Nüve Forum » akademik » Eğitim Fakültesi » Eğitim Bilimleri Bölümü

ÇALGIYA YÖNELİK ANATOMİK UYGUNLUK NORMLARI

1- Çalgıda Elin Kullanımı

El, insanı diğer canlılardan ayıran en önemli organlarımızdandır ve beyin ile koordinasyonu sayesinde en karmaşık işlerin üstesinden gelebilecek bir yapıya sahiptir (Leblebicioğlu,2005). Çünkü; beyindeki projeksiyon alanı en geniş olan, motor homonculus olarak adlandırılan şeklin en belirgin ve büyük kısmını oluşturan ve en ince becerileri gerçekleştiren organımız elimizdir.

El Kasları: Elin hareketleri ile ilgili kaslar fonksiyonlarına göre bükücü ve açıcı kaslar olarak ayrılırlar. El hareketi ile ilgili kasların hepsi uzun, ince ve kuvvetli kirişlere sahiptir. Bu ince kirişler el bileğinden geçip ilgili yerlere uzanırlarken öteki kiriş yapılı kılıflar içinde bulunurlar.

El parmaklarının hareketleri uzun ve kısa kaslar tarafından meydana getirilir. Burada çeşitli kemik ve kemikler arası sağlam aponevrik yapılara tutunarak başlayıp aşağılarda ortaya çıkan ince sonuç kirişleri, el bileğinden geçerek ilgili parmaklara kadar uzanırlar. Zengin bir damar-sinir ağ paketi, kas ve tendon yapısıyla eşsiz bir biomekanik ve mimari donanıma sahip olan el yapı olarak zengin bir donanıma sahiptir (Taner, Cantürk, 2004).

Hayatın her anında ellerimizden yardım alırız. Konuşurken, çalışırken, en önemlisi de sanatın her dalında kendimizi ifade ederken eller en büyük yardımcımızdır. Çalgıda da işi yapan, sesi doğru ve temiz üretmemizi sağlayan; kulaklarımızın yanı sıra ellerimizdir. Ellerimizin yapısı, parmak uzunluğu, tırnak yapısı, el kaslarının yapısı ve duyarlılığı çalgıdaki ses üretimimizi direkt etkileyecek etmenlerdir.

Yüzyılın en büyük keman öğretmenlerinden Ivan Galamian (1903-1981) şöyle demiştir: "Öğrenciler birbirinin aynısı değildir. Onu iyi değerlendirebilmek için öğrenciyi çok iyi tanımak gerekir. Özellikle zayıf parmaklara ve eklemlere çok dikkat edilmelidir". Çalgı eğitimine başlangıçta öğrencideki el yapısının tanınması, kişiye en uygun, en doğru ve rahat tutuşun da anahtarı olacaktır. "Elin tuşeden ne kadar yüksek ya da ne kadar alçakta yerleştirilmesi gerektiği elin ve parmakların kendine has şekline bağlıdır" (Büyükakasoy, 1997).


Nüve Forum » akademik » Eğitim Fakültesi » Eğitim Bilimleri Bölümü

Parmaklar çalınacak notalara göre tellere ya dik, yani tellere dik açı yapacak şekilde ya da uzatılmış olarak, yani eklemler geniş açı yapacak şekilde düşerler. Öğretmen her öğrencinin parmak yapısını tanıyarak, tuşeye parmaklarını doğru yerleştirmesi için elinin durumunda ne gibi değişiklikler yapması gerektiğini tespit etmelidir. Örneğin keman eğitiminde eğer öğrencinin parmakları kısa ise; kemanın sapı işaret parmağının dip eklemine yakın, dirsek sağda olacak şekilde tutulmalı, parmaklar uzunsa sap, işaret parmağının orta ekleminde olmalıdır (Büyükaksoy,1997).

Bilek de parmakların tel üzerine yerleşmelerini etkileyen diğer bir etmendir. Örneğin yaylı çalgılarda elin yanlara, sağa ya da sola kıvrılmasına izin vermez. Yani bilek öyle tutulmalıdır ki; el ön kol doğrultusunda uzanmalıdır (Büyükaksoy, 1997).Elin ve kolun hiçbir bölgesi birbirinden daha önemli değildir. Yayın doğru ve etkili kullanımı için el ve kolun tüm fonksiyonlarının uyum içinde ve sistematik bir bütünlük içinde çalışması gerekir((Berkley,1943) (Alpagut,2005)). Bunun yanı sıra yay tutuşunda da el ve bilek koordinasyonu çok önemlidir. Parmakların yayı doğal konumda doğru kavraması ya da çalgıya göre en doğru tutuş şeklinin ayarlanması, elin ve bilek yapısının iyi tanınmasıyla doğrudan ilişkilidir.

Öyleyse bilekte daha önceden geçirilmiş bir travma ya da doğuştan gelen yapısal bir bozukluk, çalgıdaki doğru tutuşu ve dolayısıyla performansı etkileyecek bir etmen olarak karşımıza çıkabilir. Ya da ilerleyen aşamalarda ciddi sorunlara ve rahatsızlıklara yol açabilir.


Nüve Forum » akademik » Eğitim Fakültesi » Eğitim Bilimleri Bölümü

2- Omuz, Boyun ve Önkol Kaslarının İşlevleri

Özellikle keman, viyola gibi çalgıları çalmada primer hareketçiler; omuz kuşağı çevresi kasları, kol ve önkol, bilek ve parmak kaslarıyla boyun kaslarıdır. Servikal bölge denilen boyun omurları arasından çıkan sinirler tüm kol ve el kaslarımızın hareketini sağlayan emirlerden sorumludur. Dolayısıyla kaslarda varolan gergin bantlar kasları uyaran sinirleri de sıkıştırarak hareket ve fonksiyon kaybına sebep olabilir. Aynı şekilde kol ve boyun kemiklerinin uzunluğu ve anatomik yapısı da fonksiyonellikte rol oynamaktadır. Örneğin parmak uzunluğunun oktav çalmadaki rolünü hepimiz bilmekteyiz. Bununla birlikte eklem gevşekliği ve kaslardaki esneklik de çalgı çalmada önemlidir (Avcı, 1997).

Boyun kaslarının esnekliği keman ve viyola gibi çalgıları omuz ile çene arasında sabitlemekte önemlidir. Özellikle boynun yana eğilmesini sağlayan kaslardaki esneklik, boynun ağrısız bir biçimde yana eğik pozisyonda tutulmasını sağlar. Genetik bozukluklar veya yanlış pozisyonda uzun sürelerle çalma ve boyun bölgesindeki kaslarda gergin bantlara, bu bantlar da ileriki zamanlarda ağrıya sebep olabilir. Hepimiz biliriz ki; ağrı çekerek mükemmel bir müziksel performans sunmak mümkün değildir. Ayrıca sırt ve omuzda ağrı problemlerine özellikle yaylı çalgı çalanlarda daha sık rastlanmaktadır. Çalgıyı taşıma problemi nedeniyle, normal bir bireyden daha fazla bir kas gücüne ihtiyaçları vardır. Bu da kas yapısının önemini bir kez daha ortaya koymaktadır (Bejjani, Kaye, Benham, 1996).

Bejjani ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışmada ise; geçici dahi olsa 71 müzisyenin % 75,5 inde çeşitli seviye üst ekstremite problemleri olduğu göze çarpmaktadır (Moultan, Spence,1992).

Görülüyor ki bütün bu rahatsızlıkları en aza indirmek için vücut yapısının iyi tanınması ve çalgıyı çalan kişinin vücut kapasitesinin üzerinde zorlanmaması gerekmektedir.

Özellikle yaylı çalgılarda önkol hareketinin önemi yadsınamaz. Kolun dirsek ekleminden rahat bir şekilde açılıp kapanması tam yay aktivitelerinde ve tüm çalış tekniklerinde kullanılan en önemli harekettir. Önkol ekleminin anatomik yapısına baktığımızda, dirsek eklemi üzerine etki eden ve kol üzerine lokalize olan 3 adet bükücü ( fleksör ) ve bir tane de açıcı (ekstensör ) kas bulunduğunu görürüz. Dolayısıyla çalgıdaki yay hareketlerinin rahat ve doğru yapılabilmesi de önkol kaslarının yapısı ile doğrudan ilişkilidir. Nüve Forum » akademik » Eğitim Fakültesi » Eğitim Bilimleri Bölümü

3-Esneklik (Laksite)

Esneklik kas performansının gelişiminde önemli etkenlerden biridir. Başka bir deyişle; bir enstrüman çalmanın temelini oluşturan sık tekrarlı hareketlerin başarısı ve rahatlığı bir anlamda kas esnekliğine bağlıdır (Yağışan, 2002).

"Çalgı eğitimi için gerekli olan esnekliği ise eserin teknik, müzikalite ve yorum özelliklerini en rahat ve istenilen düzeyde ortaya koyabilmek için kişinin/ çalıcının eklemlerinin hareket kapasitesini geliştirmek ve serbestlik kazandırmaktır" (Yağışan, 2002) diye tanımlayabiliriz.

Esnekliğin eksikliğinde birtakım çalgısal yetersizlikler ve fiziksel rahatsızlıkların oluşabileceği söylenebilir.


Nüve Forum » akademik » Eğitim Fakültesi » Eğitim Bilimleri Bölümü

SONUÇ ve ÖNERİLER:

A.İ.B.Ü. Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı'nda öğrenim gören 50 keman öğrencisi üzerinde yapılan ölçümler sonucunda, öğrencilerin fiziksel profillerinin benzerlik gösterdiği saptanmıştır. Bu sonucun, öğrenci seçimleri ve çalgı belirlemesi aşamasında fizyoterapistlerle iş birliği içerisinde çalışılmış olmanın doğal bir getirisi olduğu söylenebilir. Yapılan literatür taramalarında çalgı eğitimi alan öğrencilerin fiziksel standartlarına ait çalışmalara rastlanmamıştır. Yapılan araştırmanın bu konuya olan ilgiyi artırabileceği düşünülürse önemi açıktır.

Öğrencilerin çalmaya yönelik şikayetleri ile fiziksel durumları karşılaştırıldığında, boyundaki gergin bantların çalma esnasında ve sonrasında ağrı gibi şikayetlerin artmasına neden olduğu görülmüştür. Buna bağlı olarak da çalma esnasında ve sonrasında icracıda, çalma süresinin kısalması, performans düşüklüğü ve hatta enstrümanı bırakmaya kadar varabilen bir yelpazede çeşitli olumsuz durumların oluşması doğaldır.

Deneklerimizin sol karış uzunlukları ile parmak açma şikayetleri arasındaki ilişkiye bakıldığında sonucun istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görülse de, parmak açmada şikayeti olmayan öğrencilerin ufak bir farkla da olsa sol karış uzunluklarının fazla olduğu görülmüştür. Buna göre sol karış uzunluğunun oktav çalma gibi parmak açma gerektiren hareketleri rahatça yapabilmede bir avantaj olduğu düşünülebilir.

Keman çalarken karşılaşılan el kasılması, el terlemesi, parmakları yeterince açamama ve hızlı pasajları çalmada sorun gibi şikayeti olan öğrencilerin akademik başarıları ile bu fiziksel şikayetleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0.05). Bu sonuca göre fiziksel özelliklerin çalma performansına etkisi açıktır. Her ne kadar akademik başarıyı etkileyen pek çok faktör olduğu bilinse de fiziksel özelliklerin etkisi göz ardı edilmemelidir.

Sonuç olarak aşağıdaki öneriler getirilebilir:

1. Müzik eğitimi veren kurumlarda çalgı eğitimine öğrenci seçiminde fiziksel özelliklerin değerlendirilmesi gerekliliği göz ardı edilmemelidir. Bu konuda uzman fizyoterapist ve hekimlerden yardım alınması önerilir.

2. Çalma esnasında ve sonrasında fiziksel yapıdan kaynaklanan rahatsızlıkları en aza indirebilmek için öğretmenin, öğrencisinin fiziksel yapısını çok iyi tanıyarak kapasitesinin üzerinde fazla zorlamaması gerekmektedir.

3. Fiziksel yapının doğru tahlil edilmesi ile, kullanılacak çalgının da öğrenecek kişiye göre seçilmesi, öğrencinin çalgıda temiz ses üretmesini ve fiziksel olarak rahat etmesini sağlayacaktır.

4. Kişiye uygun çalgı belirlemede fiziksel yapının önemi kaçınılmazsa da kişinin o çalgıya duyduğu istek, motivasyon gibi etmenlerin de başarısındaki önemi yadsınamaz. Bu yüzden çalışılmak istenilen çalgıya öğrencinin fiziksel yapısı tam anlamıyla uygun değilse de bunun öğrenciye anlatılması, öğretmen tarafından ileride çıkacak sorunların tespit edilmesi, çalgının öğrenciye uydurulması gibi önlemlerle öğrencinin o çalgıyı yürütebilmesi sağlanabilir.

5. Keman öğrencileri üzerinde yapılan bu araştırma, diğer çalgı gruplarını kullanan öğrenciler arasında uygulanarak sonuçlar karşılaştırılabilir.

Kaynak Pdf


Nüve Forum » akademik » Eğitim Fakültesi » Eğitim Bilimleri Bölümü » Çalgı Eğitiminde Fiziksel Yapının Önemi