeği insanın iç dünyasında arayan mezhep ve tarikatlar doğmuştur (1).
Şeriatın katı kurallarına karşı çıkarak "içki içmeyi yasaklar arasında saymamak" Bektaşilik'te ve Alevilik'te kurumlaşmıştır. Yasak olanın içki değil sarhoşluk olduğuna inanıldığı belirtilmektedir. Bektaşi inancında ve bazı yörelerde Alevi inancında "ayin-i cem" denen törende içki içilir (9,16, 17,18). Şarap olan bu içkiye "dolu" denir. Alevi cemlerine içkinin, XV. yüzyıl sonlarında Rumeli’nde Akyazılı Sultan zamanında girdiği daha önce şarabın yerine şerbet içildiği bildirilmektedir (17).
Ayin-i cem'de içki içmek dem almaktır (9). Bacılar ve içkiye dayanamayanlar şerbet içerler (16). Alevi cem törenlerinde içki içmek zorunlu değildir (17). İçerken ölçüyü kaçıran, sarhoş olan kişi önce uyarılır, uyarıyı anlamazsa dışarı atılır ve bir süre törene alınmaz. Çünkü ana düstur eline, beline, diline sahip olmaktır. Aleviler, içkiyi bir edepsizlik unsuru yapanlara bunun haram olduğuna inanmaktadırlar. Alevilik heterojen özellikler gösterdiğinden bölgeden bölgeye farklılıklar göstermektedir. Bazı yerlerde cem ayini sırasında içki kullanılmadığı, onun yerine şerbet ya da şıra hatta sirke kullanıldığı bildirilmiştir (9,17, 18).
Çoğu tarikat müridi olan divan şairleri de kimi kez içki, şarap (bade) ve sarhoşluk sözcüklerini simgesel olarak kullanmışlar, çoğu kez şarap (bade) ve esrar ( beng) kullanarak yaşantılarını dizelerine yansıtmışlardır (1). Fuzuli, Nefi, Hayali, Meliki, Nesimi, Hatayi, Harabi bunlardan bazılarıdır (9).
Iraklılara yani Ebu Hanife ve diğerlerine göre hamr yalnız, üzüm suyundan yapılan alkollü içkidir. Hurma, buğday gibi diğer maddelerden yapılan alkollü içkiye hamr değil, "nebiz" denir. "Şıradan, kuru üzümden, hurmadan, buğdaydan, darıdan yapılan şaraplar vardır. Bu sizi her sarhoş edici şeyden menederim." hadisi alkollü içkilerin hepsinin yasaklandığını bildirir. "Çoğu sarhoş eden şeyin azı da haramdır." hadisi ise bilginleri ikiye bölmüştür. Tırmizi bu hadisin garip olduğunu söylemiştir. Iraklılar ise yalnız üzümden yapılan alkollü içkiye hamr dediklerinden şarabın haram olduğuna inanırlar. Nebizler, hamrı yasaklayan ayetlerin hükmü altına girmez diye düşünürler. Onlara göre sünnette sarhoş edecek kadar nebiz içmek haramdır ve nebizlerden haram olan üçüncü kadehtir (14).
Türkler, bir hamlede Müslüman olmamışlardır. İslamlaşma dönemi yüzyıllarca sürmüştür. Önceki dönemlerde yeryüzü dinlerinin birçoğunu tanıdıkları ve etkisi altında kaldıkları belirtilmektedir: Şamanizm, Manicilik, Zerdüştlük, Budhacılık, Nasturilik, Ortodoks veya Katolik Hristiyanlık ve Musevilik gibi (15).
İslam dini içinde ortaya çıkan gizemci (tasavvufi) akımlar akıl, mantık ve sezgi ışığı altında Kur'an-ı Kerim'in açık, dışsal (zahiri) anlamını yorumlayarak bunun altında içsel, gizli (batıni) anlamlar bulmuşlar. Hz. Muhammed'in hadislerine değişik yorumlar getirmişlerdir. Böylece İslam dininin katı, dogmatik kalıplarına, ilke ve kurallarına karşı, tanrıyı, gerçeği insanın iç dünyasında arayan mezhep ve tarikatlar doğmuştur (1).
Şeriatın katı kurallarına karşı çıkarak "içki içmeyi yasaklar arasında saymamak" Bektaşilik'te ve Alevilik'te kurumlaşmıştır. Yasak olanın içki değil sarhoşluk olduğuna inanıldığı belirtilmektedir. Bektaşi inancında ve bazı yörelerde Alevi inancında "ayin-i cem" denen törende içki içilir (9,16, 17,18). Şarap olan bu içkiye "dolu" denir. Alevi cemlerine içkinin, XV. yüzyıl sonlarında Rumeli’nde Akyazılı Sultan zamanında girdiği daha önce şarabın yerine şerbet içildiği bildirilmektedir (17).
Ayin-i cem'de içki içmek dem almaktır (9). Bacılar ve içkiye dayanamayanlar şerbet içerler (16). Alevi cem törenlerinde içki içmek zorunlu değildir (17). İçerken ölçüyü kaçıran, sarhoş olan kişi önce uyarılır, uyarıyı anlamazsa dışarı atılır ve bir süre törene alınmaz. Çünkü ana düstur eline, beline, diline sahip olmaktır. Aleviler, içkiyi bir edepsizlik unsuru yapanlara bunun haram olduğuna inanmaktadırlar. Alevilik heterojen özellikler gösterdiğinden bölgeden bölgeye farklılıklar göstermektedir. Bazı yerlerde cem ayini sırasında içki kullanılmadığı, onun yerine şerbet ya da şıra hatta sirke kullanıldığı bildirilmiştir (9,17, 18).
Çoğu tarikat müridi olan divan şairleri de kimi kez içki, şarap (bade) ve sarhoşluk sözcüklerini simgesel olarak kullanmışlar, çoğu kez şarap (bade) ve esrar ( beng) kullanarak yaşantılarını dizelerine yansıtmışlardır (1). Fuzuli, Nefi, Hayali, Meliki, Nesimi, Hatayi, Harabi bunlardan bazılarıdır (9).




Nüve Forum » akademik » Fen Edebiyat Fakültesi » Psikoloji Bölümü

Türklerde Alkollü İçki :

Geleneksel en eski Türk içkisi kımız, eski çağlarda Türklerin tanrılara sundukları "tanrılar içkisi" olarak kabul edilmiştir. Homer’in, İlyada adlı eserinde Hipponolgos-Kısrak sağan sözüyle kımızı anlattığı belirtilmektedir (6).
Kımız, beşikten mezara kadar herkesin içkisi olup, birçok hastalıkların, yaşlılık ve dermansızlığın yegane ilacı olarak nitelenmiştir. Kırgızlar’ın; "kımız içen evin uçuğu bile olmaz", sık sık hastalananlara "atası vaktiyle kımızdan kesmiş", bu içkiyi bilmeyenlere "mayası bozuk" dedikleri bildirilmiştir (6).
Nimet Uluğtuğ 1939 yılında yayımlanan "Kımız" adlı eserinde bu içki ile ilgili bazı manilere ve bilmecelere yer vermiştir (6).

Cügüt emes çiğit kılğan
Kara emes aknı kılğan
Oynu emes curtnu kılğan
Talas emes birlik kılğan
Bilgil kaysı cadadır bu?
Yahudi değil yiğit kılan
Keder değil sevinç veren
Evi değil yurdu kuran
Ayrılık değil birlik yapan
Bil bakalım hangi mucizedir bu? (Kımız)



Nüve Forum » akademik » Fen Edebiyat Fakültesi » Psikoloji Bölümü

İslam dininin alkolü yasaklaması bu yasağın mayalı içkileri de kapsayıp kapsamadığı konusunu hep gündemde tutmuştur. İstanbul’un ünlü içecekleri boza ve şıraya bu yüzden hep kuşkulu bakılmış, içkiyle eş tutulmuştur. “Bozacının şahidi şıracı”, “meyhanecinin kefili bozacı” deyimlerinin de bu yüzden dilimize girdiği bildirilmiştir (19).
Fatih döneminden itibaren gayrimüslim azınlıklar belirli bir denetim altında içki içebiliyor ve bu içkilerin üretimini yapabiliyorlardı (6). İlk kez Fatih'in oğlu II. Beyazıt, müzik ve şenlikten hoşlandığı için sarayda müzik eğitimi yaptırmış, eğlence gecelerinde saray dehlizlerini sarhoş ezgilerle doldurup titretmek üzere de genç erkek ve kadınları eğittirmiştir. Gitgide dinde yasaklanmış olmasına karşılık şarabın da zevk araçları arasında müziğe yakın bir durum aldığı ve içkinin yeni İstanbullular arasında hayli yaygınlaştığı bildirilmiştir (20).
O dönemde bağların önemli bir bölümüne Rumlar, Yahudiler ve Ermeniler sahip olduğundan, yetiştirmiş oldukları üzümün neredeyse tümünü şarap üretiminde kullanıp, şarap piyasasının kesin hakimi olmuşlardır. Rumlar ve Yahudiler arasında kıyasıya rekabet öylesine ilerlemiştir ki birbirlerinden şarap almayacak duruma gelmişlerdir. Türkler ise üzümü meyve, kuru üzüm, pekmez ve pestil olarak tüketmişlerdir (6).
Vefa Zat’ın bildirdiğine göre; şarap zevki ülkede yaygınlaşınca, Kanuni 1555'de içkiyi Müslümanlara yasaklamış hatta İstanbul'a şarap yüküyle gelen gemileri yaktırmıştır. İçki yasağı şiddetle uygulanmasına rağmen, Osmanlı ordularının giriştiği savaşlarda bir zafer kazanıldığı gün "Zafer Günü" olarak ilan edilir, kutlamalar üç gün üç gece devam eder ve bütün esnaf, tüccar, bakkallar dükkanlarını üç gün boyunca gündüz ve gece açık tutarlarmış. Şenlikler düzenlenerek kutlanan zafer günlerinde içki yasağı da kaldırılırmış. Serbestçe içebilen Osmanlı Türkleri de ölçüyü kaçırıp sarhoş olurlarmış (6).
O dönemde bira üretiminin yapıldığı, Arap şerbeti, Rus ve Polonya votkası, bal şarabının en sık ve bol içilen içkiler olduğu bildirilmektedir. Bu içkilerden başka, şarabı imbikten geçirerek ürettikleri tadı konyağı andıran bir içki vardır ki içimi ağzı yakar derecede sert olan "Türk Rakısı"nın ilklerinden olan "Şarap Rakısı"dır. Bu içki anasonsuz olup Arak olarak adlandırılmaktadır. İstanbul'a gelen bir İspanyol yazar anılarında şöyle yazmıştır: "Türklerle, Rumların eğlence sofralarında yemekten önce 2-3 kadeh içme adetleri vardı. Bizdeki beyaz şarap gibi oralarda rakı vardı." (6).




Nüve Forum » akademik » Fen Edebiyat Fakültesi » Psikoloji Bölümü

Evliya Çelebi'ye göre "Galata demek meyhane demektir." Seyahatnamesi'nde şöyle yazar:
"İstanbul'un dört çevresinde meyhaneler çoktur ama çokluk üzre Samatya kapısında, Kumkapı'da, Yeni Balıkpazarı'nda, Unkapanı'nda, Cibali kapısında, Fener kapısında, Balat kapısında ve Hasköy'de bulunur. Karadeniz Boğazı'na varınca her iskelede meyhane bulunur ama Ortaköy, Kuruçeşme, Arnavutköy, Yeniköy, Tarabya, Büyükdere ve Anadolu tarafında Kuzguncuk, Çengelköy, Üsküdar ve Kadıköy'de tabaka tabaka meyhaneler vardır..." İçkiye eğilimin çok olduğunu ve bir çoğunun içkiye aslan sütü dediğini belirtir (6, 20, 21, 22, 23).

Dönemin şairlerinden Baki şöyle yazar:
Müheyya oldu meclisin sakiya peymaneler dönsün
Bu bezm-i ruh baksın şevkına mestaneler dönsün.
(Ey saki! Meclis hazır oldu, kadehler dönsün
Bu ruh verici meclisin neşesiyle sarhoşlar dönsün.) (6)

Refik Ahmet Sevengil’in “İstanbul Nasıl Eğleniyordu” adlı kitabında belirttiğine göre:
16. yüzyılda Eyüp, İstanbul'un en batak yeri olmuştur. Meyhaneler, genelevler, raks, müzik ve başka eğlence yerleri revaçtaymış. Eyüp'ün kaymakçı dükkanlarında tanışılır, anlaşılır ve buluşulurmuş. II. Selim halka fuhuşu yasaklarken kendisi zil zurna sarhoş, her ırkın en güzel kadınlarını toplatıp sabahlara kadar şenlikler düzenleyip, yiyip içip seks alemleri yaparmış.
Hatta hamamda bir alem esnasında sarhoş haliyle kızları kovaladığı için ayağı burkulup düşer ve kısa bir süre sonra ölür. Oğlu III. Murat, Müslümanlara içki yasağı getirmeye yeltendiğinde, ayaklanma tehditleri olunca geri adım atmak zorunda kalmıştır (20).
II.(Genç) Osman’ın içki yasağı nedeniyle meyhanede yakalanan yeniçerileri denize attırdığı, sivil sarhoşları kürek cezasına çarptırdığı, IV. Murat’ın ise içki içenleri en ağır cezayla yani ölümle cezalandırdığı belirtilmiştir. IV. Murat döneminde kahve, tütün, afyon ve şarap kullananların hemen idam edildiği bildirilmiştir (20).



Nüve Forum » akademik » Fen Edebiyat Fakültesi » Psikoloji Bölümü

Meyhane ve İçki Kültürü :

Meyhane, şarap içilen yer anlamına gelmektedir. Osmanlı döneminde daha çok şarap içildiği için içki içilen yere bu ad verilmiştir (6). Geçmişte meyhanelerin, ruhsatlı "gedikli meyhaneler" ve ruhsatsız "koltuk meyhaneleri" diye iki sınıfa ayrıldığı, gedikli meyhanelere seçkin kişiler giderken, koltuk meyhanelerine ayak takımının gittiği, ayrıca eski dönemlerde randevuevlerine de koltuk adı verildiği bildirilmiştir (6,19, 22).
İstanbul'da yaygın olan sarhoşluk, yer yer genel meyhaneler açılmasına neden olmuştur. Kagir, kapıları ve pencereleri kemerli, geniş ve biraz loşça yapısı olan meyhanenin, bir tarafında şarap fıçıları tavana kadar yükselir, yanında şarap kovaları sıralanır ve şarap almak için büyük fıçılara sürekli olarak dayalı duran merdivenlerle çıkılırmış. Meyhanecinin "miço" denilen genç çırakları, ellerinde kovalarla bu merdivenler tırmanıp, fıçılardan ve küplerden içki alarak şişelere ve kadehlere dağıtırlarmış. Gitme vakti geldiğinde de çıngıraklar çalınır müdavimler uyarılırmış (6, 19, 20, 22).
Meyhane ustalarına İtalyanca "sakallı adam" anlamına gelen "barba" adı verildiği belirtilmiştir. Meyhanelerde mezeciler ve aşçılardan başka çubuk ve nargile içenlerin hizmetini gören ateşçilerin (ateş oğlanları) de bulunduğu, ayrıca, ateş oğlanlarının meyhaneleri dolanıp köçeklikte yaptıkları, yalnız çubuk ve nargilelere ateş koymayıp, cilvelerle, işvelerle müşterileri meyhanelere bağladıkları bildirilmiştir. Bunlar süslerine ve kıyafetlerine özen gösteriyor, ayaklarında kadife tasmalı takunyalar, saçları omuzlarında, çekici kakülleriyle masaları dolanırlarmış (6, 22).
Saki, Arapça sulama anlamına gelen "saky" kelimesinden gelmektedir. Meyhane yanı sıra özel toplantılarda , içkinin yasak olmadığı yerlerde içki sunumu saki denilen görevli tarafından yapılmaktaydı (6).
Meyhanecilerin içkilere hizmet edecek gençleri 18-25 yaşları arasında ve güzel olanlar arasından seçtikleri belirtilmiştir. Sakiler genellikle Rum, Ermeni ve Kıpti asıllılar olmuştur. Ancak Sakızlı Rumlar en makbulü olarak nitelenmiştir. Sakinin, güzel yüzlü, güzel huylu, boyu posu yerinde ve ince dalan olması istenirmiş. Yüzünde Halep çıbanı dışında hiçbir çıban, yara bere ve et beni bulunmamalıymış. Dişleri temiz ve sağlam, dudaklarının kırmızısı görünen, ağzı ancak çorba kaşığı girebilecek kadar küçük, kirpikleri uzunca ve kıvrık, parmakları uzun ve ince yaratılmışı en makbulüymüş (6,22).



Nüve Forum » akademik » Fen Edebiyat Fakültesi » Psikoloji Bölümü

Şair Nabi şöyle yazmış:

Tövbe-i meyde sebat kademimden sorma Orasın saki-i gülçehrenin ibramı bilir.
(Şarap içmeye tövbe etme fikrinden niçin caydığımı sorma Onu gül yüzlü içki sunucunun ısrarlı ricaları bilir.) (6)

Terbiyeli, sır tutar, duyduklarını işitmez, gördüklerini bilmez, sezdiklerinin farkına varmaz olmalıymış. Saki, meyhanede sadece "mey sunma" ile kalmamış, o dönemlerde meyhane müdavimlerinden bazılarının cinsel açlığını da gidermişlerdir. Bu hizmeti bazen ateş oğlanları da yerine getirmiştir. Meyhane müdavimine içki sunduktan sonra adet olduğu üzere bir de öpücük verirlermiş (6,22). Dönemin şairlerinden Nedim, öpücük adeti için şöyle yazmıştır:

Meclis-i Cem kurulaldan olagelmiş elbet
Camdan sonra birer buse verilmek adet
Bari sen ey nigeh-i hasret edip bir cür-et
Bunu bir söylesen olmaz mı kadeh-kane acep?
(İçki meclisi kurulduğundan beri elbet
Kadehten sonra birer öpücük vermek olmuştur adet
Ey hasretli bakış! Bari sen edip cüret
Sakiye şunu söylesen olmaz mı acaba?) (6)

Sakiliği, yalnızca efemine tipli oğlanların değil, zaman zaman "ahu dilber" gayrimüslim hanımlarında yaptıkları bildirilmiştir (6, 22).



Nüve Forum » akademik » Fen Edebiyat Fakültesi » Psikoloji Bölümü