Hayat Bilgisi Programlarında Hedeflenen Kazanımlar: Hayat Bilgisi 1:
• Okulu ve çevresini korumak için sorumluluk alır.
• Çevrenin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasının bir vatandaşlık görevi olduğu bilincine uygun davranışlar gösterir.
• Doğal afetlerin zararlarından korunma yollarını araştırır
• Deprem, sel, çığ gibi doğada meydana gelen bazı değişikliklerin insanlara zarar verebileceğini fark eder.
Hayat Bilgisi 2:
• Okulu ve çevresini korumak için kendine düşen görevi yapar.
• Doğal afetlerin etkilerimden korunmak için güvenlik önlemlerinin gereğini yerine getirir.
• İnsanların çevreyi hangi yollarla değiştirdiğini ve bunun için neler yaptıklarını araştırır ve anlar.
Hayat Bilgisi 3:
• Okulunuzu ve çevrenizi temiz tutma konusunda uygulanabilir yeni fikirler üretebilmeyi öğrenir.
• Ülkemizde meydana gelen doğal afetleri öğrenir.
• Deprem öncesinde, deprem sırasında ve sonrasında yapılması gerekenleri bilir.
• Doğal afetlerden nasıl korunabileceğini öğrenir.
Fen ve Teknoloji 4-5 Programlarında Hedeflenen Kazanımlar:
Fen ve Teknoloji 4:
• Çevresinde farklı tipte yaşam alanları olduğunu keşfeder.
• Çevresindeki bir yaşam alanındaki canlıları ve bu canlıların içinde bulunduğu şartları gözlemler ve kaydeder.
• Yaşam alanlarının insan faaliyetlerinin olumsuz etkisinden korunması gerektiği çıkarımını yapar. Yakın çevresindeki kirliliği fark eder ve bu kirliliğe neden olan maddeleri listeler.
• Atatürk’ün çevre ile ilgili yaptığı çalışmalara örnekler veriri.
• Çevreyi korumak amacı ile yapılan birçok faaliyete gönüllü olarak katılır.
• Çevreyi korumak ve geliştirmek için bireysel sorumluluk bilinci kazanır.
• Düzensiz ve şiddetli yüksek seslerin, ses kirliliğine (gürültüye) neden olacağını fark eder. Yaşadığı çevredeki ses kirliliğini azaltmak için alınabilecek önlemleri tartışır.
• Erozyonla toprak kaybı arasında ilişki kurar.
• Hava, toprak ve su kirliliğini önlemek için alınabilecek önlemleri araştırır ve sunar.
Fen ve Teknoloji 5:
• Çevredeki bir yaşam alanına uyum sağlayabilecek bitki ve hayvanları tahmin eder.
• İnsan etkisiyle çevrenin nasıl değiştiğini araştırır.
• Yakın çevresindeki veya ülkemizdeki çevre sorunlarıyla ilgili bilgi toplar ve sunar.
• Yakın çevresinde, çevreyi bozabilecek davranışlarda bulunanları uyarır.
• Atatürk’ün çevre bilincinin geliştirilmesi ile ilgili sözlerine örekler verir.

Sosyal Bilgisi 4-5 Programlarında Hedeflenen Kazanımlar:
Sosyal Bilgiler 4:
• Çevresinde gördüğü doğal ve beşerî unsurları ayırt eder.
• Doğal afetler karşısında hazırlıklı olur.
• Teknolojik gelişmeler sonucu doğal kaynakların hızla tükenmesinin ve doğal çevrenin kirletilmesinin önüne geçebilmek için atık maddelerin geri kazanımının önemini öğrenir.
Sosyal Bilgiler 5:
• Çevresindeki ve ülkemizin çeşitli yerlerindeki doğal varlıklar ile tarihi mekanları, nesneleri ve yapıtları tanır.
• Yaşadığı bölgedeki insanların doğal ortamı değiştirme ve ondan yararlanma şekillerine kanıtlar gösterir.
• Yaşadığı bölgede görülen bir afet ile bölgenin coğrafi özelliklerini ilişkilendirir.
• Kültürümüzün sözlü ve yazılı öğelerinden yola çıkarak, doğal afetlerin toplum üzerindeki etkilerini örneklendirir.
• Yaşadığı bölgede görülen doğal afetlere neden olan uygulamaların farkına varır.
• Çeşitli ülkelerde bulanan ortak miras öğelerine örnekler verir.
Sosyal Bilgiler 6-7 Programlarında Hedeflenen Kazanımlar:
Sosyal Bilgiler 6:
• Doğal kaynakların bilinçsizce tüketilmesinin insan yaşamına etkilerini tartışır.
• Ülkemizin diğer ülkelerle doğal afetlerde ve çevre sorunlarında dayanışma ve işbirliği içinde olmasının önemini fark eder.
Sosyal Bilgiler 7:
• Küresel sorunlarla uluslar arası kuruluşların ve sivil toplum örgütlerinin kuruluş amaçlarını ilişkilendirir.
• Küresel sorunların çözümlerinin yaşama geçirilmesinde vatandaş olarak sorumluluğunu fark eder.

Fen ve Teknoloji 6-7-8 Programlarında Hedeflenen Kazanımlar:
Fen ve Teknoloji 6:
• Erozyona etki eden faktörleri deneyerek test eder.
• Erozyonun gelecekte oluşturabileceği zararlar hakkında tahminlerde bulunur.
• Doğal anıtların tüm insanlığa ait değerler olduğunu fark eder.
• Doğal anıtlara yakın ve uzak çevresinden örnekler verir.
• Doğal anıtların korunarak gelecek nesillere aktarılmasına yönelik bireysel ve iş birliğine dayalı öneriler sunar.
Fen ve Teknoloji 7:
• Ülkemizdeki ve dünyadaki çevre sorunlarından bir tanesi hakkında bilgi toplar, sunar ve sonuçlarını tartışır.
• Dünyadaki bir çevre probleminin ülkemizi nasıl etkileyebileceğine ilişkin çıkarımlarda bulunur.
• Ülkemizdeki ve dünyadaki çevre sorunlarına yönelik iş birliğine dayalı çözümler önerir ve faaliyetlere katılır.
Fen ve Teknoloji 8:
• Deprem tehlikesine karşı alınabilecek önlemleri ve deprem anında yapılması gerekenleri açıklar.
• Rüzgâr ile yel, tayfun, fırtına arasında ilişki kurar. Hortum ve kasırganın oluşum şartlarını ifade eder.
Yeni ilköğretim programlarıyla hedeflenen kazanımların öğretim süreci önceki programlardan farklı olarak çok sayıda etkinlikle de desteklendiği dikkat çekmektedir. Aşağıda bu etkinliklerden örnekler verilmeye çalışılmıştır.
Örnek Etkinlik 1
Ders: Hayat Bilgisi 3
Ünite: Okul Heyecanım
Konu: Çevre Hakkı
Bir grup öğrencinin “çevre panosu” oluşturduğu bir resim verilmiş, öğrencilerden de resimdeki öğrenciler gibi okul veya sınıflarında benzer bir “çevre panosu” oluşturmaları istenmiştir.
Örnek Etkinlik 2
Ders: Sosyal Bilgiler 4
Ünite: Yaşadığımız Yer
Konu: Doğa ve İnsan
Öğrencilere (yanlarına kağıt ve kalem aldıkları) okul civarında bir çevre gezisi yaptırılır. Gezi sırasında gördükleri her şeyi listelemeleri istenir. Listeledikleri varlıkların doğal ve beşeri unsurlar olduğu öğrencilere hatırlatılır. Öğrencilerden bu listelerden faydalanarak kavram haritaları yapmaları istenir. Daha sonra konuyla ilgili şu soruların sorulur:
• Çevrenizde doğal unsurlar mı yoksa beşeri unsurlar mı daha fazladır?
• İnsanlar çevrede ne gibi değişiklikler yapmışlardır?
Örnek Etkinlik 3
Ders: Fen ve Teknoloji 5
Ünite: Canlılar Dünyasını Gezelim Tanıyalım
Konu: İnsanın Çevreye Etkisi
İnsan faaliyetlerinin çevreye verdiği olumsuz etkilerle ile ilgili aşağıdaki etkinliği yaptırınız.
Orman............................. Yangınları ...................Ağaç Kesimleri ..................Erozyon
Neden…………………… Neden…………………… Neden…………………… ………………………….. ………………………….. ………………………….. Sonuç…………………… Sonuç…………………… Sonuç……………………

Bu olumsuzlukları gidermek için neler yapılabileceği ile ilgili alternatifler düşününüz?
6. Sonuç ve Öneriler
Avrupa Birliği’ne tam üyelik yolunda ilerleyen ve bir müzakere süreci geçirecek olan ülkemiz, ulusal çevre programını hazırlamış ve gerekli bir çok yasal düzenlemeyi yerine getirmiştir. Ancak, özellikle finansman eksikliğinden kaynaklanan uygulama sorunlarının bir süre daha devam edeceği açıktır. Müzakerelerin çevre ile ilgili konularda da çetin geçeceği açıktır. Bunun için, ülke genelinde bilgi akışı sağlanarak, özel sektörle gerekli irtibat kurularak, belli direktifler özelinde kapsamlı analiz çalışmaları yapılarak, rekabet ortamının bozulmasına neden olmadan, kaynaklar dikkate alınarak, makroekonomik dengelerin ve ekonomik gelişmenin devamlılığı sağlanarak, müzakerelerin uzamasına neden olmadan, gerçekçi bir müzakere pozisyonunun belirlenmesi temel hedef olmalıdır1. Hükümet tarafından çıkarılan yasaların uygulanabilmesinde topluma da önemli görevler düşmektedir. Vatandaşların bu görevlerini yerine getirmelerinde eğitim kurumları, televizyon ve gazeteler gibi görsel ve yazılı medyaya önemli sorumluluklar düşmektedir. Ailede başlayacak çevre bilinci ve olumlu tutum geliştirme sürecinin önemli iki ayağının eğitim kurumları ve iletişim araçları olduğu unutulmamalıdır.
Daha önce belirtildiği gibi, çevre eğimi de ailede başlar. Aileden, sokaktan ve kitle iletişim araçlarından kazanılan bilgiler, okullarda verilen öğretim kadar önemlidir. Dolayısıyla çevre eğitimi, örgün eğitim kadar hatta ondan daha fazla sistemli olarak yürütülecek bir yaygın eğitimin de konusudur2. Çevre eğitiminin sadece örgün eğitim kurumlarında verilmesi düşüncesi doğru olmayacaktır.
Çevre sorunlarıyla mücadelede ve çevre eğitiminin amacına ulaşmasında daha önce de belirtildiği gibi, geniş kitlelere ulaşmak önemlidir. Geniş kitlelere ulaşmanın yolu ise ilköğretimden başlayarak konuyu işlemek, bunu coğrafya dersi arcılığı ile bütün eğitim ve öğretim sürecince gündemde tutmak ve toplumu bu yolla bilinçlendirmekten
geçmektedir1. Çevre ve insan etkileşimi üzerinde önemle duran coğrafyacılardan ve coğrafya derslerinden çevre eğitiminde istifade edilmeye çalışılmalıdır.
Örgün eğitimde çevre eğitimi bazı ülkelerde müstakil bir ders olarak okutulurken, diğer bazı ülkelerde konuyla ilgili dersler içerisindeki konulara serpiştirilerek verilmektedir. Çevre eğitimi, eğer diğer dersler içerisinde veriliyorsa, okul öncesinden lise son sınıfa kadar düzenli ve planlı bir şekilde birbirinin devamı niteliğinde olmalıdır2. Ülkemizde de, çevre içerikli konular ilköğretim ve ortaöğretimde diğer bazı programların bünyesinde verilmektedir. Bu derlerdeki ilgili konulara gereken önem verilmeli ve ilgililer konunun takipçisi olmalıdır. Ayrıca, İlköğretim programları arasında bir dönem olduğu gibi adında “çevre” ifadesi geçen dersler bulunabilir ve böyle de mesajlar verilebilirdi.
Eski İlköğretim programında çevre ile ilgili ünitelerin daha çok Fen Bilgisi programında yoğunlaştığı görülmektedir. Ayrıca, bu konuların daha çok ezberci bir zihniyetle düz anlatım şeklinde ve uygulamaya dönük hiçbir etkinlik yapılmadan verildiği bilinmektedir. Oysa, ilköğretimde konuların özelliklerine göre, çok çeşitli öğretim yöntemleri kullanmak mümkündür. Bilindiği gibi, en etkili ve kalıcı öğrenme yolu, yaparak ve yaşayarak öğrenmedir. Aktüel ve somut örneklerin bolluğu nedeniyle çevre konuları bu öğretim yönteminin uygulanmasına oldukça elverişlidir3. Ayrıca, çevre eğitiminde görsel ve yazılı medyanın önemi de araştırmalarla ortaya konulduğuna göre, bu kaynaklardan da yeterince faydalanmak gerekmektedir. Ülkemizde medya kuruluşları ile işbirliğine gidilmelidir. Bu guruplar, çevreye ve sorunlarına dikkat çekici programlara yer vermelidir. Gerekirse, medyaya buna yönelik yaptırımlar getirilmelidir.

Yeni İlköğretim öğretim programlarındaki çevre içerikli konuların yeterli olduğu ve özellikle Hayat Bilgisi ile Fen ve Teknoloji derslerinde yoğunlaştığı söylenebilir. Ancak, öğretim sürecindeki diğer faktörlerin önemi unutulmamalıdır. Örneğin, ebeveynler ve öğretmenlerde çevre bilinci sağlanmadıkça, çevre eğitiminde başarı sağlanması mümkün değildir. Bunun için, çevre eğitimi toplumun tüm kesimlerine ulaşacak şekilde yaygınlaştırılmalıdır. Sivil toplum örgütlerine ve üniversitelere de görevler düşmektedir. Eğitim programları, kampanyalar ve üniversitelerin çeşitli programlarında buna yönelik dersler eklenerek işe başlanabilir. Hizmet içi eğitim kursları ile öğretmenler ve diğer yetkililer bilinçlendirilmelidir.
Konunun iki önemli muhatabı Çevre Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı arasında 1999 yılında zorunlu çevre dersleri getirilmesi gibi radikal kararlar getiren işbirliği protokolü imzalanmıştır. Bu protokol, okul öncesi ve ilköğretim çağındaki çocuklarda çevre bilincinin geliştirilmesi amacıyla uygulamalı çevre eğitimine ağırlık verilmesi; ortaöğretim kurumlarında bir saat zorunlu çevre dersinin okutulması; ülke genelinde hizmet içi eğitim kursları ile çevre bilincine dikkat çekilmesi gibi çalışmalar içermektedir. Bazı uygulamalar olmakla birlikte, bu protokole daha işlerlik kazandırılması gerekmektedir. Çevre eğitimi, her yaş ve meslekte belirli bir program çerçevesinde verilmeye çalışılmalıdır.
Sempozyum, kongre ve panel gibi etkinliklerle, akademisyenler ve sivil toplum örgütlerinin de katılımları sağlanmalı ve kamuoyu bilinçlendirilmelidir.
Üniversitelerde özellikle Eğitim Fakülteleri, Fen Edebiyat Fakülteleri ve Mühendislik Fakültelerinde müfredat programları gözden geçirilmelidir. Örneğin, Eğitim Fakültelerinin tüm bölümlerinde öğretmen adaylarında çevre bilinci geliştirecek dersler ve etkinlikler verilmeye çalışılmalıdır. Yine üniversitelerdeki tüm akademisyenler hizmet içi kurslar ve benzeri etkinliklerle bilinçlendirilmelidir.
Sonuç olarak, revize edilen İlköğretim programlarındaki çevre içerikli konuların yeterli olduğu söylenebilir. Çevre eğitiminin amacına ulaşmasını, öğretim sürecinin diğer değişkenleri belirleyecektir. Bunun için, ilgili ve yetkili merciler artık enerjilerini bu yönde harcamaya başlamalıdır.

» Nüve Forum » akademik » Eğitim Fakültesi » İlköğretim Bölümü

kaynakpdf