Anadolu beylikleri | Anadolu beylikleri | Anadolu | Anadolu Ateşi | Mu uygarlığı ve Anadolu |

Selçukluların egemenliği döneminde Anadolu tam bir birlik ve bütünlük içindeydi. Ancak, 1243'te Moğolların saldın sına uğrayan Selçuklu Devleti yıkılınca daha önce tek bir devleti oluşturan toplumun küçük parçalara bölündüğü görüldü. Anadolu'nun yirmiyi aşkın yerinde küçük, yöresel devletçikler kuruldu. Bunlar beylikler diye anılıyordu ve böylece başlayan Anadolu beylikleri dönemi XVI. yüzyılın ortalarına kadar sürecekti.
Dağılan Selçuklu imparatorluğunun topraklarını aralarında bölüşen beylikler, uygarlık, toplum düzeni ve devfet yönetimi bakımlarından, Anadolu * Selçuklu Devîeti'nin, daha küçük Ölçüler içinde sürdürülmesinden başka bir şey değildi. Askerlik hizmetleri bile Selçuklu örneğine göre, düzenlenmişti.' Anadolu beylikleri kendilerini ayrı ayrı Selçukluların mirasçısı ve .devamı saydıkları için onların başlattığı uygarlığı ve kalkınma çabalarını aynı yönde yürütmeğe Özen gösterdiler. Gene her tarafta yollar yapılıyor; kervansaraylar kuruluyor; her tarafta camiler; medreseler, sağlık tesisleri, tekkeler, imaretler yükseliyor; toplumun Örgüt yapısında eskiden ayrılmamağa dikkat ediliyordu,
Dilbiriiği buyruğu
Beylikler döneminin, geleceği de, etkileyen özelliklerinden biri dil ve kültür alanlarında oldu, Selçuklular dil ( olarak Farsça ve Arapçaya önem vermişlerdi. Buna karşîhk beyliklerde Türkçe ön plana geçti. Özellikle Konya ye çevresine yerleşmiş olan Kara-manoğullan Beyliği'nde yazışma ve konuşmanm Türkçe olması buyrukla istenmişti, 3u girişim Türkçenin gelişmesine ve halkın konuştuğu dilin, işlenerek zenginleştirilmesine büyük etki yaptı.
Anadolu beyliklerinin varlığı kendi gelişmeleriyle tehdit altına girdi. Bunlardan Bursa'ya yerleşmiş olan Osmanoğulları Bizans'tan toprak kazanarak hızla buyuyor ve güçleniyordu. Çok geçmeden de beylil Çanakkale Üzerinden Avrupa'ya taşmıştı.
Osmanlıoğulları Beyliği.Osmanoğullan yeterince güçlendikten sonra Anadolu'daki beyliklere yöneldiler ve bunlara teker teker son vererek topraklarım kendi ülkelerine katmağa başladılar. XV. yüzyıl başlarında beyliklerin Osmanlı mülkü içinde eritilmesi işlemi tamamlanmış gibiydi.
Ancak, bir olay 1402'de bu gelişmeyi durdurdu. O yıl Yıldırım Bayezit ile Timur arasında Ankara'da yapilan savası Bayezit kaybetmiş, bu da devletin bütünlüğünü sarsmıştı. Nitekim savaş sonunda Bayezit'in <*Juliann-dan Çelebi Sultan Mehmet Amasya'ya çekilerek hükümdarlığım ilan e-dince ilk bölünme gerçekleşzaİs oldu. Ankara da yeni beyliğe eklenmişti. Bu XV. yy an ikinci yansında Fatih'in, Karaman Beyliği'ni sona erdirmesiy-le de Anadolu'da beylikler dönemi sona ermiş oldu.
Aydınoğulları.XIV.yy.da Aydın ve İzmir yöresinde egemenlik kuran beylik.Germiyanoğullanndan Aydınoğlu Mehmet Bey tarafından Menderes yöresinde kuruldu (1330). Oğlu Umur Bey zamanında beylik en canlı dönemini yaşadı. Yunanistan, Mora ve Ege adalarına seferler yapıldı, ganimetler elde edildi. Fakat papa tarafından gönderilen Haçlı ordusunun İzmir'i alması (1344) ve Umur Beyin öldürülmesiyle gerileme dönemi başladı Kardeşi Ayasuluk emîri Hızır Bey Haçlılarla anlaşmak zorunda kaldı, 1390*da da beylik tamamen Osmanlı egemenliğine girdi.
Dulkadirogulları. XIV. yy .da Maraş ve Elbistan yöresinde kurulan beylik.
Dulkadır emîri -Zeyneddin Karaca Şey tarafından 1339'da Elbistan'da kuruldu. Bir sure sonra Memlûklerin saldırısına uğrayarak Eretnaoğlu Mehmet Beye sığman Karara Bey, Memlûklere teslim edilerek asıldı. Daha sonra beylik babadan oğula geçerek 1521'e kadar devam etti ve bu tarihte' Osmanlı ülkesine katıldı.
Karamanoğulları. Orta Anadolu'nun güneyinde yaşayan bir Türkmen boyunun kurduğu beylik.
Moğol istilâsından kaçarak Anadolu'ya gelen bu Türkmen boyu, Keykubat I tarafından Ermenek bölgesine yerleştirilmişti (1228). Selçuklu. Devleti yıkılınca Karaman Bey bağımsız bir beylik kurdu. Karamano-ğulları Selçuklularla, Moğollarla ve Osmanlılarla uzun süre mücadele halinde kaldılar. 1397'de Yıldırım Baye-zit Konya'yı alarak Karamanoğlu Ali Beyi öldürterek beyliğe son verdi. Fakat, Ankara Savaşı'ndan sonra Karamanoğlu Mehmet Bey beyliği yeniden kurdu (1402). Mehmet Bey 1407'de TUrkçeyi resmî dil ilân ederek Farsr çayı resmiyetten kaldırdı. Murat II'-nin' Anadolu Seferi Kara man oğullarını da baş eğmek zorunda bıraktı. Osmanlılarla anlaşma yapılarak Koso-va Savaşı'na asker gönderdi. Fakat Murat II ölünce genç Fatih'in tahta geçmesinden yararlanmak isteyen Ka-ramanoğulian yeniden başkaldırdı-Ur. Fatih Sultan Mehmet buna saldırıyla karşılık verdi; bu saldırı sonunda Karaman halkı İstanbul'a sü rülerek şehirler yağmalandı. 1471'de yapılan ikinci saldırıda Aksaray, E-regli ve Çarşamba halkı da İstanbul'a sürüldü,. *Fatih 1473'te Otlukbeli'n-de. Uzun Hasan'ı yendikten sonra Karaman ülkesini temelli ele geçirdi. Sadece' İçel'de beylik süren Karamanoğlu Kasım Bey kaldı; o da Cem Sul-tan'ın tarafını tutunca Bayezit II tarafından öldürtüldü (1483).
Mengüçoğulları. XIU. yy.da Erzincan, Kemah, Divriği ve Şebinkarahisar'da hüküm süren beylik.
Beyliğin kurulduğu bu şehirleri, Mengücük Gazi'ye, Malazgirt. Savaşı'nda gösterdiği yararlıktan dolayı Alparslan verdi (1072). Mengücük Gazi'-nin oğlu İshak'tan sonra Mengucük-ler, Kemah-Erzincan kolu ve Divriği kolu diye ikiye ayrıldı. Bir süre sonra da Moğol istilâsı ile ortadan kalktı. Mengücükler, bulundukları bölgedeki şehirleri geliştirmişler ve kültür hayatınıu gelişmedim sağlamışlardı.1
Menteşeoğulları. XIII. yy. sonlarında Muğla yöresinde egemenlik kuran beylik.
Selçukluların uçbeylerinden Kara Beyin kurduğu (1282) beylik, Menteşe Bey zamanında oldukça genişledi) İzmir ve çevresi alındı. Ayrıca Ege Denizi'ndeki adalara seferler yapıldı. Menfeşeoğlu Mesut Bey adalara çok Önem verdi, Rodos yolunu elde tutarak Haçlı donanmasını dağıttı. XIV. yy on' başında Anadolu'nun en güçlü beyliği durumuna geldi. Sonra post kavgası yüzünden bölünerek zayıfladı. XV. yyon başlarında Osmanlılara bağlı bir sancak haline geldi (1424).
Ramazanoğulları. XIV. yy .da Âdana bölgesinde kurulan beylik.
Ramazanoğullari Beyliği Moğol istilâsından kaçarak Çukurova'ya yerleşen, Üçok Türkmenlerinin Yüregir boyu beylerinden Ramazan Bey tarafından kuruldu. Beylik uzun süre Memlûklere bağlı yaşadı. Osmanlıların Mısır ve Suriye'yi almasından sonra Osmanlı, ülkesine katıldı.

Kaynak:12
1.cilt / s.91-92-93

» Nüve Forum » kütüphane » Coğrafya ve Tarih » Bölgelere göre tarih » Anadolu tarihi »