Atabey Tüneli Mühendislik Jeolojisi İncelemesi

1. GİRİŞ
1.1. Çalışma Amacı
Bu çalışma Isparta ili, Atabey Ovasında mevcut pompaj tesisleriyle sulanamayan tarım alanlarının Eğirdir Gölünden pompayla sulanması için açılan Atabey tünelinin Mühendislik Jeolojisi çalışmalarını içermektedir.
Çalışma,tünellerde kaya kütlesi sınıflama sistemlerinden Q sisteminin Gönen-Keçiborlu Sulama Tüneline uygulanması ve bu sistem yardımı ile tünelin jeolojik ve jeoteknik koşullarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.
1.2. Çalışma Alanının Yeri
Çalışma alanı Eğirdir Gölü ile Atabey-Harmanören (Göndürle) Köyü arasında yer almaktadır. Tünel girişi Isparta İline 40 km, çıkışı ise 25 km.’dir. Giriş, Eğirdir - Bedre Köyünün 1 km. güneyinde, çıkışı Atabey-Harmanören Köyünün 1,5 km. kuzeyindedir (Şekil 1. Yer Bulduru Haritası).
1.3. Çalışma Yöntemi ve Süresi
Yapılan çalışmada önce bölgenin genel ve yapısal özellikleri arazi çalışmaları ve önceki çalışmalardan yararlanılarak hazırlanmıştır. Daha sonra birimlerin mühendislik özellikleri belirlenerek tünel güzergahının 1/25.000 ölçekli jeoloji haritası ve en kesiti hazırlanmış, kaya kütlesi sınıflamaları ve iksa önlemleri için Q sistemi kullanılmıştır.
Sınıflamaya temel teşkil eden veriler, I.S.R.M. (Uluslar arası Kaya mekaniği Deneyi) önerileri doğrultusunda toplanmış ve değerlendirilmiştir. Sondaj verileri ise D.S.İ. XVIII. Bölge Müdürlüğü’nden temin edilmiştir. 2000 Eylül ayında başlayan çalışma arazi ve büro çalışmaları şeklinde 2001 Mayıs ayına kadar devam etmiştir.

Şekil 1. Yer Bulduru Haritası
1.4. Teşekkür
Bu çalışmamda başta arazi ve büro çalışmalarımda ve problemlerimin çözümünde yol gösteren Danışman Hocam Sayın Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ’a, öneri ve fikirlerinden dolayı sayın Yrd. Doç. Dr. Ali YALÇIN’a ve Bölümün diğer öğretim üyesi ve yardımcılarına, D.S.İ. XVIII. Bölge Jeoloji Yüksek Mühendisi Mahmut CAN’a, ayrıca yaşamım boyunca desteklerini eksik etmeyen aileme teşekkür ederim.

2. COĞRAFYA
2.1. Doruklar ve Akarsular
Çalışma alanında görülen yükseklikler ; Sivritepe, İmamtarlasıtepe, Uluderetepe, Kaletepe, Hüyüktepe.
Bu tepelerin yükseklikleri ise;
Sivritepe - 1576m
İmamtarlasıtepe - 1329m
Uluderetepe - 1300m
Kaletepe - 1108m
Hüyüktepe - 750m
Öpencik ve Akçapınar dereleri inceleme alanında bulunan derelerdir.
2.2. İklim ve Bitki Örtüsü
Çalışma alanında Akdeniz ve İç Anadolu’nun karasal ikliminin karışımı gözlenmektedir. İklim oldukça sert olmakla beraber, karasal iklimden daha çok yumuşak bir iklim ve yağış hüküm sürer.
Kışları soğuk ve yağışlı, yazları ise sıcak ve kuraktır. Gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı oldukça fazladır.
2.3. Ulaşım
Tünel girişi Eğirdir-Bedre köyünün 1km güneyinde, çıkışı Atabey-Harmanören köyünün 1,5 km kuzeyindedir. Giriş ağzına asfalt yoldan 1km’lik stabilize yolla, çıkışa ise tamamen asfalt yolla ulaşım her mevsim mümkündür.

3. GENEL JEOLOJİ
3.1. Önceki Çalışmalar
İnceleme alanı Türkiye’nin güney batısındaki Batı Toroslar’da bulunmaktadır. Karmaşık jeolojik özeliğe sahip olan bölge yerli ve yabancı bilim adamları tarafından farklı amaçlarla araştırılmıştır.
-Poisson, (1968-1979); Isparta, Burdur, Antalya, Korkuteli dolaylarında araştırmalar yapan çalışmacı Likya ve Antalya nap birimleri ile Beydağları otoktonunun stratigrafisini ve yapısal konumlarını ortaya koymaya çalışmıştır. Çalışmacı, Likya naplarının Langiyen’de Neotetis kuzey kolundan, Antalya naplarıın ise maestrihtiyen Daniyen’de Neotetis güney kolundan kaynaklandığını ve bölgeye yerleştiğini savunmuştur.
-Halit Özden Yatkın, Atilla Topçam, (1976); Enerji ve tabi kaynaklar Bakanlığı, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan raporda Atabey Ovası için 1/100 000 ölçekli hidrojeoloji haritası yapılmıştır. Haritada jura kireçtaşı, Kretase filişleri, üst Kretase kireçtaşları, Eosen filiş, Eosen kireçtaşı, Oligosen konglomeraları, Neojen ve Pliyo-Kuvaterner birimleri ayırtlanmıştır. Atabey Ovası için yeraltı suyu bilançosu yapılmıştır. Beslenme, üst Kretase kireçtaşlarına yağıştan süzülme 8,5x106 m3/yıl alınmıştır. Boşalma miktarları kaynaklarla 1,5x106 m3/yıl, kireçtaşlarıyla yeraltından ovaya akış 7x106 m3/yıl olarak hesaplanmıştır. Emniyetli verim boşalmanın %60’ı olan 5x106 m3/yıl alınmıştır. Atabey Ovasında yeraltı suyu kalitesinin sulamaya uygun ve suların C2 S1 sınıfında olduğu belirtilmiştir.
-Gutnic ve diğerleri, (1979); Batı Toroslar’ın jeolojisini inceleyen Fransız çalışma grubu Isparta bölgesinde temelde alt otokton adı altında Davrazdağı, Erenlertepe formasyonunun üzerine Çamlıdere Olistrosromonun geldiğini belirtmişlerdir. Kretase sonunda Antalya Napları Isparta çay ünitesinin allokton olarak bölgeye yerleştiğini vurgulamışlardır.
-Koçyiğit, (1981); Batı Toroslar’da karbonat platformunun evrimini incelemiştir. Araştırmacı Toroslarda gözlenen ve egemen kaya türü genelde sığ denizel özellikli Paleozoyik, Mesozoyik ve Alt Tersiyer yaşlı karbonatlarda oluşan yüzlekleri Toros Karbonat platformu olarak adlandırılmıştır.
Platformdaki stratigrafik boşlukların genelde üst Karbonifer – Alt Triyas’a rastladığını belirtmiştir. Araştırmacı, tüm Mesozoyik istifinin egemen kaya türünün sığ denizel kökenli karbonatlar olduğunu ve transgrasyonla başladığını söylemektedir.
-Yalçınkaya ve diğerleri: , (1986); Batı Toroslar’ın jeolojisi ile ilgili yaptıkları araştırmada, Antalya Napları, Beyşehir-Hoyran Napları ve Lisiyen Napları’nın Menderes Masifi’nin kuzeyinde Ankara zonunda oluşan ofiyolitlerin üst Kretase-üst Paleosen’de masifin güneyine, üst-Paleosen Alt Eosen’de Anatolid-Torid Platformunun güneyine aktarılması sonucu oluştuklarını, bunların aynı kökenli kuzeyden gelen ofiyolitler olduğunu tespit etmişlerdir. Bölgenin güneyindeki D-B yönlü sıkışma rejimi, kuzeyde çekme gerilmelerine karşılık birçok horst ve grabenin oluşmasını ve bu yapıların çukurluklarında günümüze kadar ulaşan göllerin çanaklarının meydana gelmesini sağlamıştır.
-Hilmi ÖZKÜÇÜK, (1968); DSİ.13. Bölge Müdürlüğünce Atabey ovasının sulanmasına yönelik Atabey –I tüneli 1974 yılında tamamlanmıştır. Hilmi ÖZKÜÇÜK, güzergahta geçilen kireçtaşlarının karstik yapıda olduğunu belirtmiştir. Altıntaş Göndürle tünel güzergahındaki ofiyolit-kireçtaşı dokanakları ile fay zonlarından boşalımların olduğunu vurgulamaktadır.
-IRLAYICI (1998); Çalışmada önemli yer altı suyu rezervuar özelliği taşıyan Eğirdir ve Burdur gölleri arasındaki bölgenin hidrojeolojik özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bölgenin jeolojik haritası hazırlanarak litolojik birimler tanımlanmıştır. Litolojik birimler hidrojeolojik özellikleri açısından değerlendirilmiş ve bölgenin hidrojeoloji haritası yapılmıştır. Akifer niteliğindeki birimlerin hidroloji parametreleri belirlenmiştir. Bölgede kapalı bir havza niteliğinde bulunan Atabey ovası için su bilançosu hazırlanmıştır. İnceleme alanında 3 dönem yer altı suyu seviye haritaları hazırlanarak, yeraltı suyunun mevsimlere göre değişimi ve akım yönü belirlenmiştir. Çalışma alanının komşu havzalarla ilişkilerinin belirlenmesi amacıyla jeolojik kesitler hazırlanmıştır (yayınlanmamış).

3.2. Stratigrafi
Çökel Kayaçlar
Paleozoyik : Pkçt: Girimsi siyah renkli, orta-kalın katmanlı bol kırıklı ve çatlaklı Permiyen yaşlı kireçtaşları, çalışma alanının en yaşlı çökel topluluğunu oluşturmaktadır. Tabanı gözlenmeyen kireçtaşları, üstten alt Triyas’ın marnları tarafından örtülmüştür.
Mesozoyik : TRm: Triyas killi kireçtaşı-marn: Beyaz, bej, killi sarı renkli, ince katmanlı alt Triyas yaşlı killi kireçtaşı ve marnlar, Mesozoyik denizinin tabanını oluşturur. Tipik gel-git düzü ortamını yansıtan bu çökellerin içerisinde yer yer jipsli düzeyler gözlenir. Altta Permiyen kireçtaşını örten birim, üstten orta Triyas’ın kireçtaşları ile sınırlandırılmıştır.
TRa: Birim, birbirleriyle yanal ve düşey yönde geçişli kırmızı-kahve renkli radyolaritler ve çörtler, bunların aralarında spilitik ve sarı-bej renkli ince katmanlı kireçtaşları halinde sedimantasyona karışan bitkili kumtaşları ve bu katmanların değişik seviyelerinde gözlenen türbiditik kireçtaşları, çamurtaşlarından oluşmuştur. Formasyonun kalınlığı 500-750 m’dir.
Birimin en yaygın bileşenini oluşturan radyolaritler ve çörtler, başlıca Kırmızımsı koyu kahve, yersel yeşilimsi, ince-orta katmanlı, ileri ölçüde kıvrımlanmış olup Daonella kalıntıları içerir. Formasyon içerisinde bulunan plaketli kireçtaşları beyazımsı, yerel sarımsı, ince-orta kalın katmanlı ve oldukça sık kırıklıdır ve yaygın olarak Halobia kalıntıları içerir. Bitkili kumtaşları kirli sarı, boz kahve renkli, orta katmanlı, türbiditik akmalar halinde oluşmuş ve üzerinde bitki izleri bulundururlar. Birim içinde Ammonit, Halobia, Daonella, Miliolipara fosilleri tespit edilmiştir.

TRkçt1: Triyas plaketli kireçtaşları; Beyaz, bej, kirli sarı renkli, ince-orta katmanlı içerisinde Hobbia kavkıları bulunduran orta-üst Triyas yaşlı plaket kalkerler, ayrılmamış Triyas çökellerinin içerisinde yer alan ve kısmen ayırtlanabilen düzeylerini oluştururlar.
Trkçt2: Triyas kireçtaşı; Açık girimsi, orta-kalın katmanlı, kırılgan bir yapıya sahip, bol kırık ve çatlaklı üst Triyas yaşlı kireçtaşları, orta-üst Triyas yaşlı rift çökellerinin üzerine gelirler ve üste doğru Jura-Kretase kireçtaşlarına geçerler. Mercan ve Megalodon fosili içerirler. Birimin kalınlığı, yaklaşık 100-150 m’dir.
J-K : Kretase kireçtaşları; Gri, koyu gri, siyah, bej renkli, orta-kalın katmanlı, bol eklemli ve çatlaklı, Jura Kretase yaşlı, neritik kireçtaşları, Mesozoyik denizinin en kalın platform çökenlerini oluştururlar. Birim, 1000 m’ye kadar ulaşan değişik kalınlıklara sahiptir. Alg, Mercan, Gastropod fosillerine rastlanır.
ÜKr : Kretase kireçtaşı : Beyaz, bej, kirli sarı, yer yer pembe renkli, ince orta katmanlı, bol kırık ve çatlaklı, yer yer çörtlü, üst Kretase yaşlı pelajik yarı pelajik kireçtaşları, Mesozoyik kireçtaşlarının en üst seviyesini oluştururlar. Birimin kalınlığı 150 m civarındadır. Birimde Globotruncana arca, Globotruncana stuarti, Gansserina gansseri, Globotruncanella sp. Rugoglobigerina sp. gözlenmiştir.
SENOZOYİK
Kuvaterner: Alüvyon (Qal): Birim, gevşek tutturulmuş, çakıl, kum, silt ve kilden meydana gelmiştir. Bu malzemelerin kökeni çevrede bulunan litolojik birimlerdir. Alüvyon kalınlığı Harmanören yakınlarında 58m civarındadır. Birimin yaşı stratigrafik konumuna göre kuvaterner olarak belirlenmiştir.
Yamaç Molozu (Qy), birikinti konisi (Qb): Yamaç molozu dik yamaç önlerinde birikinti konileri şeklinde görülmektedir. Kil boyutundan büyük bloklara kadar değişik malzemelerden oluşmaktadır.
Teras (Eski Alüvyon)(Qt): Birim konglomera, marn, kumtaşı ardalanmasına uyumsuz olarak yerleşmiştir. Eski alüvyon kil, silt, kum, çakıl ve bloklardan oluşmaktadır.
Filiş (Ne): Birim beyaz, bej renkli, ince-orta katmanlı, konglomera, marn, kumtaşı, yer yer kırmızı renkli konsolide killer ve gölsel kireçtaşı ardalanmasından oluşmuştur. Birim uyumsuz olarak yerleşmiştir. Birimin kalınlığı 1.500 m. kadardır. Birimde Nummulites ve Lepidocyelina sp. Fosillerine rastlanır.
3.3. Ofiyolitik Karmaşık
Ofiyolitik Karmaşık (Of): Birim inceleme alanı çevresinde belli bölgelerde gözlemlenmiştir. Birim içinde değişik boyutta kireçtaşı bloğu bulunduran, çok renklilik sunan genelde yeşil rengin hakim olduğu kuvvetli tektonikle karışmış bazik-ultrabazik kaya topluluğudur. Birimin kalınlığı 500-750 m kadardır.
Şekil 2. Genelleştirilmiş Stratigrafik Sütun Kesit
3.4. Deprem Durumu
Proje sahası 1.derece deprem bölgesinde yer almaktadır. İnceleme alanında görülen belirgin ve etkili faylar Burdur fayı ve İğdecik fayıdır.
Burdur Fayı : Burdur Gölünün doğusundan iğdecik kuzey-doğusuna kadar uzanan fay, sol atılım oblik fay ve bazı bölgelerde doğrultu atımlı fay olarak çalışır. Burdur fayı yaklaşık 400 km. uzunluğunda görülmektedir. Fay Pliyo-Kuvarterner sedimentleri ve daha sert kayaçları keser. Burdur fayına bağlı olarak pek çok neojen havzası gelişmiştir. Fay zonu boyunca episantr merkezleri oldukça sık dizilim gösterir.Burdur İlinde meydana gelen depremlerin nedeni bu faydır.
(Yağmurlu v.d. 1997).
İğdecik Fayı : İğdecik Fayı, inceleme alanının batısında Karatepe kuzeyinden İğdecik batısına kadar KB-GD doğrultusunda uzanmaktadır. Kadıköy formasyonu üzerinde uzanan fay doğrultu atılımdır. İğdecik fay hattında açılan sondaj kuyularında H2O çıkışları görülmektedir. Bu türden gaz çıkışlarına farklı yörelerde de rastlanılmıştır (Koçyiğit, 1984).
3.5. Ekonomik Jeoloji
İnceleme alanında ekonomik olarak işletilebilecek herhangi bir yeraltı zenginliği bulunmamaktadır. Ancak Atabey-Akçay Deresi kum-çakıl depozitlerinin mühendislik özellikleri beton agregasına uygun geldiğinden inşaatlarda kullanılmakta ve yaklaşık 3-4 milyon metreküp muhtemel rezerv sunmaktadır.
3.6. Jeolojik Tarihçe
İnceleme alanı, Paleozoyik-Mesozoyik arasında ve Mesozoyik sonunda transgressif olarak ölçülmüştür. Senozoyik başlarında, Alt Eosen sonrasında gelişen üçüncü transgresyonu takiben yöreye ofiyolitik karmaşık yerleşmiştir. Oligosen ve Miyosen evrelerinde birbirini takip eden transgresyonlar sonrasında bölge yükselmeye başlamış, bunun sonucu Pliyosen evresinde yöre parçalanıp kırıklı bir yapı kazanmıştır. Bir yanda oluşan çanaklarda gölsel çökeller depolanırken, diğer yandan volkanizma yörede etkisini göstermeye başlamıştır. Pliyosen sonlarında başlayarak tüm Kuvaterner evresi boyunca yükselmesi devam eden bölge bugünkü morfolojisini kazanmıştır.
3.7. Hidrojeoloji
Çalışma alanında büyük debili kaynaklar bulunmamaktadır. Geniş yayılım sunan Mesozoyik kireçtaşları bol kırık ve çatlaklı olduklarından ve geçirimsiz bariyerlerle sınırlanmadıklarından boşalım vermemektedirler. Ancak lokal olarak ofiyolitik karmaşık üzerinde bulunan Triyas yaşlı kireçtaşları ile Eosen ve Triyas çökellerinin tortul seviyeleri ile dokanak teşkil eden kireç taşlarının yer yer boşalımlar verdiği gözlenmiştir.

4. YAPISAL JEOLOJİ
4.1. Tabakalama
İnceleme alanında yüzeylenen çökel kaya birimleri genel olarak ince-orta katmanlıdır. Yer yer geniş yayılım sunan Jura-Kretase ve Triyas kireçtaşları ile orta-kalın katmanlıdır. Bölgenin çok hareketli olması ve kuvvetli tektonizmaya maruz kalması sonucu tabakalarda deformasyon çok fazladır.
4.2. Kıvrımlanma
İnceleme alanında belirgin kıvrım görülmemekle beraber kuvvetli tektonizma sonucu Eosen ve Miyosen’in tortulları içerisinde yer yer küçük boyutlu kıvrımcıklar gözlenmektedir.
4.3. Eklemlenme
İnceleme alanı içerisindeki bazı birimlerde çeşitli doğrultu ve eğimlere sahip çatlak düzlemleri gelişmiştir. Bunların oluşumunda bölgesel tektonik hareketlerin önemli rolü bulunmaktadır. Tünel güzergahı boyunca çatlak düzlemlerinden alınan ölçümlere göre tünel girişinde hakim doğrultu ve eğimler K82D / 76KB ve K36B / 70KD, tünel ortasında hakim doğrultu ve eğim K40D / 17GD, tünel çıkışında hakim doğrultu ve eğimler K50B / 62GB, K30B / 70KD, K9D / 71GD, K19D / 58 KB olarak tespit edilmiştir.

4.4. Faylanma
Kuvvetli tektonizmaya maruz kalan bölgede, özellikle Atabey-Eğirdir gölü arasında hakim litoloji topluluğunu oluşturan Triyas, Jura ve Kretase kireçtaşları içerisinde, ayrıca bu birimlerin diğer birimlerle olan dokanaklarında faylanmalar sıkça görülmektedir. Faylar genel olarak çekim fayı karakterinde olup, yer yer doğrultu atımlı faylarda görülmektedir. Bölgede görülen büyük faylar; Burdur fayı ve İğdecik fayıdır.
4.5. Diskordans – Konkordans
Mesozoyik çökelleri Permiyen Kireçtaşlarına diskordons olup, kendi içerisinde konkordonsdır. Mesozoyik çökellerine diskordons olan Eosen üzerine ise ofiyolitik karmaşık şariye olmuştur. Eosen ve sonrası bölgeye yerleşen ofiyolitik karmaşık ile Kireçtaşları üzerine Oligosen birimleri Oligosenide Miyosen ve üst Miyosen- pliyosen, karasal-görsel çökelleri diskordons olarak örtmektedir. Pliyosende başlayan volkanik etkinlik sonucu oluşan kaya birimlerine ise Pliyo-Kuvaterner ve Kuvaterner yaşlı genç çökeller açısal diskordanstır.
5. MÜHENDİSLİK JEOLOJOSİ
5.1. Giriş
Sulama amaçlı inşa edilmekte olan GÖNEN-KEÇİBORLU-ATABEY sulaması Atabey II tüneli Gönen, Keçiborlu, Atabey ve çevre ilçelerdeki tarım için gerekli su ihtiyacının karşılanmasını amaçlamaktadır.
Tünel güzergahında yapılan çalışmalara göre, güzergah boyunca ofiyolit, killi kireçtaşı-marn ve kireçtaşlarının yüzeylenmeleri vardır. Tünelde 0-480 km ofiyolit, 480-1095 km killi kireçtaşı-marn, 1095-1770 km. ofiyolit, 1770-4170 km kireçtaşı ve 4770-4800 km ofiyolit düzeyleri geçilecektir. Tünel güzergahında geçilecek birimlerin fiziksel, litolojik özellikleri ve YAS durumlarını açığa kavuşturmak için daha önce çalışan Göndürle tüneli (mevcut Atabey-I tünelinin çıkışından kuzeye doğru 910,50 m uzunlukta ve taban kotu 953,01m) ile Atabey-I tüneli (5424 km uzunlukta, giriş kotu 960m, çıkış kotu 956m) için açılan temel sondaj verilerinden yararlanılmıştır. Her iki güzergahta açılmış kuyular, açılacak yeni tünel güzergahına yansıtılarak destekleme tipleri belirlenmiştir. Bu değerlendirmelerde tünel çıkışı için Göndürle tüneli güzergahında açılan TSK-1 ve TSK-5 nolu kuyulardan, giriş ve orta bölümler için ise Atabey –I tüneli güzergahında açılan SK-7-10-11 nolu kuyulardan yararlanılmıştır.
Projenin özellikleri
Amacı : Sulama
Doluluk Oranı : %80
Tünel Eğimi : 0,0005 (Ters eğim)
Fiziki Gerçekleşme :  %12
Debisi : 15,4 m3 /s
Giriş Galerisi : 118m
Çıkış Galerisi : 100m
Çıkış Kolu : 953,25m



5.2. Gönen-Keçiborlu-Atabey sulaması Atabey II Tüneli Mühendislik Jeolojosi
Tünel Karakteristikleri
Tipi : Atnalı
Çapı : 3,5
Uzunluğu : 4800 m
Tünel Giriş Kotu : 958,05 m
Tünel Çıkış Kotu : 954,015 m
Bu çalışmada tünel güzergahı boyunca yapılan incelemelerle jeolojik birimler ve Mühendislik özellikleri değerlendirilmiş bu değerlendirmelerden elde edilen sonuçlara göre kaya kütlesi sınıflamaları yapılmış ve iksa önlemleri belirlenmiştir.
5.3. Tünel Güzergahında Yer Alan Birimlerin Mühendislik Özellikleri
Bu bölümde yapılan arazi ve labaratuvar çalışmalarıyla tünel ve tünel güzergahında yer alan kayaçların fiziksel ve mekanik özellikleri ile aynı yapısal bölge içindeki birimlerin süreksizliklerinin jeoteknik özellikleri sunulmuştur.
Süreksizliklerin Mühendislik özellikleri kaya kütlesinin davranışını denetler ve kaya kütlesi sınıflamalarını temel teşkil eder.
Çalışma alanında görülen süreksizlikler üzerinde Tünel girişi ağzında 30, Tünel ortasında 32, Tünel çıkışında 40 nokta olmak üzere tüm tünel güzergahı boyunca toplam 102 noktada yapılan gözlem ve ölçümler istatiksel olarak değerlendirilip, sonuçlar çizelgeyle ve şemalarla sunulmuştur.
5.4. Konum
Süreksizliklerin konumları eğim yönü değerleri ile tanımlanır. Alınan ölçümler yardımıyla hazırlanan kontur diyagramları sonucunda tünel giriş ağzında iki, tünel ortasında bir, tünel çıkışında dört tane olmak üzere toplam yedi tane süreksizlik ölçülmüştür.
Tünel girişinde ; K82D/76KB, K36B/70KD ve gelişigüzel eklemler (şekil 3-4)
Tünel ortasında ; K40D/17GD ve gelişigüzel eklemler (şekil 5-6)
Tünel çıkışında; K50B/62GB, K30B/70KD, K90/71GD, K19D/58B ve gelişigüzel eklemler (şekil 7-8)
5.5. Aralık
Aralık iki süreksizlik arasındaki dik mesafe olarak tanımlanmıştır.
Tünel güzergahı boyunca belirlenen aralık değişimleri şöyledir.
Tünel girişi : Tünel giriş ağzındaki birimlerin “çok kapalı” aralıkta (şekil 9a) olduğu belirlenmiştir.
Tünel ortası : Tünel ortasındaki birimlerin “kapalı” aralıkta (şekil 10a) olduğu belirlenmiştir.
Tünel çıkışı : Tünel çıkışındaki birimlerin “çok kapalı” aralıkta (şekil 11a) olduğu belirlenmiştir.
5.6. Devamlılık
Bir mostrada süreksizlik izinin gözlenen uzunluğu devamlılık olarak tanımlanır. Devamlılık bir düzlem içerisindeki bir süreksizliğin boyutunun veya alansal yayılımın kaba ölçüsüdür. Bir süreksizliğin sağlam bir kayaçta son bulması veya diğer süreksizliklerle kesilmesi devamlılığı azaltan faktörlerdendir. Çalışma alanında süreksizliklerin devam ettiği yatay mesafe miktarı ölçülüp sonuçlar çizelgede histogramlar halinde verilmiştir.
Tünel güzergahı boyunca belirlenen devamlılık değişimleri şöyledir.
Tünel girişi : Tünel girişindeki birimlerin “orta devamlı” olduğu (şekil 9b) belirlenmiştir.
Tünel ortası : Tünel ortasındaki birimlerin “orta devamlı” olduğu (şekil 10b) belirlenmiştir.
Tünel çıkışı : Tünel ortasındaki birimlerin “düşük devamlı” olduğu (şekil 11b) belirlenmiştir.
5.7. Pürüzlülük
Bir süreksizlik yüzeyinin küçük veya büyük ölçekte düzlemsellik sapmasının ölçüsüdür. Pürüzlük kayacın makaslama dayanımı üzerinde etkin rol oynar.
Tünel güzergahı boyunca belirlenen pürüzlülük değişimi şöyledir.
Tünel girişi : Tüle girişindeki birimlerin %60 “Pürüzlü dalgalı”, %40 “Pürüzlü basamaklı” olduğu görülmüştür ( Şekil 9c).
Tünel ortası: Tünel ortasınaki birimlerin %70 “pürüzlü basamaklı”, %30 “pürüzlü dalgalı” olduğu görülmüştür (Şekil 10c).
Tünel çıkışı: Tünel çıkışındaki birimlerin “Pürüzlü dalgalı” olduğu görülmüştür (Şekil 11c).
5.8. Kaya Duvarı (Bozunma derecesi)
Kaya duvarı genel olarak; test çukurlarında, şev aynalarında, tünel veya galerilerde ve sondaj karot örneklerinde ayırtlanabilir. Kaya kütlelerinin bozulması bozunmaya uğramış malzemenin kütledeki dağılımına, bozunmanın süreksizlikler üzerindeki etkisine ve kayaçtaki renk değişimlerine göre değerlendirilir. Çalışma alanında süreksizliklerin bozunma derecesi incelenmiş ve histogramları çizilmiştir. Tünel güzergahı boyunca saptanan bozunma dereceleri şöyledir:
Tünel girişi : %30 “orta ayrışmış”, %70 “az ayrışmış” (Şekil 9d).
Tünel ortası: “Az ayrışmış” (Şekil 10d).
Tünel çıkışı: %60 “Temiz (taze)”, %40 “Az ayrışmış” (Şekil 11d).
5.9. Açıklık
Bir süreksizliğin birbirine komşu iki yüzeyi arasındaki dik mesafe “açıklık” olarak tanımlanır. Mesafe açıklık olarak da tanımlanır. Arazide yapılan ölçümlerin sonucu çizelgede histogram halinde verilmiştir. Yapılan çalışma sonucunda tünel güzergahı boyunca incelenen süreksizliklerin açıklıkları ise şöyledir.
Tünel girişi : “Çok Dar” açıklıkta (şekil 9e)
Tünel ortası : “Geniş” açıklıkta (şekil 10e)
Tünel çıkışı : “Çok Dar” açıklıkta (şekil 11e)


alıntı