Nüve Forum

Nüve Forum > akademik > Mühendislik Fakültesi > Endüstri Mühendisliği Bölümü > Yatırım Projelerinin Hazırlanması ve Değerlendirilmesi

Endüstri Mühendisliği Bölümü hakkinda Yatırım Projelerinin Hazırlanması ve Değerlendirilmesi ile ilgili bilgiler


[coverattach=2] YATIRIM İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Yatırım projelerinin analizinin yapılabilmesi için her şeyden önce yatırımla ilgili genel özelliklerin ve yatırımın öneminin bilinmesi gereklidir. Bu amaçla bu bölümde yatırım kavramı, yatırım

Like Tree4Likes
  • 1 Post By Şebnem
  • 1 Post By Şebnem
  • 1 Post By Şebnem
  • 1 Post By Şebnem

Cevapla

 

LinkBack Seçenekler Stil
  #1  
Alt 16.04.09, 19:40
Şebnem - ait kullanıcı resmi (Avatar)
Profesör
 
Üyelik tarihi: Sep 2006
İletiler: 6.440
Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!
Standart Yatırım Projelerinin Hazırlanması ve Değerlendirilmesi

[coverattach=2] YATIRIM İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR
Yatırım projelerinin analizinin yapılabilmesi için her şeyden önce yatırımla ilgili genel özelliklerin ve yatırımın öneminin bilinmesi gereklidir. Bu amaçla bu bölümde yatırım kavramı, yatırım türleri, proje kavramı ile projenin ilişkisi ve yatırımın önemi açıklanacaktır.

1.1. Yatırım Kavramı
İşletme biliminde kullanılan yatırım kavramlarını üçe ayırabiliriz:
1.1.1. Varlıklara Yönelik Yatırım Kavramı
Varlıklara yönelik yatırım kavramı ile soyut sermayenin iktisadi varlıklara dönüştürülmesi ifade edilmektedir Bu kavramı açıklayabilmek için bilançonun pasif ve aktif kelimelerine bakmak yeterlidir. Genellikle pasif işletme sermayesini aktifte varlıkları göstermektedir. Pasifteki değerler, aktifteki varlıklara bağlanmaktadır. Bu işlem yatırım olarak nitelendirilmektedir.
1.1.2. Birleşimle Belirlenmiş Yatırım Kavramı
Birleşimle belirlenen yatırım, ***8220;müteşebbis fikirlerinin, bunların gerçekleşmesi amacıyla işletme bünyesinde intibak ettirilmesi***8221; şeklinde tanımlanmaktadır. Burada yüksek başarı vaad eden müteşebbis fikirlerinin, gerçek işletme uzuvu şekline dönüştürülmesi yatırım kavramının temelini teşkil etmektedir. Gayri maddi değerler işletme bünyesinin bir uzuvu olmadığı için yatırım kavramına ve sürecine dahil edilmemektedir. Ayrıca gayri maddi değerlerin elde edilişi, yatırım sürecine dahil edilmemektedir. Ayrıca gayri maddi değerlerin elde edilişi, yatırım sürecinden önceki kuruluş aşamasına ait oldukları varsayılmaktadır.

1.1.3. Harcamaya Yönelik Yatırım Kavramı
Yukarıda açıklanan her iki yatırım kavramı dar anlamlı olup işletmelerde daha geniş anlamlı bir kavrama ihtiyaç duyulmaktadır. Harcamalara yönelik yatırım yöntemi için mal ve hizmetlerin kullanılması gerekmektedir. Bu mal ve hizmetler işletme dışı üreticilerden veya üretici birimlerden satın alınmak suretiyle tedarik edilmek zorundadırlar. Bu nedenle modern bir ekonomide üretim sürecinin yöntemi ile zorunlu olarak, üretim amaçlarına dönüşmüş harcamalar akımının bütünleşmesi gerekmektedir. Üretime bağlı olarak cereyan eden satın alımların neden olduğu bu harcama akımını, üretim sürecine ait yatırım süreci veya kısaca üretim süreci ile ilgili yatırım şeklinde değerlendirebiliriz.
Bütün bu açıklamalara dayanılarak yatırım kavramını : ***8220;Finansal kaynakların, bireysel amaçların izlenmesinde yararlanma arzusu ile maddi ve gayri maddi varlıklara uzun bir süre bağlanması***8221; olarak tanımlayabiliriz.

1.2. Yatırım Türleri
Yatırımları çeşitli şekillerde gruplara ayırmak mümkündür. Gruplara ayırma çeşitli kriterlerden yararlanmak suretiyle gerçekleştirilebilir. Burada yatırım nesnesi(veya konusu), yatırımın nedenleri ve merkezi tasnif kriterleri yatırım türlerinin belirlenmesinde esas alınacaktır.

1.2.1. Yatırım Nesnesine Göre Yatırım Çeşitleri
Bu kritere göre kaynakların somut olarak bağlandığı nesnesinin (veya konusunun) türü ve ölçüsü ele alınacaktır. Şekil 1***8217;de görüleceği gibi kaynaklar, banka senetleri, yatırım iştirakleri, hisse senetleri, diğer iştirakler ve benzeri gibi kıymetli evrak niteliğindeki iktisadi değerlere bağlanabilir. Bu türdeki yatırımlara finansal yatırım denir. Finansal yatırımlar spekülatif amaçla yapılabileceği gibi, herhangi bir spekülasyon amacına hizmet etmeyen şeklinde yapılabilir. İşletme ortaya çıkacak fırsatları değerlendirmek amacıyla, piyasada oldukça kar sağlayan imkanları kollar ve fırsat çıkınca yüksek karlı kıymetli evraka kaynakları bağlama yoluna gider.
***8220;Yatırım nesnesi***8221; kriterine göre ikinci yatırım türünü gerçek (sabit) yatırımlar teşkil etmektedir. Burada kaynakların somut bir iktisadi değere bağlandığı görülmektedir. Daha doğrusun yatırım denilince ilk akla gelen, makine, tesis vb., ayrıca eğitim, reklam gibi bazı hizmetlerinde dahil olduğu varlıklara kaynakların bağlanması halinde gerçek yatırımlar söz konusu olmaktadır. Gerçek yatırımları da maddi (fiziki) yatırımlar, gayri maddi (fiziki) olmayan yatırımlar olarak ikiye ayırmak mümkündür. İşletmenin üretim bölümünde kullanılan mal ve hizmet doğrudan etkileyen varlıklara kaynakların bağlanması halinde asli (birincil) yatırım sözkonusu olmaktadır. Asli yatırımın sonucu olarak işletmenin tedarik ve pazarlama bölümünde stoklara ve alacaklara, personel bölümünde sosyal tesislere ek finansal kaynakların bağlanması halinde, takip eden (ikincil) yatırımlar söz konusu olmaktadır. Bu tür yatırımlarda çoğu kez stoklarda ki artış, alacaklardaki artış ve ek sosyal tesislerin kurulması şeklinde ortaya çıkmaktadır.
Şekil 1 : Yatırım Nesnelerine Göre Yatırım Türleri
1.2.1.1.Yatırım Nedenlerine Göre Gruplara Ayırma
Yatırımların nedenleri de, yatırımın türlerinin belirlenmesinde esas alınmaktadır. Nitekim bir işletmede çeşitli nedenlerden yatırım yapılabilir. İşletme genel olarak kurulabilmek, faaliyetlerinde devamlılık ve gelişme sağlamak için yatırım yapmak zorundadır. Bu üç nedenle yatırımları gruplara ayırmak mümkündür.
a) Kuruluş Yatırımları
b) İdame Yatırımları
***8226; İkame yatırımları
***8226; Büyük revizyon için yapılan yatırımlar

c) Tevsi Yatırımları
***8226; Tadilat yatırımları ( Rasyonelleştirme, İş ve üretim tadilatı, mamul farklılaştırma)
***8226; Genişletme yatırımları
***8226; Emniyet yatırımları
Sıralamadan da görüleceği gibi nedenlerine göre kuruluş yatırımları, idame yatırımları ve tevsi yatırımları olarak üç ana grup vardır. Kuruluş yatırımları işletmenin yeni kurulması veya bazı işletmelerin faaliyetlerine yeni başlamasını ifade etmektedir.
Buna karşılık idame yatırımları ise,mal ve hizmet üretimi faaliyetinde bulunan işletme veya işletme kısımlarının faaliyetlerini sürdürebilmeleri için yaptıkları veya yapacakları yatırımlardır. İşletmenin ömrü sonsuz olduğu varsayılırsa sürekli olarak idame yatırımı yapmak gerekli olmaktadır. İşte bu münasebetle işletmenin eskiyen veya rasyonel veya ekonomik olmayan tesislerin yerine yenisinin ikame edilmesi gerekmektedir.
İdame yatırımlarının diğer bir türü de onarım ve revizyon yatırımlarıdır. Mevcut işletmenin üretim gücünü muhafaza için zaman zaman yapılan tamir ve revizyon işlemleri yatırım özelliği gösterir.
Hiçbir zaman yatırımlar sadece işletmenin üretim gücünü muhafaza etmek amacıyla yapılmaz. Aynı zamanda daha iyi tesislerin kurulması suretiyle işletmenin kapasitesini daha da genişletmek amacıyla tevsi edilmektedir. Bu amaçla yapılan yatırımlara tevsi yatırımları denmektedir. Tevsi yatırımları tadilat, genişletme ve emniyet yatırımları olarak incelenmektedir.
Tevsi yatırımları içinde tadilat yatırımların çok büyük bir öneme sahiptir. Tadilat yatırımları rasyonelleştirme, iş ve üretim tadilatı ve mamul farklılaştırması olarak üç kısma ayrılabilmektedir.

1.2.1.2.Merkezi Kriterlere Göre Yatırım Türleri
Yatırım türlerini genel kriterlerine göre belirleme yatırımların görünüş şekillerini açıklamak için yeterli olmaktadır. Ancak bu bakış açısı sürekli yol gösterici değildir. Yatırım projelerinde değerleme metotları önemli olduğu düşünülürse yatırım türlerini bu açıdan da değerlendirmek iyi sonuç vermektedir. Bunun için merkezi sistemler kriterinden yararlanmak mümkündür. Bun kriterde, yatırımlardan sağlanacak olan faydanın niceleğini, süresini, niteliğini, yatırımların bağımlılık ilişkisi ile tabi olduğu bağımsızlık derecesini esas almaktadır. Sağlanacak faydanın niceliği kriterine göre, yatırım projesinden beklenen faydanın sayısal olarak ifadesidir.

ARAŞTIRMA PROJESİ
Hazırlayanlar :
M. SELMAN AKKÖK ALİ ORHAN AYDIN


Makalenin devamı ve tablolar için eklentiyi indirin.

Nüve Forum
Eklenmiş Resim
Dosya tipi: jpg kalem.jpg (30,9 KB (Kilobyte), 36x kez indirilmiştir)
Eklenmiş Dosya
Dosya tipi: rar yatirim projelerinin hazirlanmasive degerlendirilmesi.rar (132,1 KB (Kilobyte), 673x kez indirilmiştir)
Alıntı ile Cevapla
  #2  
Alt 16.04.09, 19:52
Şebnem - ait kullanıcı resmi (Avatar)
Profesör
 
Üyelik tarihi: Sep 2006
İletiler: 6.440
Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!
Standart Proje Kavramı ve Yatırım Projesi

1.3. Proje Kavramı ve Yatırım Projesi
1.3.1. Giriş ve Proje Kavramı

Bir konu etrafında düşüncelerin yoğunlaşması, bu konuyla ilgili mevcut bilgilerin bir araya getirilmesi, bir amaç belirlenmesi, bu amaca yönelik çalışmaların tümü, sonuçların çıkarılması konuları ayrı ayrı süreçler gerektirmektedir. İşte tüm bu konuların bir taslak haline getirilmesi amaca uygunluk açısından alternatifler oluşturmaktadır.
Bu kavramlardan çok öz bir tanımlama çıkarılırsa proje;ekonomik ve teknik yapılabilirliğe sahip minimum yatırımdır.
Diğer bir tanımlama ise şöyle yapılabilir. Konu ve olayla ilgili düşünceler, çözüm yollarını ilgilendiren bilgiler, araştırmalar ve bunun takip eden sonuçlar bir taslak haline getirilir. Bu taslağın başlangıç ve bitişi önceden tahmin edilmektedir. Bir taslağın proje olması içinse bazı özelliklere sahip olması gerekir. Bunlar istikrar, esneklik, tutarlılık, iş akışı düzeni vb. özelliklerdir.
1.3.2. Yatırım Projesi Kavramı
Yatırım projesini üç aşamada tanımlamak mümkündür:
a) Yatırım davranışlarını etkileyen ve yatırım kararlarında kriter olarak kabul edilecek olan amaçların belirlenmesi,
b) Durum analizi yapmak suretiyle problemi teşhis etmek, problemin boyutlarını ve sınırların çizmek suretiyle problemi tanımlamak,
c) Yatırım projesini planlama aşaması üç kısımdan oluşmaktadır:
***8226; Alternatif çözüm tedbirlerinin aranması
***8226; Alternatif tahmini
***8226; Değerleme aşaması
1.3.3. Yatırım Projelerinin Sınıflandırılması
Projeler genel olarak mal ve hizmetin (B.M. tarafından tanımlanan standart mal sınıflandırması çerçevesinde) yer aldığı sektöre göre adlandırılırlar. Böylece projeler tarımsal

projeler, madencilik projeleri, enerji projeleri, imalat sanayii projeleri, turizm projeleri gibi isimler alırlar.
Ayrıca bazı projeler iki sektörü birden ilgilendirebilir. Balıkçı barınağı gibi, baraj projesi gibi. Böyle projelerin sınıflandırılması amacın odaklaştığı veya mal ve hizmet üretiminin yoğunlaştığı sektöre göre yapılır.
Projeler ayrıca yatırım bölümündeki yatırım çeşitlerine göre de sınıflandırılabilir:
a) Yeni yatırım projeleri
b) Tevsi projeleri
c) Yenileme ve idame yatırımları projeleri
1.3.4. Yatırım Projelerinin Yönetimi
Yatırım projelerinin yönetimi denilince, yatırım düşüncelerinin ortaya çıkıp yatırımın üretime alınmasına kadar olan çerçeve içerisindeki bütün faaliyetlerin gerçekleştirilmesi ve tedbirlerin alınması üç ana safhadan ibarettir. Nitekim bunlar, yatırım öncesi hazırlık çalışmaları, yatırım yapılması ve yatırımın işletmeye alınması safhalarıdır. Bu safhada kendi aralarında alt gruplara ayrılmaktadır. Yatırım öncesi safhayı genel olarak iki gruba ayırmak mümkündür.
a) Yatırımın ön hazırlık çalışmaları
***8226; Yatırım projesi fikri
***8226; Proje ön seçim aşaması
b) Esas hazırlık çalışması
***8226; Yatırım projesinin tanımlanması ve formüle edilmesi
***8226; Yatırım gereğinin tespiti
***8226; Yatırım projelerinin değerlendirmesi ve yatırım kararının alınması
İkinci ana safhayı teşkil eden yatırım safhası da aşağıdaki gibi alt gruplara ayrılabilir.
c) Görüşme ve sözleşme safhası

d) Yatırım projesi tasarım safhası
e) İnşaat safhası
f) Tesislerin montajı ve işletmeye alma safhası
Üçüncü ana safhayı teşkil eden işletmeye alma safhası projesinin deneme üretiminin ve normal üretimine başlanması ile ifade edilmektedir.
1.3.5. Devlet Planlama Teşkilatınca Hazırlanmış Proje Taslağı
Teşkilatça yatırım projelerinin değerlendirmelerinde güçlüklerce karşılaşılmış ve bazı kavramların yeterince anlaşılması için imalat sanayii için bu taslak hazırlanmıştır. Bazı sektörlere göre yapıları ve niteliklerine göre bir ölçüde farklı bir modele göre hazırlanabilirdi. Ancak bu taslakla bu farklılıkların ne olacağı ortaya çıkmaktadır.
Söz konusu model şöyledir:
GENEL BİLGİLER
1. Projenin adı
2. Kuruluşun adı
3. Kuruluşun yeri
4. Projenin niteliği
5. Uygulama dönemi
6. Projenin sabit yatırım tutarı
7. İşletme sermayesi
8. Projenin genel toplamı
9. Üretilecek mal ya da hizmetler
10. Üretim teknolojisi
11. Finansman kaynakları
12. Projenin ekonomik ömrü
13. Projenin planla ilişkisi
14. İşletmeye verilecek hukuki şekil
15. Projeden sorumlu olanlar PAZAR ETÜDÜ

16. Üretilmesi düşünülen mal ve hizmetin tanımlanması
17. Pazar ve taleple ilgili bilgiler
18. Pazar ve taleple ilgili çözümlemeler 4.Talebin projeksiyonu

PROJE KAPASİTESİNİN VE KURULUŞ YERİNİN SEÇİMİ
1.Projenin tanımı
2.Teknik yardım, patent, know-How
3.Proje öncesi etüdler
4.Üretilmesi düşünülen mal ve hizmetler, yan ürünler ve artıklar
5.Üretim yöntemi
6.Makine ve donatım
7.Tesisin yerleşme planı
8.İnşaat işleri
9.Montaj işleri
10.İşletmeye temel alınan katsayılar
11.İşletmeye alma (deneme işletmesi)
12.Yatırım uygulama (temin) planı

YATIRIM SÜRESİ BİLGİLERİ
1.
2. 3.
Yatırım süresinin hesaplanması Yatırımın yıllara dağılımı Yatırım finansman kaynakları
İŞLETME SÜRESİ BİLGİLERİ
Toplam maliyet
Tam kapasiteye ulaşıncaya kadar kapasite kullanımı, üretim miktarı, Birim sınai maliyet,
Birim satış maliyeti, Birim fabrika satış fiyatı, Birim toptan satış fiyatı, Birim perakende
satış fiyatı ve birim kar marjı Yıllık gelirler, kar veya zarar durumu

PROJENİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Proforma gelir tablosu Fonların akış tablosu Projenin rantabilitesi
3.1.Proje maliyetinin indirgenmesi
3.2. Proje gelirlerinin indirgenmesi
3.3. Projenin karlılığı,
3.4. Projenin geri ödeme süresi
3.5. Başabaş noktası
4. Diğer değerlendirme ölçüleri
4.1.Projenin kuruluşa sağlayacağı diğer yararlar 4.2.Projenin ulusal ekonomiye sağlayacağı yararlar
4.2.1.Projenin yaratacağı katma değer
4.2.2.Projenin istihdam etkisi
4.2.3.Projenin ödemeler dengesine etkisi
4.2.4.Diğer yararlar 4.3.Projenin AET karşısındaki rekabet gücü 4.4.Kişi başına yatırım, üretim, net kar


Nüve Forum

Konu Şebnem tarafından (16.04.09 saat 19:55 ) değiştirilmiştir..
Alıntı ile Cevapla
  #3  
Alt 16.04.09, 19:56
Şebnem - ait kullanıcı resmi (Avatar)
Profesör
 
Üyelik tarihi: Sep 2006
İletiler: 6.440
Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!
Standart Yatırım Projelerinin Hazırlanması

BÖLÜM II
YATIRIM PROJELERİNİN HAZIRLANMASI

2.1. Giriş
Yatırım projeleri analizinden, çeşitli alternatiflerin incelenmesi ve bunların arasından seçim yapılması anlaşılmaktadır. Bu yüzden yatırım projelerinin hazırlanmasında, çeşitli alternatifler için bilgi toplanması gerekli olmaktadır. Bu bilgiler, projenin teknik yapısı ve projenin değişkenleri ile ilgilidir. Çünkü her yatırım projesi alternatifi diğerinden teknik yapı ve değişkenleri itibariyle farklılık göstermektedir. Bu farklı özellikler proje seçimini önemli ölçüde etkileyecek özelliklerdir. Bu nedenle bu özelliklerin ne olduğunun belirlenmesi, bunların yapısının nasıl teşkil edilebileceğinin tespiti ve boyutlarının nasıl tahmin edilebileceğinin açıklanması önemli olmaktadır. Bu unsurlara uygun bir şekilde yatırım projeleri alternatiflerinin özelliklerinin tespit edilip, projeler arasında bir karşılaştırma imkanı doğacaktır.
Daha önceki bölümde çeşitli kamu kuruluşlarının projeleri ile ilgili şekli görmüştük. Bu forma göre projelerde daha çok uzun döneme göre hedefleri ve planları göz önüne çıkmaktadır. Ancak bu tipte hazırlanmış projeler yatırımcı kuruluşların veya işletmelerin mikro proje değerlendirmede ihtiyaç duyduğu özelliklere hemen hemen hiç yer verilmemektedir.
2.2. Proje Fikrinin Doğuşu
İşletme kurma, yatırım yapma bir konuda yatırım yapma fikrinin doğuşu ile ilgili zihni ve fikri faaliyet ile başlar. Böyle bir fikir oluşmadan işletmenin kurulması mümkün değildir. Bu düşünce müteşebbislere aittir.
Düşünce müteşebbislere ait olduğundan, maliyeti de, türü de müteşebbislere göre değişecektir. Karma ekonomilerde işletme kurma düşüncesindeki müteşebbisin amacı doğrudan kar etme düşüncesine dayanır. Bunun yanında işletme kurma düşüncesi, psikolojik (kendi doğduğu yere yatırım yapma, saygınlık kazanma), siyasi,politik (kamu işletmeleri) ve hayır işleme (hayır kurumları) gibi faktörlerden de kaynaklanabilir.

2.3. Uygun Konuların Araştırılması
Yatırım projelerini değerlendirebilmek için her şeyden önce bunların teknik özellikleri ile ilgili bazı bilgilerin toplanmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Teknik bilgiler kuruluş yeri, üretim yeri, üretim teknolojisi, tekniği ve projelerin tesisi ile ilgili bilgileri kapsamaktadır. Toplanan bilgilerin araştırması ile ön fizibilite oluşturulmaktadır.
Araştırma, belli amaçlara dönük, verilerin sistemli ve planlı olarak derlenmesi, analiz edilmesi, açıklanması, yorumlanması ve değerlendirilmesi sonucunda bilgi üretilmesi ve bu bilgilerle problemlere güvenilir çözümler bulunması demektir.
Araştırmacıda aranan özellikler bilim adamında aranan özelliklerle aynı olmaktadır. Bu ortak yanlar ana başlıklarla şöyledir:
***8226; Objektiflik
***8226; Göreli olma(izafiyet)
***8226; Gerçekleme (kritik-eleştiri özelliği)
***8226; Alenilik
***8226; Sadelik
***8226; Doğruluk Araştırmanın amacı müteşebbisi açıklamalı,ön kestirmeli, objektif bir şekilde rapor
hazırlamalıdır.
Yukarda da belirtildiği gibi proje kararı gerçekte proje alternatifleri arasındaki karardır. Tek proje halinde olması bile o projeyi ret veya kabul alternatifleri bulunmaktadır. Müteşebbisin projeyi yaparken beklentilerine cevap veriyorsa projeyi kabul edecektir. Proje kabul edildikten sonrası ise zamanlama konusunda karar verilmelidir. Daha sonra ise ***8220;neden bu şekilde yapıyoruz***8221; sorunu ile karşılaşırız. İşte bu üç sorunun çözümü bu safhada proje alternatiflerini ortaya koymak ve en anlamlı, müteşebbisin amacına en uygununu seçmek durumunda olunur. Bu safhanın en önemli sorusu ise parasal durumdur. Çünkü ekonomi kaynaklarla ilişkilidir ve paranın, kaynakların akılcı bir biçimde değerlendirilmesine bağımlı olduğunu göz önünde bulundurmakta yarar görülmektedir. Araştırma yönteminde aşamalar şu şekilde oluşmaktadır:

***8226; Bir ihtiyacın doğuşu ya da bir problemi hissetme
***8226; Problemin saptanması
***8226; Araştırmacı bazı çözüm yolları,hipotezler ortaya atarak sonucu tahmin etmeye çalışma
***8226; Uygulama sonuçlarını tartışma
***8226; Çözüm yollarının test edilmesi
Araştırma metotlarının sınıflandırılması ise şu şekilde olmaktadır:
Araştırma yöntemleri; amaca, kullanılan veri toplama ve çözümleme tekniklerine, değişkenleri kontrol etme derecesine, verilerin kaynaklarına, çevresine düzeyine ve zamana göre adlandırılabilir ya da gruplandırılabilir.
Araştırma yapıldıkları çevreye yada araştırma ortamına göre saha yada laboratuar araştırmaları, düzeylerine göre kuramsal ya da uygulama araştırmaları, yöntem ya da zamana göre tarihi, betimleme ve deneysel olarak isimlendirilebilirler.
Araştırmalar kontrol özelliğine göre survey ya da deneysel olarak ikiye ayrılır.
En uygun gruplandırma; kullanış, amaç, düzey ve fonksiyonuna göre temel ya da uygulama araştırmaları; çevreye göre laboratuar ve saha, yöntem, amaç, zaman ve kontrol olanaklarına göre de tarihi, tasviri(betimleme-envanter) ve deneysel araştırma yöntemleridir.
Bir araştırmada hangi yöntemin ya da yöntemlerin kullanılacağı konuya probleme ve olanaklara bağlıdır. Bunun yanında bir araştırmada bu yöntemlerden biri birkaç ya da tamamı kullanılabilir. Araştırmacının yöntem belirlemesindeki etkenlerden birisi de araştırmanın maliyeti ve finansmanıdır. Dolayısıyla müteşebbisin parasal gücüne bağlıdır. Araştırma çeşitleri şu şekildedir:
***8226; Tarih ve uygulamalı araştırmalar
***8226; Laboratuar ve saha araştırmaları
***8226; Tarihi yöntem

Uygulamalı araştırmada güncel sorunlara acele çözüm yolları bulmaya çalışır. Genel bilgi dünyasına katkıda bulunmaktan çok kişi ve kurumların ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılırlar. Bu tür araştırmalar bilimsel ilke ve yasalardan günlük hayatta problemlerin çözümünde ne ölçüde yararlanılabileceğini ispat etmeye, kanıtlamaya çalışırlar. Böylece kuram ile uygulama arasında köprü olurlar.
Saha araştırmalarında ise ortam doğanın kendisidir. Bu tür araştırmalarda varılacak genellemeler diğer grup ve olaylara daha kolaylıkla uygulanabilir. Ancak kontrol güçtür. İç geçerlik riski yüksektir.
Tarihi yöntemde ise problemin saptanması, derecelerin geliştirilmesi, doğrulayıcıların ileri sürülmesi, verilerin toplanması, eleştirilmesi, test edilmesi ve varılan bulguların rapor edilmesini kapsamaktadır.
Bir araştırmanın yalnızca tarihi yönteme dayandırılması diye bir durum yoktur. Diğerlerinin yanında bir doküman ya da ilişkileri saptama yöntemi olarak tarihi yöntem kullanılabilir. Ekonomik araştırmalarda bu yöntem çok sık kullanılmaktadır.
Tarihi yöntemin özellikleri sıralanırsa:
***8226; Araştırmacı başkalarının elde ettiği verilere dayanmak zorundadır.
***8226; Tarihi araştırma mümkün olmayan özelliklere dayanmaktadır.
***8226; Gözlemler ve olaylar çoğunlukla amaca uygun olarak düzenlenmediklerinden uzun ve dikkatli çalışma gerektirebilir.
***8226; Tarihi araştırmalar daha çok tümevarım tipinde bir akıl yürütme yolunu gerektirir.
***8226; Tarihi araştırmalar bazen nitel verilere dayanmaktadır.
Tarihi yöntemin güçlükleri ise çoğu kez veriler yetersiz ve eksik olabilmektedir. Ayrıca mevcut veri ve kaynakla yetinmek zorunluluğu vardır. Yeni veri setleri üretme zorunluluğu vardır, olaylar üzerinden uzun bir süre geçtiğinden hatalarda artmaktadır.
Bir araştırmada doğru cevapları bulmak, hipotezleri kanıtlayabilmek için en uygun verilerin neler olacağı, değişkenlerin çeşitleri, veri kaynakları, verileri elde etme şekilleri ve

yolları ve bunların analiz tekniklerinin tümüne birden metodoloji ya da yöntem-bilim denilmektedir. Araştıma girdileri şunlardır:
***8226; Veri: Bir problemin çözümüne değer her türlü ölçüm, değer, olgu vs..
***8226; Değişken:Her gözlemde değişik ve farklı değerler alabilen objelere,
***8226; özelliklere yada durumlara değişken denir. Araştırmanın şekline göre bazen değişken, bazen de sabit olabilir. Kendi arasında nicel, nitel, bağımlı, bağımsız, sürekli, süreksiz olarak gruplara ayrılmaktadır.
Araştırmada karşılaşılan sorunlar bir çok hallerde iki ya da daha çok değişken arasında bir ilişki olup olmadığını; varsa derecesinin ve yönünün saptanmasıyla ilgilidir. Bu türdeki istatistik yöntemlerin başında korelasyon, regrasyon ve ki kare teknikleri gelmektedir.
***8226; Korelasyon:Olaylar arsındaki fonksiyonel ilişkinin derece ya da miktarını belirleme istatistiği olarak bakılabilir. Korelasyon katsayısının karesi müşterek olan alanı vermektedir. Korelasyon katsayısı +1 ile ***8211;1 arasında değişir.
***8226; Regresyon: Regresyon katsayısı, bağımsız değişkende kendi cinsinden belli bir artışa karşılık bağımlı değişkende ortalama olarak kaç ünitelik artış ya da azalış olduğunu gösterir.
Tüm bunların sonucunda rapor yazacak olan araştırmacı şu kriterlerle yazmalıdır:
Raporda amaç yapılmış işleri ön kestirmeleri ve genellemeleri açıklamaktadır. Rapor anlaşılabilir dilde olmalı cümleler kısa olmalı ve sade terimlerin kullanılması gerekmektedir.
2.4. Yatırım Projesi İçin Uygun Konuların Araştırılması:
Hangi faktörden yaralanılırsa yararlanılsın proje düşüncesinin gerçekleşebilmesi, amaca uygun çalışma alanlarının araştırılması ile mümkündür. Uygun alanların seçiminde aşağıdaki hususlardan yararlanılır.
a) Talep fonksiyonları;

***8226; İhraç pazarlarının yapısı ve büyüklüğü
***8226; İhraç mallarının geleceği ve geliştirme imkanı,
***8226; Karşılanmamış iç talep,
***8226; İç talepteki artışlar,
***8226; İthal ikamesi imkanı
***8226; Üretimin çeşitlendirilme imkanı
b) Ülke kaynaklarının analizi
***8226; Hammadde imkanı
***8226; Enerji ve yakıt durumu,
***8226; Yeterli işgücü(miktar ve kalifiye açısından)
***8226; Ulaştırma imkanı
c) Kalkınma planları ve yıllık programların incelenmesi
***8226; Yatırım konusunun sektörel durumu
***8226; Teşviklerden yararlanıp yararlanılamayacağı
d) Yeni icat ve buluşları değerlendirme
e) Diğer ülkelerdeki tecrübeleri izleme
Tüm bunların sonucunda araştırmacı çeşitli yayınları ve istatistikleri inceleyen müteşebbise raporu sunar. Müteşebbis ilgi duyduğu alanı belirler.
2.5. Ön Fizibilite Etüdü
Uygun yatırım alanları kabaca belirlendikten sonra sıra bunlar arasında bir seçim yapmaya gelecektir. Bu seçim işinde, ön fizibilite etüdü müteşebbise yardımcı olacaktır.
Ön fizibilite etüdü; piyasa potansiyeli, gelir tahminleri, tahmini yatırım maliyeti, işletme dönemi giderleri ve benzeri konularını kapsayan bir çalışmadır. Bu çalışma ile hem uygun yatırım alanı seçilmiş olacak hem de büyük miktarlara ulaşan kesin fizibilite etüdü masraflarına gereksiz yere katlanılmamış olacaktır.

2.6. Kesin Fizibilite Etüdü
(Kesin proje Etüdü= Yapılabilirlik Etüdü), yatırım yapılması düşünülen konunun ekonomik, mali, teknik ve hukuki bakımlardan ayrıntılı bir şekilde incelendiği çalışmalardır. Söz konusu çalışmaların alt dallarını hangi konuların oluşturduğu aşağıdaki gibi sıralanabilir:
Kesin Fizibilite Etüdü
a) İktisadi Etüd
***8226; İç ve dış Pazar durumu
***8226; Gerekli hammadde
***8226; İşçilik ihtiyacı
***8226; Fiyat esnekliği
***8226; Kuruluş yeri ve kapasitesi
b) Mali Etüd
***8226; Projenin Maliyeti
***8226; İşletme sermayesi
***8226; Finans kaynakları
***8226; Üretim maliyeti
***8226; Karlılık durumu
c) Teknik Etüd
***8226; Binaların şekli ve büyüklüğü
***8226; Üretim metodu
***8226; İşlemlerin sırası
***8226; Makine ve teçhizat
d) Hukuki Etüd
***8226; İşletmenin hukuki şekli
***8226; Vergi ve harçlar
***8226; Üretimle ilgili konular

Gerek ön fizibilite, gerekse kesin fizibilite etütleri bazı kamu kurumlarının yanında, bu işi meslek edinmiş özel kuruluşlarca da yapılmaktadır. Günümüz modern işletmelerin kurulmasında yapılması kaçınılmaz olan fizibilite etütlerinin sağladığı tüm faydalar şu şekilde sayılabilir:
İşletmenin kurulup kurulamayacağına karar verme
***8226; Alternatif yatırım alanlarından en iyisini seçme
***8226; Teşvik tedbirlerinden faydalanabilmek için projeyi ilgili kişilere sunma
***8226; Finansman temini için projenin finans kaynaklarına takdimi, (Bankalar ve öteki finans kuruluşlarına)
***8226; İşlerin planlanması ve uygulamada çıkabilecek aksaklıklar için önceden tedbir alınması.
Bu faydaların elde edilmesi aynı zamanda projenin de başarısı sayılacağından, iyi bir proje hazırlamanın önemi kendiliğinden anlaşılmaktadır.
2.7. Değerlendirme ve Karar
Fizibilite etüdünün hazırlanmasından sora en önemli safha karar safhasına gelinmiş demektir. Bu safhada hazırlanan fizibilite etüdü değerlendirilmektedir. Şayet böyle bir işletme kurulmasından beklenen amacın gerçekleşebilmesi yönünde ümit verici sonuçlar elde edilmişse işletmenin kurulmasına kesin olarak karar verilir. Aksi halde daha işin başında iken bu yatırımdan vazgeçilir. Bu konu araştırma projemizin ilerdeki safhalarında daha detaylı incelenecektir.

Nüve Forum
Alıntı ile Cevapla
  #4  
Alt 16.04.09, 19:59
Şebnem - ait kullanıcı resmi (Avatar)
Profesör
 
Üyelik tarihi: Sep 2006
İletiler: 6.440
Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!Şebnem öyle bir şöhrete sahip ki kendinden önce namı yürüyor!
Standart İşletme Kuruluş Yer seçimi

BÖLÜM III

İŞLETME KURULUŞ YERİ SEÇİMİ
3.1. Giriş
Yatırım projelerinin kuruluş yeri denilince, yatırım projelerinin tesis edileceği yer anlaşılmaktadır. Bu yer çeşitli kuruluş yeri alternatiflerinden bir veya birkaçının seçilmesi suretiyle belirlenecektir. Yatırım projelerinin kuruluş yeri seçimi, işletme dışında ve genel bir yerin seçimi veya işletme içinde bir yerin seçimi olmak üzere iki açıdan ele alınabilir. Birinci haldeki kuruluş yeri seçimi, ilk defa kurulan bir işletmenin tesislerini kuracağı yeri, mevcut bir işletmenin yeni yaptığı yatırımları çeşitli nedenlerden başka yerde veya başka bir coğrafi alanda kurulmasını belirleme işlemlerini kapsamaktadır. Çoğu zaman kuruluş yeri denilince bu anlaşılmakta olup, aynı zamanda işleme dışı kuruluş yeri olarak da nitelendirilmektedir.
Diğer taraftan mevcut bir işletme çeşitli nedenlerden işletme bütünlüğünü bozmak istemeyebilir. Dolayısıyla yapılacak yeni yatırımın coğrafi olarak yeri belirlenmiştir. Ancak işletme içinde yatırım tesislerinin kurulacağın yerin seçimi mümkündür. Bu şekildeki kuruluş yeri belirleme işlemi, işletme içi kuruluş yeri seçimi olarak kabul edilmekte olup, aynı zamanda tesis düzenlemesi ve yerleşimi de denilmektedir. Her iki kuruluş yeri seçimin benzer veya aynı faktör ve özellikler etkilemektedir. Bu faktörlerin önemine göre yatırımlarını kuruluş yeri belirleyecektir. Şüphesiz kuruluş yeri belirlenmesinde çeşitli metotlardan yararlanmak mümkündür.
3.2. Kuruluş Yeri Faktörleri
Belirli bir coğrafi konumun belirli bir üretim ünitesine ilişkin olarak kuruluş yeri seçimine konu (alternatif) olabilmesi için bu konunun belirli şartları sağlaması veya belirli özelliklere sahip olması gerekir. Bu şartlardan bazılarının söz konusu konumda doğal olarak bulunması gerekirken, diğer bazıları gerekli yatırım giderlerine katlanmak suretiyle suni olarak da sağlanabilir. İşte herhangi bir coğrafi konumun belirli bir üretim birimine ilişkin olarak sağlaması gerekli tüm şartlar veya haiz olması gerekli tüm özellikler ***8220;kuruluş yeri faktörleri***8221; kavramıyla ifade edilmektedir.
Kuruluş yeri faktörleri belirli bir üretimin, belirli bir coğrafyaya yerleştirilmesi halinde, söz konusu üretim biriminin maliyeti, satış hasılatı ve sermaye yatırımı üzerinde etkili olan tüm konumsal özellikleri kapsar. Bu faktörler literatürde çok farklı şekilde sınıflandırılmaktadır. Örneğin;
***8226; İktisadi faktörler
***8226; Doğal faktörler
***8226; Sosyal faktörler
***8226; Psikolojik faktörler
***8226; Politik faktörler
Veya bunların dışında;
***8226; Nicel kuruluş yeri faktörleri
***8226; Nitel kuruluş yeri faktörleri
Veya;
***8226; Ekonomik kuruluş yeri faktörleri
***8226; Metaekonomik kuruluş yeri faktörleri olarak sınıflandırılmaktadır.
Söz konusu kuruluş yeri faktörlerini aşağıdaki şekilde bir sınıflandırma uygun olacaktır:
***8226; İşletmenin tedarik fonksiyonuna ilişkin kuruluş yeri faktörleri
***8226; İşletmenin üretim fonksiyonuna ilişkin kuruluş yeri faktörleri
***8226; İşletmenin pazarlama fonksiyonuna ilişkin kuruluş yeri faktörleri
***8226; Taşıma ve haberleşme fonksiyonujna ilişkin kuruluş yeri faktörleri
***8226; Dışsal yığılma ekonomileri şeklinde ortaya çıkan kuruluş yeri faktörleri

3.3. İşletmenin Tedarik Fonksiyonuna İlişkin Kuruluş Yeri Faktörleri
İşletmenin üretim sürecine ilişkin gerekli olan üretim faktörlerini( veya girdi çeşitlerini) incelenmesi açısından beş grupta toplayabiliriz:
a) Malzeme
b) Sabit yatırım malları
c) İşgücü
d) Yardımcı(yan) hizmetler
e) Kredi ve devlet yatırımları
Bu üretim faktörlerinin kuruluş yeri seçimi açısından haiz oldukları önemi belirleyen faktörleri de; tüm üretim faktörleri geçerli olmak üzere;
***8226; Söz konusu üretim faktörlerinin bulunduğu veya arz edildiği coğrafi konumlar ve bu konumların arz kapasiteleri;
***8226; Söz konusu üretim faktörlerinin taşınabilir veya taşınamaz oluşu, taşınabilir üretim faktörleri için taşıma maliyetinin yüksekliği ve bozulma gibi durumlarda taşıma süresi ve bu iki unsur tarafından belirlenen üretim faktörünün taşıma menzili(tedarik menzili)
***8226; Üretim faktörlerinin bölünebilirlik durumları
***8226; Teknolojik gelişme
***8226; Teşebbüs amacı
Şeklinde beşli bir ayırıma tabi tutulabilir.
Üretim faktörlerinin bulundukları veya arz edildikleri yerlerin coğrafi alan içindeki konumları, birbirlerine yakın veya uzak bir dağılım göstermeleri, çeşitli ulaşım sistemlerinin faydalanılabilme imkanları ve arz kapasiteleri kuruluş yeri seçiminde dikkate alınması gerekli faktörlerdir.
Tüm üretim faktörleri için geçerli bu açıklamalardan sonra, yukarıda beş grupta toplanan üretim faktörlerinin kuruluş yeri seçimine olan etkileri açısından incelemek yararlı olacaktır.

3.3.1. Malzemenin Kuruluş Yeri Seçimi Üzerindeki Etkileri
Kuruluş yerine etkisi esas alındığında malzeme;
***8226; Yerel malzeme ve
***8226; Mebzul malzeme olmak üzere iki kısma ayrılabilir.
Yerel malzeme sadece belirli coğrafi konumlarda bulunan malzeme çeşitlerini, mebzul malzeme ise her yerde yeteri kadar bulunan malzeme çeşitlerini kapsar. Bu tanıma göre kuruluş yerini sadece yerel malzemeler belirler. Mebzul malzemelerin kuruluş yerinin seçimine etkisi yoktur. Dolayısıyla kuruluş yeri seçiminde dikkate alınmazlar.
Yerel malzemelerde kuruluş yeri seçimine etkisi açısından iki alt gruba ayrılabilir:
a) Üretim sürecinde ağırlığından kaybetmeyen yerel malzemeler (net malzemeler)
b) Üretim sürecinde ağırlığından kaybeden (yerel olmayan malzemeler)
Net olmayan malzemelerin kuruluş yerini daha büyük bir kuvvetle kendi bulundukları konuma (tedarik merkezine doğru çektikleri aşikardır.Net olmayan malzemeleri de;
a) Üretim sürecinde ağırlığını kısmen kaybeden
b) Üretim sürecinde ağırlığının tamamını kaybeden
Şeklinde yine ikili bir ayırıma tabi tutarsak, ağırlığını tamamen kaybeden net olmayan malzemelerin kuruluş yerini en büyük kuvvetle kendi bulundukları konuma (tedarik merkezine) doğru çektikleri sonucuna varabiliriz.
Bu ayırım için malzeme endeksi kavramını kullanır ve malzeme endeksini;
Bir birim üründe bulunan yerel malzeme ağırlığı (tam) ME=
Yerel malzemenin üretim katsayısı (tam)
Şeklinde ifade edersek;

***8226; Net malzemeler için ME=1***8217;dir.
***8226; Üretim sürecinde ağırlığını kısmen kaybeden net olmayan malzemeler için ME=1 yazılabilir; ve
***8226; Üretim sürecinde ağırlığını tamamen kaybeden net olmayan malzemeler için ME=0***8217;dır.
Buna göre malzeme endeksi sıfıra yaklaştıkça malzemenin kuruluş yerinin kendi bulunduğu konuma çekmesi (çekme kuvveti) artar. Malzeme teknolojisinin gelişmesiyle malzeme endeksinin arttırılması kuruluş yeri seçiminin malzemenin bulunduğu konumlara bağımlılığını azaltmaktadır.
Ayrıca işlenmiş ürünlerin (yan ürünlerin) doğal hammaddelere göre malzeme endeksleri daha yüksek (veya tedarik menzilleri daha geniş) olduğundan kuruluş yerini kendi bulundukları bölgeleri çekmeleri azalır. Bu azalma yarı ürün işlenme derecesi arttıkça daha fazla olur.
İşletme malzemeleri, özelliklere üretim sürecinin gerektirdiği su ve enerji ihtiyacı da kuruluş yeri seçiminde önemli rol oynayabilir. Su ihtiyacı az olması halinde suyun mebzul malzeme olarak kabul edilebilmesine karşılık, su ihtiyacının büyük boyutlara ulaşması halinde yerel malzeme niteliği kazanır. Bu durumda mümkün kuruluş yerleri deniz ve göl kıyıları, nehir kenarları veya yer altı sularının bol ve ucuz elde edilebileceği coğrafi konumlar olarak belirlenmelidir.
Sanayileşme sürecinin başlangıcında enerji kaynağı olarak büyük öneme haiz olan kömürün ancak belirli bölgelerde bol miktarda bulunabilmesiyle enerji önemli bir yerel malzemeydi. Ancak daha sonraları, özellikle gelişmiş sanayi ülkelerinde elektrik enerjisinin daha fazla kullanılması ve her konumdan kullanılabilir mebzul malzeme durumuna dönüşmüş, kuruluş yeri seçimi üzerindeki etkisi çok azalmıştır.
Kuruluş yeri seçiminde etkili olan yerel malzemeler ve özellikle malzeme endeksi düşük olan yerel malzemeler konusunda gerçekleştirilen teknolojik gelişmelerin bir sonucu olarak, bu malzemelerin kuruluş yeri seçimi üzerindeki etkileri azaltılabilir. Böylece kuruluş yeri seçimi daha geniş bir serbestlik alanı içinde gerçekleştirilebilir.

Malzeme faktörüne ilişkin olarak kuruluş yeri seçiminde etkili olan diğer faktörlerin bazıları şöyledir:
***8226; Malzenmenin boyutları ve nemlilik derecesi gibi nitel özellikleriyle
***8226; Malzemenin bulunduğu yerdeki arz fiyatı, arz esnekliği ve arz kapasitesi gibi hususlar olarak belirlenebilir.
3.3.2. Sabit Yatırım Mallarının Kuruluş Yeri Seçimi Üzerindeki Etkileri
Kuruluş yeri seçimin etkileyen bu üretim faktörlerinin başlıcaları, üretim ünitesinin yerleştirildiği arazi parçası, bu arazi parçası üzerinde inşa edilen binalar, makineler ve tesisler olarak karşımıza çıkmaktadır.
Arazinin kuruluş yeri seçimine ilişkin en önemli özelliği taşınamaz bir üretim faktörü olmasıdır. Kuruluş yeri seçimine konu olan her alternatifin üretimin gerektirdiği nitel ve nicel özellikleri (arazinin meyli, genişliği enerji ve ulaşım gibi şebekelere yakınlığı ve şartları) yerine getirmesi gerekir. Bu özellikler kimi alternatiflerde mevcutken, diğer konumlarda gerekli yatırımlarda katlanmak suretiyle, suni olarak sağlanması yoluna gidilir. Gerekli yatırım harcamaları arttıkça söz konusu alternatifin cazibesi ekonomik yönden azalır. Eğer bu yatırım yapıldığı halde bile alternatif gerekli şartları sağlamıyorsa seçilme imkanı tamamen ortadan kalkar. Bu tür konumlar kuruluş yeri seçiminde dikkate alınmazlar. Kuruluş yeri seçimin ilişkin alternatiflerin (mümkün ) kuruluş yeri seçiminin azaltılması planlama modelinin uygulanabilirliği açısından büyük önem taşır.
Arazi fiyatlarının farklı coğrafi konumlarda farklı fiyatlarda olması, fiyatında kuruluş yeri faktörü olarak karşımıza çıkar. Genellikle ekonomik yığılmanın (toplanma) fazla olan yerlerde fiyat önemli bir faktör olmaktadır.
Diğer sabit yatırım mal unsuru olan makineler ve tesisler esas itibariyle taşınabilir nitelikte üretim faktörleridir. Bu üretim faktörlerinin genellikle taşıma maliyetlerine nispetle çok yüksek olması, ayrıca bozulma gibi nedenlerle taşıma süresine ilişkin bir takım sınırlamaların söz konusu olmaması nedeniyle tedarik menzilleri çok geniştir. Dolayısıyla bu
faktörlerin kuruluş yeri seçimi üzerindeki etkileri azalmaktadır. Fakat bir yandan, ulaşım şebekesinin homojen bir dağılım göstermediği ülkelerde( veya bölgelerde), makine ve tesislerin taşıma maliyeti, taşıma süresi ve taşınabilirliği kuruluş yerine göre önemli farklılıklar gösterebilir. Böyle durumlarda makine ve tesislerin taşıma maliyeti göz önünde bulundurulmalıdır.
3.3.3. İşgücünün Kuruluş Yeri Seçimi Üzerindeki Etkileri
İşgücü hareket kabiliyetine sahip bir faktör olmasına rağmen, bu hareket sahası nispeten dardır. İşgücünün işyerine yaya veya bir taşıma aracıyla gelmesi, ikinci durumda taşıma aracının cinsi ve ücretinin bizzat işçi tarafından ödenmesi veya teşebbüs tarafından karşılanması, işçinin işe geliş-gidiş süreleri ve maliyetleri, daha uzak yerlerden sağlanacak işgücü için gerekli konut, sağlık hizmetleri, eğitim-öğrenim tesisleri gibi konular kuruluş yeri seçimi için işgücünü önemli bir faktör olarak ortaya koymaktadır. Bu tür harcamalar yapılan kuruluş yerlerinin mümkün (alternatif) olma özelliği azalmaktadır.
Ayrıca işgücü ücretlerinin bölgelere göre farklılıklar göstermesi halinde, ücretlerin nispeten düşük olduğu bölgeler kuruluş yeri seçiminde ağırlık kazanır. Günümüzde birçok ülkelerde yapılan toplu sözleşmeler sonucu bölgeler arası ücret farklılıkları azalmasına rağmen, bu faktör birçok ülkelerde önemini korumaktadır. Genel olarak yığılma olan bölgelerde ücretler daha fazladır. Fakat kırsal bölgelerde nitelikli işgücünün olmaması, işgücü potansiyelinin düşük olması ve özellikle dışsal ekonomilerin çok düşük düzeyde olması gibi faktörler kırsal bölgelerin kuruluş yeri avantajlarını azaltmaktadır.
3.3.4. Yardımcı Hizmetlerin Kuruluş Yeri Seçimi Üzerindeki Etkileri
Burada yardımcı hizmetler kapsamına, taşıma hizmetleri, bakım ve onarım gibi teknik hizmetler, araştırma ve geliştirme hizmetleri, bilgi işlem, hukuk ve vergi danışmanlığı, sigortacılık, piyasa araştırması, reklamcılık, toptancılık ve perakendecilik, stoklama gibi ticari hizmetlerle, bankacılık leassing ve factoring gibi finansal hizmetler girmektedir. Söz konusu yardımcı hizmetler bizzat teşebbüs bünyesinde kurulan hizmet üniteleri tarafından sağlanabileceği gibi, bunların tedarik piyasalarından temini yoluna da gidilebilir.

Dolayısıyla belirli bir konumdan söz konusu yardımcı hizmetlerin tedarik edilip edilemediği, edilebildiği takdirde maliyeti ve tedarik süresi ile ne miktarda tedarik edilebildiği bu konumun kuruluş yeri avantajlarını belirleyen önemli faktörlerden biridir.
Belirli bir konumdan bu tür yardımcı hizmetlerin uygun bir fiyatla karşılanmaması halinde, ya bu konumda faaliyette bulunmaktan vazgeçilecek ya da gerekli yardımcı hizmetleri üreten hizmet birimlerinin de aynın konumda kurulması yoluna gidilecektir. İkinci alternatifin seçilmesi durumunda, kurulacak hizmet ünitesinin en azından minimum ekonomik ölçek büyüklüğünde kurulması, ayrıca kurulan kapasitenin de tam kapasitede veya civarında çalıştırılabilmesi gerekmektedir. Aksi halde işletmenin maliyet yapısı olumsuz yönde etkilenir.
3.3.5. Kredi ve Devlet Yatırımlarının Kuruluş Yeri Seçiminde Etkileri
Genellikle kredi veren kuruluşların kontrol amacıyla kendi bulundukları bölgelerde gerçekleştirilen yatırımların finansmanına öncelik tanıdıkları varsayımı günümüzde geçerliliğini kaybetmektedir.
Değişik yörelere göre farklılık gösteren devlet yardımları, önleyici tedbirleri ve yasakları ise, kuruluş yeri seçiminde etkili olan bir faktördür. İşsizliğin azaltılması, büyük şehirlere göçün önlenmesi, bölgeler arası gelir farklılıklarının azaltılması, çevre kirliliğinin engellenmesi gibi çok çeşitli amaçlarla devlet belirli bölgelere yapılan yatırımları çeşitli teşvik tedbirleriyle cazip kılma yoluna gidebilir. Bu durumda bu bölgelerin kuruluş yeri avantajları artar. Bu tür teşvik tedbirleri, devletin;
***8226; Bu yörelerde alt yapı tesislerini gerçekleştirmesi ve başlıca dışsal ekonomileri artırıcı tedbirler alması,
***8226; Bu yörelerde yatırım yapan teşebbüslere gelir vergisi indirimi, gümrük muafiyeti, düşük faizli kredi temini, projelendirme de yardımcı ve destekçi olma, satış garantisi ve amortismanda kolaylık sağlama,
gibi dolaysız tedbirler alması şeklinde olmak üzere iki şekilde sağlanabilir.
Bazı durumlarda devlet belirli yörelerde ***8211; özellikle bazı sanayi kollarına ilişkin olarak- yatırım yapılmasını yasaklayabilir veya yatırım yapmayı zorlaştırıcı tedbirler alma yoluna gidebilir. Bu durumda söz konusu yöreler kuruluş yeri seçilme özelliklerini tamamen kaybederler ya da bu yerlerin kuruluş yeri avantajları azalır.
3.4. İşletmenin Üretim Fonksiyonuna İlişkin Kuruluş Yeri Faktörleri
Kuruluş yeri seçiminde dikkate alınacak alternatif coğrafi konumlarda üretim sürecinin gerektirdiği şartların sağlanması gerekir. Kuruluş yeri seçiminde önemli olan bu şartların başlıcaları:
***8226; Mümkün kuruluş yerinin jeolojik özellikleri,
***8226; Mümkün kuruluş yerinin iklim özellikleri,
***8226; Mümkün kuruluş yerinde gerçekleştirilmesi mümkün olan ölçek ekonomileri(İçsel ekonomiler veya teknik yığılma avantajları),
olmak üzere üç grupta toplanabilir. Bu üç etki faktörü grubuna ayrıca
***8226; Çevre kirlenmesi
***8226; Üretim sürecinin şekli faktörlerini de dördüncü ve beşinci etki faktörleri olarak ilave etmek yerinde olur.
Gerekli jeolojik şartların belirli bir konumda doğal olarak bulunmaması halinde suni olarak sağlanması yoluna gidilebilir. Bunun için gerekli yatırım harcamaları söz konusu konumun kuruluş yeri seçimi avantajlarını azaltır.
Belirli bir konumun iklim özellikleri de hem işgücünün verimliliğini ve hem de ***8211; bazı sanayi kollarında- üretim süreci için sağladıkları olumlu (veya olumsuz) şartlarla üretim maliyetini olumlu veya olumsuz yönde etkileyerek kuruluş yeri seçiminde etkili olur.
3.5. İşletmenin Pazarlama Fonksiyonuna İlişkin Kuruluş Yeri Faktörleri
Bu faktörler ilerdeki bölümlerde daha ayrıntılı olarak incelenecektir. Burada en önemli husus, üretimin ancak satılabildiği takdirde değer kazanmasıdır.

3.6. İşletmenin Taşıma Fonksiyonuna İlişkin Kuruluş Yeri Faktörleri
İşletmenin taşıma faaliyetleri;
***8226; Tedarik merkezinden üretim merkezine taşıma faaliyetleri (girdilerin taşınması)
***8226; İşletmenin üretim sürecini oluşturan üretim aşamalarından bazılarını veya tümünü farklı konumlara yerleştirilmesi halinde üretim aşamasından, üretim aşamasına taşıma faaliyetleri( yarı ürünlerin veya parçaların taşınması),
***8226; Üretim merkezinden talep merkezlerine taşıma faaliyeti( ürünlerin taşınması) şeklinde üç grupta toplanabilir. Bu taşıma faaliyetleri sırasında ortaya çıkan taşıma faaliyetlerini etkileyen faktörlerde ***8211;kuruluş yeri seçimine ilişkin olarak;
***8226; Taşıma mesafesi
***8226; Taşınan malın (girdi, yarı ürün, parça, ürün) özellikleri
***8226; Ulaşım şebekesinin ve taşıma aracının nitelikleri
***8226; Taşınan mal miktarı şeklinde dört grupta toplanabilir.
3.7. Dışsal Yığılma Ekonomilerinin Kuruluş Yeri Seçimine Etkileri
Yığılma avantajlarının işletme iktisadına ilişkin olarak en uygun sınıflandırılması, yığılma avantajlarının öncelikle;
***8226; İçsel ekonomiler,
***8226; Dışsal ekonomiler şeklinde ikiye ayrılması, dışsal ekonomilerin ayrıca;
***8226; Aynı sektörde meydana gelen yığılmadan kaynaklanan dışsal ekonomiler ve
***8226; Farklı sektörlerde meydana gelen yığılmadan kaynaklanan dışsal ekonomiler
Şeklinde ikiye ayrılması şeklindeki sınıflandırma olarak kabul edilmektedir. Dışsal ekonominin kuruluş yeri seçimi üzerindeki etkileri aşağıdaki faktörlerden kaynaklanmaktadır:

a) Üretimin toplandığı bölgelerde genellikle alt yapının devlet tarafından gerçekleştirilmiş olması
b) Yığılma bölgelerinde işletmeler veya teşebbüsler arası iş bölümü nispetinin yüksek olması
c) Yığılma bölgelerinde girdilerin tedarik edilmesine ve ürünlerin pazarlamasına ilişkin uygun şartların daha çok mevcut olmasından kaynaklanmaktadır.
d) İşletmelerde kuruluş yeri seçimine ilişkin modeller

makalenin devamı ve tablolar ektedir

Nüve Forum
Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Tags
değerlendirilmesi, hazırlanması, projelerinin, yatırım

Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-KodlarıKapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Açık



Bütün zaman ayarları WEZ +2 olarak düzenlenmiştir. Şu anki saat: 13:26 .