Akışkanlar dinamiği -venturi rejimi - reynolds sayısı- sınır tabakası | Absisyon Tabakası | Ozan Tabakası Nasıl Oluştu? | Buzul - Bir yamaçtan aşağı yavaşça hareket eden kalın buz tabakası | Bu da Sıvı Sigara |

Yağlama, birbiriyle sürtünme durumunda olan yüzeyler arasına yaglayici bir rnadde konulmasiyla SURTUNME'yi denetleyerek, asınmayi azaltma islemidir. Sivilar, katilar ve gazlar gibi cesitli maddeler yaglayici olarak kullanılabilir. En cok kullanılan tür, petrol türevleri olan mineral yaglardir.

Ama hangi yaglayici kullanılirsa kullanılsın, üç temel yaglama biçimi vardir:
Sınır yağlaması; sıvı tabakası yağlaması; karışık yağlama.

Sınır yağlaması: Sınır yaglamasi, ya büyuk agirlik ve yüzeyler arasında düsük kayma hizi oldugu durumda ya da elverissiz yüzey geometrisi nedeniyle yeteri kadar yaglayici maddenin bulunmadigi durumda kullanılir. Butün agirlik, yiizeyler arasındaki, cok moleküllü ince yag tabakasi tarafından cekilir.
Bircok hayvansal ve bitkisel yagın, etkili bir sınır yaglamasi saglayarak, sürtünmeyi ve asınmayi onemli ölcüde azaltabildigi uzun süredir bilinmektedir. Sozgelimi, eski Misirliların, arabalarının dingillerini don yagiyla yagladikları sanılmaktadir. Bu dogal organik maddelerdeki yaglayici, stearik ya da oleik asit gibi , yüksek molekül ağırlıkli bir yag asididir (bir HIDRO-KARBON'dan türetilen organik asit). Bu yag asitlerinin molekülleri, uzun zincirler bicimindedir. Tepkimeye giren metal yüzeylere, güclü bicimde tutunabilirler. Bu tepkime, düşük kesme mukavemetli bir «sabun» tabakasi yaratarak, metali korur ve sürtünmeyi azaltir. Rafine edilmemis mineral yaglar, yüksek oranda yag asidi icermediklerinden,iyi sınır yaglayicilan degillerdir. Ama rafine edilmis mineral yağlara, yüzde 0,5-5 yag asidi eklenmesiyle, etkili sınır yaglayicilar elde edilebilir.
Ozellikle çetin cevre koşullarında ya da kirlenmenin en aza indirilmesi gerektigi zaman, sınır yaglama yapma amaciyla ceşitli kati yaglayicilar da kullanılabilir. Baslica kati yaglayicilar arasında, molibden disülfat (MoSz), grafit ve politetrafltioroetilen sayilabilir.

Sivi tabakasi yaglamasi:
Dönen ya da kayan yüzeylerdeki aşınmayi azaltmanın en iyi yolu, katılari, bir yaglayici madde tabakasiyla birbirinden ayirmaktir.
Yaglayici, bir sivi ya da gaz olabilir ve yükü geken tabaka, ya yüzeylerin hareketiyle ya da basınç altında sivi gonderilerek olusturulabilir.
Sivi tabakasi yaglamasının temel ozelligi, yüzeylerin birbirlerinden, sınır yaglayicilar tarafından olusturulan tabakalardan oldukca kalın olan tabakalarla ayrilmalaridir.
Bu durumda ortaya cikan teksürtünme,yaglayici maddenin viskoz sürtünmesidir ve böylece sürtünme, sınır yaglamasının onda birine indirilmis olur. Sivi tabakalarının olusumunu etkileyen ana etmenler, yük, yüzeylerin gorece hizi, yaglayicının viskozitesi ve yaglayici bir gazsa, gazın yogunlugudur.
Sivi tabakasi yaglama ya da hidrodinamik yaglama kurami, 1883'te demiryolu araçlarının dingillerini yaglamak icin elverisli yontemler gelistirmis olan Beauchamp Tower'ın deneysel çalişmalarına dayanmaktadir. Bu çalismaların sonuçları, 1886'da Osborne Reynolds'un klasik sivi tabakasi yaglamasi kuramını ortaya cikarmasını saglamıştır. Bir şaftın yataklar içinde dönüşü, hidrodinamik yağlamanın ilkesini ortaya koyar.
Şaftın yatak icinde dönebilmesi icin, yatak lie şaft arasında küçük bir bosluk olmasi gerekir. Bu nedenle şaft, donmedigi zaman. yatagın icinde dismerkezli olarak durur. Şaft yatak icinde donmeye basladigi zamansa, yaglayici sivi, daralan kanala dogru çekilir ve basıncın artmasina yolaçar. Bu basinç, şaftı yeniden merkezsel duruma iter ve şaft ile yatağın iç yüzeyi arasında bir yaglayici tabakasinın olusmasını saglar. Bazi kosullarda, sozgelimi motorun çalıştırıldığı anda, bir tabaka bulunmadigından. sınır yaglamasi durumu ortaya cikar.
Bazi yataklarda görülen cok yüksek basınçlar nedeniyle de yüzeylerin yerel esnek cokmeleri, "elastohidrodinamik yaglama" adi verilen bir duruma yolacar. Birçok dişlide, donen yatakta, kamada ve bazi yumusak lastik contalarda elastohidrodinamik yaglama kullanilir. Bir hidrodinamik yatagın planlanmasi sırasında, çalışma sicakliginın ve basıncın yaglayici madde üstündeki etkisi göz online alınmalidir, Bazi sistemlerde, sınır yaglamasi ile sivi tabakasi yaglamasi aynı anda bulunur ve buna «kansik yaglaman adi verilir.

Yaglayicilar:
Bircok yaglama sisteminde, dogrudan mineral yaglari kullanilir. Ancak bunlar, bazi maddelerle zenginlestirilirler. Mineral yagı, ortalama molekül agirligi 150 (hafif makina yaglarındaki) ile 1 000 (dişli yaglarındaki) arasında olan. bir hidrokarbon karisimidir. Yaglar genellikle, Otomobil Mühendisleri Birligi (Society of Automotive Engineers: SAE) tarafından saptanan bazi sayisal degerlerle gosterilen viskozitelerine gore sınıflandirilirlar. Sozgelimi SAE degeri 30 olan bir yagm. 25-C sicaklikta 180-280 santistok (cSt) arasmda bir viskozitesi vardir.Uygun zenginlestirici maddeler kullanilarak degisik kosullarda degişik SAE degerleri taşıyan yaglar yapilabilir.

Bunlara<<mültigrat yagları>> adi verilir.

Bazi kosullarda, sozgelimi yaglandiktan sonra, bir daha acilmayacak bicimde kapatilan yataklarda ve bakimın zor oldugu kirli ortamlarda, yüksek viskoziteli yaglayici kullanmak gerekir. Bu amaçla gresler gelistirilmiştir. Gresler genellikle, metal sabunla (bir organik asidin metal tuzu) ya da kille kalın laştirilmiş mineral yaglarıdir. Yaglarda oldugu gibi gresde de zenginlestirici maddeler kullanılabilir.
Aynı kosullarda, sozgelimi cok yüksek sicakliklara ulaşan hava aracları motorlarında, mineral yag bazli bir yaglayici madde ile gerekli ozelliklerin saglanmasi olanaksizdir. Bu durumlarda, daha pahali sentetik yaglayicilar kullanilir. Bunlar arasında esterler, diesterler (asitler ile ALKOL'lerin tepkimesinden elde edilen bilesimler) ya da silikonlar yeralir.

kaynak 4
3.cilt / s.2303-2304