GİRİŞ

Batı dünyasında lokomotif (tren) sürücüsüne, radyo evlerinde stüdyolarda sunuculara yardımcı olan teknik kişilere “lokomotif mühendisi, stüdyo mühendisi” denir. Bu kişilerin genelde konunun mühendisi (veya ustası) olduğuna dair bir de sertifikası (ruhsat) bulunur ve bu sertifikalar mühendislik odaları veya ilgili meslek odaları tarafından verilmiştir. Söz konusu ruhsatları alabilmek için bu kişiler konuyla ilgili becerilerini ilgili odalara veya mesleki kuruluşlara kanıtlamak zorundadır [1].

İngiltere, ABD ve mühendislik eğitim sistemleri benzeri ülkelerde akademik eğitim programından sonra mezunlarının diplomalarına genelde “BSc. in Engineering” “MSc. in Engineering” gibi sıfatlar yazılır. Bu ülkelerde mezunlar mühendislik odalarından yetki almadan piyasada “mühendis” olarak imza atma yetkisine sahip değildir. Mezunlara genelde bir kaç yıl piyasada çalıştıktan sonra meslek odaları, üniversiteler ve diğer kıdemli mühendislerin işbirliği ile hazırlanan bir sınavdan geçtikten sonra “mühendis” ünvanı verilir. Mezunlar bu ünvanı mühendislik odalarından aldıktan sonra mühendis olarak imza atma yetkisine sahip olurlar.

Ülkemizde 20. yüzyılın başında bugünkü Yıldız Teknik Üniversitesi mezunlarına “Mühendis”, bugünkü İstanbul Teknik Üniversitesi mezunlarına “Yüksek Mühendis” ünvanları vermiş ve bu ünvanları aldıktan sonra mezunlara imza atabilme yetkisi tanınmıştır. 1960’lı yılların başında emsal ilkesi güdülerek ODTÜ’de mühendislik fakültesinden BSc. Programını bitiren mezunlar “Mühendis”, MSc. Programını bitiren mezunlar “Yüksek Mühendis” olarak imza yetkisine sahip olmuşlardır. Tabii ki burada büyük bir çelişki doğmuştur. ABD’de akredite olan bir akademik programın benzeri Türkiye’de uygulandığında mezunları “mühendis” veya “yüksek mühendis” oluyor, ABD’de benzeri akademik program uygulandığında mezunları sadece “mühendis” adayı olabiliyor [2,3].
1982 yılı sonrası, YÖK (Yüksek Öğretim Kurulu) mühendislik fakülteleri için genelde ODTÜ’de uygulanan sisteme benzer bir program benimsemiş böylece tüm mühendislik fakültelerimizin mezunları kendilerini bu çelişkili durumun içinde bulmuş ve bulmaktadır. Mezunlarımız mühendislik becerilerini bir profesyonel kuruluşa kanıtlamadan “mühendis” diye imza atabiliyorlar.

Bu durumun yarattığı negatif etkiler ise yollarımıza, şehirlerimize günlük yaşantımıza, afet ve felaketlerde oluşan yaşantı koşullarına yansımaktadır. Bir başka deyişle mühendislerimiz toplumumuzun beklentilerini yerine getirememekte, teknolojilerimizin çoğunu ithal etmek zorunda kalmakta, mühendislik uygulamalarımız (yol, su, elektrik ..) eksik veya hatalı olmaktadır.

Söz konusu çelişkilerin ve durumların mezunlarımız üzerinde de negatif etki yarattığı bilinmektedir. Mezunlarımız kanımızca mezun oldukları fakültelerden uzak durmakta, söz konusu fakültenin kendilerini yeterli bilgi ve beceri ile donatamadığı kanısına kapılmaktadır. Bizler de (öğretim üyeleri) mezunlarımızın mühendislik rekabet gücünü arttırmak için “daha iyi mühendis olmaları için” müfredatı yoğunlaştırmak, konuları, sınırlı zamandan ötürü, daha hızla geçmek gibi çabalara başvurmak zorunda kalıyoruz. Çabalarımız ne yazık ki nafile gibi görünmektedir. Bunun en önemli nedenleri kanımızca şöyle sıralanabilir:

1. Mühendislik eğitimi, uygulamaları ve mesleği ile ilgili bir rasyonelimiz bulunmaması.
2. Fakültelerimize merkezi sistem tarafından gönderilen öğrenci sayılarının bölümlerimizin kapasitesini aşması.
3. Eğitim laboratuvarlarımızı donatmak için gerekli maddi olanakların sağlanmaması.

Bu çalışmada ABET’in 1982 mühendislik mesleği tanımından başlayarak bu tanımın içeriğini irdeleyerek müfredata nasıl yansıdığını belirterek fakültelerimiz akademik programları için nasıl bir rasyonel oluşturulabileceği gösterilecektir. Mühendislik mesleğinden toplumumuzun faydalanabilmesi için üniversitelerin, meslek odalarının, yerel ve/veya merkezi akademik yönetimlerin neler yapması gerektiği önerilecektir.


» Nüve Forum » akademik » Mühendislik Fakültesi » Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü

MÜHENDİSLİK MESLEĞİ (ABET 1982)


Literatürde mühendislik mesleği ile ilgili birçok tanım bulunmaktadır. İlk tanımlar 18. asra kadar uzanmaktadır. Genelde bu tanımlar mühendislik mesleğini bir sanat ve/veya bir beceri sergileme yeteneği olarak açıklar [4]. ABET, 1982’de daha önce ECPD, IEEE ve benzer kuruluşların mühendislik eğitim programları akreditasyon işlevlerini tek kuruluş altında birleştirmek üzere oluşturulmuştur. Aynı yılda yayımladığı akreditasyon kriterleri içinde bir mühendislik mesleği tanımı da yayımlamıştı [5,6]. Bu tanımın Türkçe tercümesi aşağıdaki gibi yazılabilir:

“Mühendislik, matematiksel ve doğal bilimlerden, ders çalışma (study) deney yapma ve uygulama yolları ile kazanılmış bilgileri akıllıca kullanarak, doğanın maddeleri ve kuvvetlerini insanoğlu yararına sunmak üzere ekonomik olan yöntemler geliştiren meslektir.”
Bu tanım çok yoğunlaştırılmış bir tanım olduğu için biraz açmak gerekmektedir. Tanımın beş ana öğeden oluştuğunu kabul edersek söz konusu öğeleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

1. Matematiksel ve doğal bilimler
2. Kazanılmış bilgiler nasıl elde edilecek?
3. Akıllıca kullanmak eğitime nasıl yansımakta?
4. Doğanın maddeleri ve kuvvetlerini insanoğlu yararına sunmak
5. Ekonomik olan yöntemlerin geliştirilmesi eğitimi

Tanımı yukarıdaki gibi açtıktan sonra her öğenin nasıl geniş konuları içerdiği daha iyi anlaşılmaktadır. Bu yazıda her öğeden özetle bahsedilecektir. Kanımızca, yukarıda sözü geçen bilgi ve beceriyi öğrencilere kazandırabilmek için, akademisyenler “akademik programları” hazırlarken aşağıdaki hususları göz önüne almalıdırlar:

1. Günün 24 saatinin 8 saati gençlerin uyku saatidir (rejenerasyon), 8 saati görev içindir (öğrencilik işlevlerini yerine getirmek için) son 8 saatin de fizyolojik ve kültürel işlevleri (yemek diğer ihtiyaçlar, kültür, sanat faaliyetleri... gibi) yerine getirmek için ayrılacağı varsayılmalıdır.
2. Ders kredi saatleri ABET isterleri üstüne mümkün olduğunca fazla çıkmamalıdır. 128 kredi saatle yapamadığınızı 138 kredi saatle yapmak çok daha zordur.
3. Akreditasyon mercileri, sistemin öğrencinin ne kadar bilgi ezberlediğini değil yaşam boyu öğrenme becerisini nasıl kazandırdığı hususunu incelemektedirler.
4. Zaman kıtlığı nedeniyle ders saatlerinin, öğrencilere daha çok konuları nereden, nasıl çalışacakları ve hangi problemleri çözerek öğrenecekleri ile değerlendirilmesi gerekmektedir.
5. Ders konularımızın niteliğinden dolayı öğrenci öğretim üyesi karşılıklı etkileşimli ortamda bulunabilmeli bu nedenle sınıflarda öğrenci sayısı 20’yi aşmamalıdır (kişisel deneyimimize dayalı bir sonuç).



» Nüve Forum » akademik » Mühendislik Fakültesi » Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü

MATEMATİKSEL VE DOĞAL BİLİMLER

Matematiksel bilimlerle ilgili müfredat genellikle uygun olmaktadır. Sadece mikroişlemcilerin gelişmesi ve yaygın biçimde uygulanması sonucu ölçümler istatistiksel değerleri ile yapılabilmektedir. Bu nedenle matematikte klasik müfredata ilaveten mühendislik öğrencilerine istatistiksel parametreler, anlamları ve nasıl elde edildiklerinin öğretilmesi gerekmektedir.

Doğal bilimler daha önceden Fizik, Kimya ve Biyolojiden oluşmakta idi. Biyolojinin bir alt dalı sayılan Ekoloji son yıllarda kazanılan yeni bilgiler sonucu Fizik, Kimya, ve Biyoloji gibi tek başına bir doğal bilim dalı olarak kabul edilmektedir [7]. Ekoloji çevre bilimin temel doğal anabilim dalı sayılmaktadır. Genetik mühendisliği dalındaki son gelişmelere göre diğer canlılarla ne kadar ortak genlerimizin olduğu belirlenmiştir. Son yıllardaki gelişmelerden Ekoloji (yani canlıların kendi aralarında ve cansız ortamlarla ilişkisini açıklayan doğal bilim dalı) bilim dalı bilgilerinin mühendislere, doğru mühendislik kararları alabilmeleri için, bir bilimsel taban oluşturduğunu kabul etmekteyiz.

Fizikte kütleler arası çekim kuvveti, manyetik kutuplarla, elektrik yüklerle ilgili güçler, kimyada atomlar arası çekim güçleri vs doğal oluşumlardır. Ekolojide de biyotik potansiyel ve çevre direnci güçleri anlaşılması gereken doğal güçlerdir. Her gücün kendine göre özellikleri ve sonuçları vardır. Mühendisler bu güçlerin nasıl etki yaptığı, günlük yaşamımızla ilgisi, bu güçlerden nasıl faydalanabileceğimizi, kötü etkilerinden nasıl korunmamız gerektiğini bilmek durumunda, yaptıkları tasarımlarında bunları gözönünde bulundurmak zorundadır.


» Nüve Forum » akademik » Mühendislik Fakültesi » Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü

KAZANILMIŞ BİLGİLER NASIL ELDE EDİLECEK?

Tanımda Matematiksel ve Doğal bilimlerden bilgilerin nasıl elde edileceği açıklanmıştır. Ders çalışma, ders dinlemeden farklı olarak öğrenciye ödevler ve ödevleri yapabilmek için gerekli sürelerin (genelde her kredi saat için iki saat) verilmesi ve bu sürelerin haftalık 40-44 saatlik programın içinde yer alması demektir. Tabii ki verilen ödevlerin denetlenmesi gerekmektedir (aksi takdirde yapılan hatalar ancak sınavlarda fark edilecektir). Burada yeterince öğretim elemanınız yoksa bu fonksiyonu yerine getirmek imkansız olacaktır ve tanımdaki isterlerin birincisi yerine getirilmiş olmayacaktır. Deney yapmak için gerekli laboratuvar donanımı da olmazsa olmazlardan sayılmaktadır. Bir çok fiziksel etkiyi ancak uygun donanımlarla algılayabiliyoruz. Son olarak temel bilim konularında öğrenciler uygulamalı çalışma yaparak doğanın madde ve güçlerinden faydalanma bilgileri ile donatılmış olacaklardır. Tanımın bu parçasından elde ettiğimiz en önemli bilgi : Bu tanıma göre “Matematiksel ve Doğal Bilimlerden” kazanılmış bilgi yoksa mühendislik de yoktur.

Mühendislik Fakültelerinin bu isterleri yerine getirebilmesi için Fen Fakülteleri ile sıkı işbirliği yapması gerekmektedir. Mühendislik Fakülteleri bu dersleri çok önemsemeli, “biz daha iyi veririz” duygusuna kapılmamalı, emaneti bu iş için hayatını adamış kişilere bırakmalıdır. Fen Fakülteleri de Mühendislik öğrencilerine kendi öğrencileri gibi bakmalı ve tanımdaki isterleri yerine getirme sorumluluğunun kendilerine ait olduğunu bilmeleri gerekmektedir.


» Nüve Forum » akademik » Mühendislik Fakültesi » Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü

AKILLICA KULLANMAK EĞİTİME NASIL YANSIMAKTA?

Mühendislik bilimleri ile ilgili konularda (statik, dinamik, elektrik-elektronik devreleri, işaret işleme, kontrol, haberleşme gibi) binlerce kitap bulunduğu malumdur. Bu kitapların ortak yanı kendi konularında, Matematiksel ve Doğal bilimlerden kazanılmış bilgileri akıllıca kullanarak mühendislik bilimleri ile ilgili yöntemler geliştirmesi konularını içermeleridir. Mühendislik bilimleri bilgilerini pekiştirmek için gerekli laboratuar deneylerini ve uygulamalarını geliştirmek fakülte öğretim üyelerine ait önemli bir görevdir. Bu laboratuarda yapılan başarılı deneyler ve uygulamalar ileride mezunlara iyi tasarım ve yöntem geliştirme becerisini kazandıracaktır. Öğretim üyelerinin bu önemli çalışmaları yapabilmeleri için Fakülte idareleri tarafından bu işlevlerin yük sayılması ve terfileri için bir kriter sayılması gerekmektedir kanısındayız.


» Nüve Forum » akademik » Mühendislik Fakültesi » Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü

DOĞANIN MADDELERİ VE KUVVETLERİNİ İNSANOĞLU YARARINA SUNMAK

İnsanoğlunun “yararına sunmak” gibi konular çok geniş ve genelde felsefi olmaktadır. Konuyu kısa ve bilimsel çerçeve içinde tutabilmek ve mühendislik uygulamaları ile sınırlandırabilmek için aşağıdaki postülayı sunmak ve bu postüladan hareket etmek zorundayız:
Postüla: İnsanlar (diğer tüm canlılar gibi) iradeleri dışında (rağmen) oluşur (doğar), iradeleri dışında yaşamlarını sonsuza kadar (biyotik potansiyel) sürdürmek için çaba gösterir, ve iradeleri dışında yaşamları sona erir (çevre direnci).

Yukarıdaki postüla, mühendisler için bir çerçeve belirlemektedir. Bu çerçeve içinde, kabullenilmiş etik kurallarını [8] ihlal etmemek kaydı ile , oluşum, yaşam sürdürme ve yaşamın sona ermesi süreçlerini doğanın, insanlığı büyük ölçüde etkileyen (yıldırımlar, depremler, kuvvetli canlıların daha az kuvvetli canlıların yaşamlarını tehdit etmesi... gibi) olaylarını bertaraf edecek şekilde doğanın maddeleri ve kuvvetlerinden faydalanarak yöntem geliştirebilirler.


» Nüve Forum » akademik » Mühendislik Fakültesi » Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü

EKONOMİK OLAN YÖNTEMLERİN GELİŞTİRİLMESİ EĞİTİMİ

Burada “Mühendislik Tasarımı” konusunu ele almamız gerekmektedir. Öğrenciye Mühendislik Tasarımı becerisi kazandırmak kanımızca Mühendislik Fakültelerinin en önemli akademik görevlerinden biridir (müfredat detayları Bölümlerin en önemli görevleri olduğu gibi). Mühendislik bir bütündür, tasarlanan sistemler bir mühendislik ürünü olduğuna göre doğal olarak tasarıma tüm fakülte disiplinlerinin katılması söz konusu olmalıdır. Projelerin bir grup öğrenciye bir grup öğretim üyesi tarafından verilmesi, denetlenmesi ve değerlendirilmesi gerekmektedir.

ABET’in mühendislik tasarımı için öğrencilere yeterince zaman ayrılmasını tavsiye ettiği bilinmektedir. Mühendislerin yaşam boyu sürdürecekleri en önemli teknik uğraş mühendislik tasarımı yapmak olacaktır. Bu konuda ABET isterleri yaygındır, ayrıca literatürde yüzlerce kitap bulunmaktadır. Onun için burada tasarımın inovativ, iteratif, gibi tavsiyelere değinilmeyecektir. Ancak, literatürde yaygın olmayan iki hususun üzerinde durmamız gerekmektedir. Birinci husus her öğrencinin tasarım dersleri süresince bir “seyir defteri (log book)” tutması, öğretim üyelerinin seyir defterlerini sürekli izlemesidir. İkinci husus ise tasarım dokümanının hazırlanması ve içeriklerindeki açıklamalardır. Genelde tasarımı yapan mühendislerin teknik seviyeleri tasarım dokümanının muhatabı olan tasarımı uygulayacak kişilerden daha yüksektir. Bu nedenle tasarım mühendisleri tasarım doküman içerikleri kimler tarafından uygulanacaksa yazılar, açıklamalar söz konusu uygulayıcıların seviyesine kadar inmeli ve hata yapmamaları için tasarımda yeterince detay bulunmalıdır. Şayet uygulayıcılar hata yaparsa hata sorumluluğunun tasarım mühendislerine ait olması gerektiği inancındayız.

Tasarım ürününün kullanıcı kitlelere uygun maliyette sunulması gerekmektedir. Bu nedenle tasarımda alternatif malzeme belirleme alışkanlığı, sürdürülebilirlik kavramlarının da aranan özelliklere ilave edilmesi gerekmektedir.



» Nüve Forum » akademik » Mühendislik Fakültesi » Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü

SONUÇLAR

Mühendislik ürünleri uygulama çevreleriyle çok yakından ilgilidir. 1950’li yıllarda Mısır’daki ASWAN barajı yapılırken o zamanki yönetim batı dünyası ile ihtilafa düşmüştü. Batı dünyası barajın yapımı için verilen kredileri kesince Mısır hükümeti Ruslarla anlaşıp onların teknolojisi ile baraj yapımını sürdürme kararı almıştı. Rus mühendisleri çöl ve sıcak iklim bilgileri olmadığından ayrıca kendi iklimleri çok soğuk olduğundan tasarladıkları motorlu araçlarının (motoru sıcak tutusun diye) egzoz borularını motorun yanından geçirmekte idi. Bu çözüm Mısır’da tüm motorların şişmesine neden oldu ve baraj inşaatı gecikme sürecine girmişti. Büyük çabalar sonucu Mısır, Rus kredisi ile baraj inşaatında kullanmak üzere İngiliz motorlu araçlar almak zorunda kalmıştı. İngiliz mühendisler, sömürgelerindeki iklim ve çevre koşullarını öğrenmiş ona göre motorlu araçlarını tasarlıyorlardı.
Mühendislik Fakültelerinin de bir rasyonelden başlayıp akademik programlarını tasarlarken yerel koşullarını göz önünde bulundurmaları, öğrencilerine uygun tasarım projeleri yaptırmaları gerekmektedir. Matematiksel ve Doğal bilimlerin herkes için aynı, ancak mühendislik çözümlerinin yerel ve/veya uygulama alanlarına göre farklı olabileceğini öğrenci mezun olmadan öğrenmelidir.

Bir ülkede mühendislik mesleğinin ilerlemesi için mühendislerin tasarım yapması, tasarımın sonuçları değerlendirildikten sonra, aksaklıklar varsa ve sürekli tekrarlanıyorsa (yollarımızın kısa aralıklarla asfaltlanması gerekiyor) bunlar mühendislerin eğitim sisteminden kaynaklanabilmektedir. Mühendislik fakülteleri bu durumdan haberdar olmalıdır. Bu geri besleme fonksiyonunun mühendislik odalarına ait olması gerektiği düşüncesindeyiz.

Mezunlarımıza gerçek bir mühendislik uygulama ortamı sağlamak ve topluma doğrudan faydalı iş yapabilmeleri için her ilçede en az bir mühendislik bürosu açılması gerekmektedir. İlçe mühendislik bürolarımız hem mezunlarımız için birer tasarım eğitim merkezi durumunda olacak, hem de halkımızın ihtiyaçlarını gidermek üzere birer proje üretim merkezi oluşturacaklardır.


» Nüve Forum » akademik » Mühendislik Fakültesi » Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü

kaynakDoc