Nüve Forum

Nüve Forum > akademik > Eğitim Fakültesi > Eğitim Bilimleri Bölümü > Eğitilebilir Zihinsel Engelli Olan Ve Olmayan Çocukların Annelerinde Stres, Stresle Başa Çıkma Ve Kontrol Odağının

Eğitim Bilimleri Bölümü hakkinda Eğitilebilir Zihinsel Engelli Olan Ve Olmayan Çocukların Annelerinde Stres, Stresle Başa Çıkma Ve Kontrol Odağının ile ilgili bilgiler


[coverattach=1] Eğitilebilir Zihinsel Engelli Olan Ve Olmayan Çocukların Annelerinde Stres, Stresle Başa Çıkma Ve Kontrol Odağının Karşılaştırılması-Comparison Of Stress, Locus Of Control And Coping Styles In Mothers Of Children With

Cevapla

 

LinkBack Seçenekler Stil
  #1  
Alt 24.02.10, 16:04
Profesör
 
Üyelik tarihi: Jan 2008
Nereden: Dünyalı
İletiler: 8.024
Mehmet Yücel ... O'nu tanımayan yok ki.Mehmet Yücel ... O'nu tanımayan yok ki.Mehmet Yücel ... O'nu tanımayan yok ki.Mehmet Yücel ... O'nu tanımayan yok ki.Mehmet Yücel ... O'nu tanımayan yok ki.Mehmet Yücel ... O'nu tanımayan yok ki.Mehmet Yücel ... O'nu tanımayan yok ki.Mehmet Yücel ... O'nu tanımayan yok ki.
Standart Eğitilebilir Zihinsel Engelli Olan Ve Olmayan Çocukların Annelerinde Stres, Stresle Başa Çıkma Ve Kontrol Odağının

[coverattach=1] Eğitilebilir Zihinsel Engelli Olan Ve Olmayan Çocukların Annelerinde Stres, Stresle Başa Çıkma Ve Kontrol Odağının Karşılaştırılması-Comparison Of Stress, Locus Of Control And Coping Styles In Mothers Of Children With Mild Mental Disability And In Mothers Of Typically Devoloping Children
Amaç: İlgili yazın incelendiğinde, zihinsel engelli çocuğa sahip olan annelerin yaşadığı bildirilen strese eşlik eden bazı kişilik özelliklerinin bulunduğu belirtilmektedir. Bu nedenle bu araştırmanın amacı, eğitilebilir zihinsel engelli çocuğu olan annelerin yaşadıkları stres belirtileri ile stresle başa çıkma tarzları ve kontrol odağı inançları arasındaki ilişkiyi, zihinsel engelli çocuğa sahip olmayan annelerle karşılaştırmalı olarak incelemektir. Yöntem: Araştırmanın örneklemini Ankara'daki özel eğitim kurumlarına devam eden, birincil tanısı "eğitilebilir düzeyde zihinsel engelli" olan 83 engelli çocuk annesi ve yine Ankara'daki ilköğretim kurumlarına devam eden, bilinen fiziksel ya da zihinsel yetersizliği olmayan 91 çocuğun annesi oluşturmuştur. Böylece araştırma toplam 174 katılımcı ile yürütülmüştür. Hem çalışma hem de karşılaştırma grubundaki annelerin çocuklarının yaşı 7-12 arasında tutulmuştur. Katılımcılara Stres Belirtileri Ölçeği (SBÖ), Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği (SBTÖ) ve Kontrol Odağı Ölçeği (KOÖ) uygulanmış, elde edilen puan ortalamaları karşdaştırdrmştır. Bulgular: Her iki gruptaki annelerin SBÖ'den aldıkları toplam ve alt faktör puanlarına uygulanan bağımsız gruplar için t testi sonuçları, engelli çocuğu olan annelerin bilişsel duyuşsal stres belirtilerini daha fazla yaşadıklarını göstermiştir. Aynı karşılaştırma iki grup arasında SBTÖ ve KOÖ toplam ve alt faktör puanları açısından anlamlı bir farklılaşma olmadığını göstermiştir. Aşamalı çoklu regresyon analizi sonuçlarına göre ise, annelerin yaşadıkları toplam stres düzeyinin yordayıcıları olarak başa çıkma faktörlerinden çaresiz-kendini suçlayıcı yaklaşım ve kendine güvenli yaklaşım saptanmıştır. Tartışma: Araştırma sonucunda elde edilen bulgular ilgili yayınlar çerçevesinde tartışılmıştır.
Objective: When the related literatureis analyzed, it is realized that there are some personality traits accompanying the stress of the mothers of children with mental disability. The aim of this study is to explore the relationship between the level of stres and the coping styles and locus of control beliefs in mothers who have children with mild mental disability and the mothers with normal developing children. Method: The sample of the study consisted of 83 mothers who have children with mild mental disability and whose chidren are attending to special education centers in Ankara and 91 mothers who have typically devoloping children and whose chidren are attending to elementary schools in Ankara. Thus, the study included totally 174 participants. The ages of the children in both groups were between 7-12. Mothers were evaluated with the Stres Self-assessment Checklist, Ways of Coping Scale (WCS) and Locus of Control Scale (LOC). Results: When the results of the t tests for independent groups were applied to the scores of both total and subscales, it was found that the mothers who had mentally handicapped children experienced more cognitive-affective stress symptoms. However, the analysis of groups indicated that there were significantly no meaningful differences in the total and subscales scores of WCS and LOC Scales between the two groups. The results of the stepwise multiple regression analysis showed that the self-confident and the submissive/self blamed coping styles predicted the total stress level that the mothers experienced. Discussion: The results were discussed in the light of the related literature.
GİRİŞ
Bir çocuğun engelli olduğunun öğrenilmesi, yetersizliğin derecesi ne olursa olsun anababası için yüksek derecede stres verici bir olaydır. Bazı çalışmalar bir çocuğa engelli tanısı konmasının anababa için hem stres verici hem de tehdit edici olduğunu göstermiştir (Faerstein 1981). Örneğin Shapiro (1983), gelişimsel ya da sağlık sorunları olan çocukların ailelerinin duygusal, kişisel ve kişiler arası alanlarda oldukça yüksek stres yaşadıklarını ortaya koymuştur.
Engelli bir çocuğa sahip olma uyum yapma çabası gerektiren, anababaların yaşam alanlarında ve aile üyelerinin rollerinde değişikliklere yol aça-bilen bir olay olduğundan önemli bir stres kaynağı olarak düşünülebilir. Belki de bu nedenle engelli çocukların ailelerinde yaşanan stres üzerine
Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi : 12 (2) 2005 oldukça geniş bir yazın vardır (Beckman 1991, Dyson 1991, Dyson 1997, Friedrich ve Friedrich 1981, Scott ve ark.1997, Walker ve ark. 1992). Yapılan çalışmaların bir kısmında engelli çocuğu olan aileler, engelli olmayan çocukların aileleriyle karşılaştırılmış ve bu ailelerin daha fazla stres yaşadıkları bulunmuştur (Dyson 1991, Dyson 1997, Goldberg ve ark. 1986, Pelchat ve ark. 1999). Diğer yandan bazı araştırmacılar ise zihinsel engelli çocuk anne/babalarının stres yaşasalar da, aileye ya da çocuğa ilişkin bazı özellikler nedeniyle yaşadıkları stresin çok yüksek düzey¬lerde olmadığını bulmuşlardır (Akkök 1989, Gowan ve ark. 1989, Haris ve McHale 1989, Salisbury 1987).
Engelli çocuk, belli gelişim alanları açısından yetersizlikten etkilenmiş olmasından dolayı anne ve babasına (özellikle birincil bakım sağlayıcısı anneye) değişen derecelerde bağımlıdır. Friedrich ve arkadaşları (1985), bir çocukta süregen bir bozukluğun var olmasının, anababalar tarafından sürekli başa çıkma gerektiren bir stres kaynağı olduğunu belirtmişlerdir. Ekonomik zorluklar, bilgi eksikliği, aile üyelerinin değişen rolleri, evlilik ilişkilerinde ortaya çıkan gerginlik, sosyal aktivitelere katılımda azalma, zihinsel engelli bireye karşı toplumun tutumu gibi değişkenler engelli çocuğun aileleri üzerinde temel stres etkenleri olarak düşünülmüştür (Clubb 1991, Çavuşoğlu 1996, Dyson 1991, Dyson 1997, Shapiro 1983). Engelli çocuğun fiziksel boyutu ile gelişim¬sel kapasitesi arasındaki farklılık, engelin çocuğun akranları tarafından fark edilmesi, eğitimsel yerleş¬tirme ve bakıcı sağlama sorunları, çocuğun gündelik yaşamını sürdürmeyle ilişkili bilgi eksik¬liği ve engelli çocuğun ergenlik öncesi sorunları ise özellikle okul yıllarında engelli çocuğun ailesinde stres yaratabilecek etkenlerdir (Dyson 1997).
Ilgili yazın incelendiğinde, zihinsel engelli çocuğa sahip olan annelerin genel olarak yaşadığı bildirilen strese eşlik eden bazı kişilik özellikleri bulunmaktadır. Bunların başlıcaları duygu odaklı başa çıkma stratejilerinin kullanımı ve dış kontrol odağı inancıdır. Kökeni bilişsel kuramda olan "başa çıkma modeli", bireylerin stres verici durumları nasıl değerlendirdiklerinin ve başa çıkma sürecini nasıl etkinleştirdiklerinin önemine vurgu yapar (Friedrich ve ark. 1985). Başta Lazarus (1986) olmak üzere pek çok araştırmacı, stresle başa çıkma yöntemlerinin şu iki çeşit işlevden birine yönelik olduğunu ifade etmektedirler:
1. Sorun odaklı başa çıkma. Sorun içeren ve bu nedenle strese neden olan durumu değiştirmek. Diğer bir deyişle; doğrudan strese neden olan olaya, uyarıcıya ya da duruma yönelmek ve bunlarda değişim yaratmak.
2. Duygu odaklı başa çıkma. Durum değiştiri¬lemeyecek gibiyse, durumdan kaynaklı stres tepkilerine ya da duygulara yönelmek ve durumu değiştirmeksizin, duruma ilişkin duyguları değiştirmek (Akt: Onbaşıoğlu 2004).
Folkman ve arkadaşları (1986), sorun odaklı davranışların, durumu değiştirmeye yönelik, aktif, mantıklı, serinkanlı, bilinçli çabaları içerirken, duygulara yönelik yaklaşımların genellikle uzaklaşma, kendini kontrol etme, sosyal destek arama, kabullenme gibi yaklaşımları içerdiğini belirtmişlerdir (Akt: Şahin ve Durak 1995).
Zihinsel engelli çocuk anababalarında stres belirleyicilerinin araştırıldığı çalışmalarda duy¬gu odaklı başa çıkma tarzları kullanımının, artmış depresyon, izolasyon ve eşle ilgili sorunlarla (Dunn ve ark. 2001) ve anneye ilişkin iyilik halinin azalmasıyla (Kim ve ark. 2003) ilişkili olduğu bildirilmiştir. Abbott ve Meredith (1986) de, engelli çocuğu olan ve olmayan anababaların kullan¬dıkları başa çıkma stratejilerini karşılaştırmışlar ve engelli çocuğu olan ailelerin daha duygusal başa çıkma stratejileri kullandıklarını bildir¬mişlerdir.
Ailelerin engelli bir çocuğa sahip olmaları nedeniyle yaşadıkları stresle başa çıkmada önemli etmenlerden biri krizi karşılamaya yönelik sahip oldukları iç ve dış kaynaklardır (Küçüker 2001). Kişinin inanç sisteminin/kontrol odağının, stresi hafifletmede ya da başa çıkma sürecinde içsel ve dışsal kaynakların algılanmasında kritik bir etken olduğu ise çeşitli araştırmalarla gösterilmiştir (Friedrich ve ark. 1985, McKinney ve Peterson 1987). Bu çalışmaların çoğunda dış kontrol odağı stresin yüksek seviyeleri ile ilişkili bulunurken, iç kontrol odağı inançlı bireylerin daha doğrudan (soruna odaklı) başa çıkma stratejileri kullanmaya eğilimli oldukları ve kendini suçlama/kaçma yerine aktif sorun çözmenin sağlıklı profille oldukça yakından ilişkili olduğu bildirilmiştir (Carver ve ark. 1989, Frey ve ark.1989, Gomez
1998, Parkes 1984, Penley ve ark. 2002, Petrosky ve Birkimer 1991). Ancak özellikle belirli bir engeli olan çocukların aileleri ile yürütülmüş çalışma sayısı oldukça azdır.
Brandon (1992), otizmi olan çocukların anneleri ile zihinsel geriliği olan çocukların ailelerini karşılaştırmış ve zihinsel geriliği olan çocukların annelerinin diğer gruptaki annelere göre daha dış kontrol odaklı olduklarını bulmuştur. Akkök ve arkadaşları (1992) ise engelli bir çocuğa sahip anne-babalardaki stresin yordanması üzerine yaptıkları bir çalışmada, çocuğun engeli için kadere ve dışsal etkenlere atıf yapmanın stresi arttırdığı yönünde bulgular elde etmişlerdir.
Amirkhan'a (1998) göre, yüklemeler doğrudan duyguları, dolaylı olarak da başa çıkma tarzlarını etkilemektedir. Dışsal, durağan ve kontrol edilemez yüklemeleri, kaçınmacı başa çıkma ile yakından ilişkili bulunmuştur. Amirkhan uyumlu başa çıkmayı artmış sorun çözme çabası, sosyal destek arama ve azalmış kaçınma ile tanımlamıştır. İçsel ve durağan olmayan nedensel yüklemeleri uyumlu başa çıkmanın yordayıcıları olarak tanımlamıştır. Benzer olarak başka araştırmacılar da içsel, durağan olmayan ve kontrol edilebilir yüklemeleri araçsal başa çıkma ile olumlu, kaçınmacı başa çıkma ile de olumsuz ilişkili rapor etmişlerdir (Baumgardner ve ark. 1986).
Bu araştırmanın amacı, zihinsel engelli çocuğu olan annelerin yaşadıkları stres belirtileri ile stresle başa çıkma tarzları ve kontrol odakları arasındaki ilişkiyi, zihinsel engelli bir çocuğa sahip olmayan annelerle karşılaştırmalı olarak incelemektir. Araştırmada daha özgül olarak; (1) zihinsel engelli çocuğa sahip olma ile stres belirtileri arasında bir ilişki olup olmadığının, bir diğer deyişle, araştırma grubundaki anneler ile karşılaştırma grubundaki annelerin stres düzeyi açısından farklılaşıp farklılaşmadığının, (2) zihinsel engelli olan ve olmayan çocuk annelerinin kontrol odağı ve kullandıkları başa çıkma stratejileri açısından farklılaşıp farklılaşmadığının, (3) Stres Belirtileri Ölçeği (Das Gupta 1992)'nden alınan puanın yordayıcılarının, (4) tüm örneklemde sürekli ölçek değişkenlerinin, yani Stres Belirtileri Ölçeği, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği (Folkman ve Lazarus 1980) ve Kontrol Odağı Ölçeği (Dağ 2002) puan¬larının birbirleriyle ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca araştırmada engelli çocuğa ve annelere ait bazı değişkenlerin (engelli çocuğun cinsiyeti, ek engelinin olup olmadığı, normal ilköğretim okuluna gidip gitmediği, annenin çalışma durumu, çocuğa bakım vermede yardım¬cısının olup olmadığı) ölçek değişkenleri puan ortalamaları arasında farklılık yaratıp yaratmadı¬ğına da bakılmıştır.
YÖNTEM
Örneklem
Araştırmaya Ankara'daki özel eğitim kurum¬larına devam eden, birincil tanısı "eğitilebilir düzeyde zihinsel geriliği"(zeka bölümü 50-70) olan 7-12 yaş aralığında 83 çocuğun annesi katılımcı olarak; Ankara'daki ilköğretim kurumla¬rına devam eden, bilinen fiziksel ya da zihinsel bir yetersizliği olmayan 91 çocuk annesi de karşılaştırma grubu olarak alınmıştır. Böylece araştırma toplam 174 katılımcı ile yürütülmüştür.
Hem çalışma hem de karşılaştırma grubundaki annelerin çocuklarının yaşları 7-12 yaş aralığında tutulmuştur. Wilkler (1981), anababalar yaşlandı¬ğında ve daha az enerji düzeylerine sahip oldukla¬rında fiziksel ya da psikolojik alanlarda devam eden engelli çocuğun bakım yükünün ek bir stres etkeni olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle zihinsel engelli çocukla geçirilen sürenin annenin stres düzeyini etkileyebileceği düşünülmüştür. Araştır¬ma grubunu oluşturan annelerin engelli çocukla¬rının yaş ortalaması 9.25 (S= 2.14), kontrol grubunu oluşturan annelerin zihinsel engelli olmayan çocuklarının yaş ortalaması 9.31'dir (S= 1.62). Engelli çocukların % 54,2'si kız, % 45,8'i erkek; engelli olmayan çocukların % 59,3'ü kız, % 40,7'si erkektir.
Ailede birden fazla zihinsel engelli çocuk bulun¬masının annelerin stres düzeylerini etkileyebile¬ceği düşünüldüğünden, araştırma grubunu oluşturmuş annelerde sadece bir çocuğunun zihin¬sel engelli olma şartı da aranmıştır.
Araştırma kapsamına giren annelerin ve zihinsel engelli çocukların demografik özellikleri Tablo 1 - 2'de verilmiştir. Annelerin çalışma durumlarına bakıldığında, zihinsel engelli çocuğu olan annele¬rin % 14,5'inin, engelli olmayan çocuğu olan annelerin ise % 30,8'inin çalıştığı görülmüştür. Diğer yandan engelli çocuk annelerinin % 41,5'i çocuğun bakımında kendilerine baba dışında başka birinin yardım ettiğini, engelli olmayan çocuk annelerinin % 75,8'i de çocuklarının bakımını tek başlarına karşıladıklarını ifade etmişlerdir. Zihinsel engelli çocukların % 77,2'si (n=61) özel eğitim kurumu dışında, normal bir ilköğretim okuluna devam etmekte iken, % 22,8'i (n=18) sadece özel eğitim kurumuna devam etmektedir. 4 zihinsel engelli çocuğun ilköğretime gidip gitmediği bilgisi, katılımcı annenin soruyu boş bırakması nedeniyle elde edilememiştir. Birincil tanısı zihinsel engelli çocukların % 20,5'.

Emek Bilal** , İhsan Dağ***
**Uzm. Psk., Gönül Özel E¤itim Merkezi, Ankara.
***Psk., Prof. Dr.Hacettepe Üniv. Psikoloji Bl., Ankara.
Eklenmiş Resim
Dosya tipi: jpg 26.jpg (22,0 KB (Kilobyte), 2049x kez indirilmiştir)
Eklenmiş Dosya
Dosya tipi: pdf 122_56.pdf (157,8 KB (Kilobyte), 55x kez indirilmiştir)
__________________
[CENTER]NEVART AKADEMİ
www.nevart.net
Güzel Sanatlar Fakültesi/Lisesi Yetenek Sınavlarına Hazırlık Kursu
Resim Yağlı Boya Hobi Kursu
Hızlı ve Etkili Okuma Kursu
Çocuklar için Hızlı Okuma Kursu
Çocuklar için Resim Kursu
Disleksi Eğitimi
Okuma Güçlüğü[/CENTER]
Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Tags
annelerinde, başa, çocukların, çıkma, eğitilebilir, engelli, kontrol, odağının, olan, olmayan, stres, stresle, zihinsel

Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-KodlarıKapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Açık



Bütün zaman ayarları WEZ +2 olarak düzenlenmiştir. Şu anki saat: 09:38 .