DEĞİŞKENLİK GÖSTEREN BİR ÇiĞIR

Vistül'ün çığırı, özgün nitelikli birçok parçaya ayrılır: Yukarı Vistül önce bir güney-kuzey eksenine, daha sonra da güneybatı-kuzeydoğu eksenine göre akan bir dağ selidir.
Vadi, ırmağın birbirini izleyen boğaz ve geçitlerle aştığı billursu kütleleri yarar. Orta Vistül'de ırmağın vadisi Krakow'dan başlayarak bir alüvyon ovası (Sandomierz havzası) halinde genişler.
Irmak, Karpatlar'dan gelen akarsu kollarıyla (San ve Dunajec) kabarır. Lysa Gora sıradağları ve Lublin yaylası arasındaki bir geçitten sonra ırmak, büyük Polonya ovasına açılır ve bir güneydoğu-kuzeybatı eksenine göre (Rostocze kırığı) Mazovya'yı ka-teder.
Vistül, böylece Ukrayna'dan gelen Bug gibi önemli akarsuları alan geniş bir ırmağa dönüşür ve buzul yakınındaki kanalların sularını toplar. Aşağı Vistül, Bydgoszcz'in aşağı kesiminde, bir güney-kuzey eksenini izleyerek Mazurya ve Pomeranya'nın (ya da Pomerze) tepelerini ayıran dar bir geçitten geçer.
Yatağı deniz düzeyinin birkaç metre üstünde olan ırmak, çok yavaş akar ve alüvyonlarını, Gdansk koyunun dip tarafında yer alan geniş bir deltada biriktirir.

"TARİHSEL" BİR IRMAK
Soğuk karasal iklimin egemen olduğu bir bölgenin ırmağı olan Vistül'ün Vol-ga'nınkine benzer bir rejimi vardır. Çığırının üst kesiminde, çok düzenli olan rejimi, dağ etkileri gösterir ve özellikle, Beskidler'in üstündeki karların eridiği döneme denk düşen mart-nisan aylarında sulan kabarır. Kara etkileri San'la birleşme noktasından başlayarak kendini gösterir: Rejim daha düzenli hale gelir, ilkbahar taşkınlarının da etkisi azalır.
Kuvvetli yaz sıcakları nedeniyle bir bölümü buharlaşan yaz yağmurlarının ırmağın debisi üstünde pek etkisi yoktur. Buna karşılık, kısa süreli ama şiddetli yerel yaz fırtınaları, taşkınlara yol açar.
Vistül'ün Polonya ovasmdaki rejiminin düzenliliği, ırmağın Ortaçağ'dan beri kullanılan, ulaşıma elverişli bir yol olmasını sağlamıştır. Orta Avrupa ve Baltık denizi arasında büyük bir geçiş yolu oluşturan ırmak, önceleri ırmağın sol kıyısına egemen kayalıklı bir burun üstüne kurulan (Stare Miasto mahallesi) Varşova gibi eski kentlerin bölgede yerleşmesini sağlamıştır.
Ama, öte yandan, önemli bir ırmak olması, engebeleri seyrek bir ovada geniş biçimde yayılması, Vistül'ün, Galiçya ile Rusya Polonyası arasında sınır görevi üstlenmesine yol açmıştır. Wieprz ve Narew arasında sıralanan kaleler ırmağın geçmişte oynadığı bu role tanıklık ederler.
Polonya'nın birleşmesiyle, Vistül başlangıçtaki ticaret ve iç kesime sızma ekseni rolüne yeniden kavuştu. Havzasının yayıldığı alan, öbür havzalarla bağlantılı olarak ırmağın büyük ulaşım yollan oluşturmasını sağladı: Vistül, Notec ve Warta aracılığıyla Odra (Öder) ile, Bug ve Pripet aracılığıyla da Dnieper ile birleşmiştir.