Cilt, sayfaları bir arada tutmaya ve korumaya yarar. BASIM endüstrisinde kullanılan ciltleme çeşitleri: ikiye ayrılır: Okunurken açık durabilen kitaplar için tipo ciltleme biçimi; sürekli açık durabilen defterler için kırtasiye biçimi. Tipo ciltleme de (bu ciltleme biçiminin, TİPO BASKI ile ilgisi yoktur) kendi içinde üçe ayrılır:
Kitaplık tipi:
baskı tipi;
perfekt tip.

1980'lerde bile, perfekt ciltleme biçimi dışında, hiç bir ciltleme yöntemi bütünüyle otomatikleşememiştir. Günümüzde ciltçilik, yüzlerce yıllık el işçiliğinin makinalaşmış biçimleri olan otomatik ve yarı otomatik makinalarla yapılmakta ve hâlâ çok miktarda el emeğine gereksinme duyulmaktadır.

Kitaplık tipi ciltleme: Bu tip ciltlemede, kitapların sürekli kullanıma dayanabilmesi için, bez ya da deri kapaklar kullanılır. Kitap, dergi ve benzeri yayınların sayfaları teker teker değil, bir kağıdın iki yanma dizilmiş 32, 16, 12. 8 ya da 4 sayfa olarak basılır. Makinalar, bunları katlayıp kestikten sonra 64, 32, 24, 16 ya da 8 sayfalık bölümler (ya da formalar) haline getirir. Bölümler, kit „pta yeraiacaklan sıraya göre, bir harman makimasındaki sepetlere gönderilir. Çalışması için birkaç teknisyen gerektiren bu makinalar, belli sayıdaki formaları, hareketli bir bant üstünde, döner tutaçlar ya da maşalar yardımıyla kitap haline getirir. Böyle bir makina saatte 5 000 kitap çıkarabilir.
Formalar bir araya gelince, sayfaların sırası kontrol edilir, bir preste sıkıştırılır ve yarı otomatik bir makinada dikilir. Kitaplık tipi ciltlemede, cildin daha dayanıklı olması için, sırt bölüme makinayla üç ya da dört şerit eklenir. Kitabın sırtı, sırt şeritlerinin daha iyi yapışmasını sağlamak için tırtıklandırılır. Cilt kapağının dayanıklılığını artırmak için kitabın ilk ve son sayfalarını astara yapıştırmak ya da dikmek gerekir.
Kitabın sırtına esneyebilen bir yapıştırıcı ya da polivinil asetat çözeltisi (plastik tutkal) sürülür. Bu işlem, elle çalıştırılan ve yapıştırma için ruloları ve fırçaları olan bir makinayla yapılabildiği gibi, yapıştırıcıyı süren ve kurutan tam otomatik bir makinayla da yapılabilir. Kitap, üç bıçaklı bir giyotine sokularak, sırt bölümü dışındaki kenarları düzeltilir ve kambura işlemi jçin hazır olur. Kambura işleminde kitabın sırtına dışbükey, iç kenarına ise içbükey bir biçim verilir.
Cilt üstünde daha sonra kaymaların ortaya çıkmaması için. yuvarlaklaştırilan sırt ezilir, yani bölümlerin sırt kenarları dövülerek dudak denen küçük çıkıntılar oluşturulur. Eskiden çekiç kullanılarak yapılan bu işlem, günümüzde, büyük bir merdariıe ya da -levhası bulunan özel bir ezme makinasıyla yapılmaktadır. Günümüzde, saatte 350 kitap işleyebilin hidrolik makinalar, kambura ve ezme işlemlerini birlikte yürütür.
Kitaplık tipi ciltlemede kullanılan kapaklar, iki parça mukavvadan oluşur. Biri kalın, biri ince olan bu iki mukavva, astarlar]ile dikiş şeritlerini tutabilmesi için, ince bir aralık bırakılarak birbirine yapıştırılır. Astar ve şeritler, aralığa yerleştirildikten sonra tutkallanır. Bir başka kapak tipinde, üstünde dikilmiş bölümleri bir arada tutan kirişlere uyan delikler bulunan mukavvalar kullanılır. Kirişler bu deliklerden geçer ve çekiçle dövülerek preslenir. Kapaklar takıldıktan sonra, artık kitap kaplanabilir.
Kitap kaplamada maroken, dana derisi, çirişi: pamuk bez, yapay deri, naylon ve bez kullanılır. Eğeı kapak bütünüyle deri ya da başka bir nitelikli gereçten yapılmışsa tam ciltli, köşeleri ve sırtı deriden yapılmışsa yarım ciltli, yalnız sırtı deriyle kaplanmış-sa çeyrek ciltli diye adlandırılır.
1825 yılına kadar tipo ciltleme böyle (ustalarır yüzyıllardan beri yapmakta olduğu gibi) yapıldı. 183f yılında, ciltlemede otomatikleşmeyi sağlayan, kapakları ayrı yapma (taslama) düşüncesi ortaya atıldı Modern bir kapak taslama makinası, mukavva ve be; bıçakları ile kapak yapma bölümlerinden oluşur. Cil gereci makinaya, rulo halinde makaralarla verilir.

Baskı tipi ciltleme: Eskimiş kitapların onarımı v( sınırlı sayıda basılan kitapların ciltlenmesi dışında, ki taplık tipi ciltleme, yerini, baskı" tipi denen ciltlem' yöntemine bırakmıştır. Bu yöntemde, makinalar sü rekli üretimi sağlamak için, gereç taşıyan konveyör lerle birbirine bağlanır. Kapaklar ayrı hazırlandığından. sürekli üretim olanaklıdır, ama tam otomatikleşme henüz sağlanamamıştır. Harman çekme ve dikim, tıpkı kitaplık tipi ciltlemede olduğu gibi yapılır. Bu işlemlerden sonra kitap bir kaplama (ciltleme) maki-nasına girer. Kapak astarları kitaba yapıştırıldıktan sonra, kitap, kapağın durduğu yere doğru yükselir ve kitabın sırtı, kapağın sırtına yapışır. Kitap mukavvaları da. astarların üstüne düşer ve yapışır. Kapakları takılan kitap, makinadan çıkarak bir prese girer.

Perfekt tipi ciltleme: Günümüzün en gelişmiş ciltleme makinaları, kağıt kapaklı kitap üretmede kullanılan perfekt tipi ciltlemede kullanılmaktadır. Kağıt cilt. dikişliler kadar sağlam olmamakla birlikte, otomatikleşme derecesi ve hızı bakımından en ekonomik olanıdır. Baskıdan çıkan bölümler, hareket eden bir bantla taşınırken, otomatik olarak toplanır ve sayfalar sıraya konur. Kitap sırtı, düzeltilerek tırtıklan-dırılır. Sırta bez yapıştırıldıktan sonra, kağıt kapak tutkallanır. Son düzeltme, üç bıçaklı bir giyotinle bir anda yapılır.

Başka yöntemler: Katalog ve not defterleri için kullanılan ve pek dayanıklı olmayan bir yöntem de,
mekanik ciltleme'dır. Sayfaların bir kenarında açılan deliklerden metal ya da plastik bir tel, spiral ya da tarak biçiminde geçirilir. Karşılıklı dişleri birbirine geçerek kapanan taraklar, gerektiğinde, aradan bir sayfa çıkarmayı olanaklı kılacak biçimde açılabilir. Daha yalın ve ucuz yöntemler arasında, telle zımbalama yöntemi sayılabilir. Zımbalama kalamazo, üstten zımbalama ya da sırt dikişi biçiminde olabilir. Kalamazo zımbalama, bölümlerin birbiri içine girdiği dergi ve benzeri yerlerde kullanılır. Zımbalanacak dergi, ortadan açılır ve kesme makinasının tablasına oturtulur. Bir makaradan gelen tel, arkadan sokularak, tıpkı tel zımbada olduğu gibi, ucu birbirine doğru kıvrılır.
Ayrı ayrı formaları bir araya getirmek için de, sırt dikişi denen yöntem kullanılır. Tel, sayfaların kenarından önden arkaya doğru geçirilir ve iki ucu birbirine doğru kıvrılır. Benzer bir yöntem de, kenar-sap-lama'dıv. Kısa olan teller, sayfaların tümünü bir yüzden öbür yüze kadar delemediği için, iki yüzden ayrı ayrı zımbalanır.

Kırtasiye tipi ciltleme: Defterikebirlerin ve muhasebe defterlerinin bütün sayfaları birbirinin aynı
olduğundan, karmaşık toplama ve harmanlama işlemlerine gerek yoktur. Sayfalar yalnızca katlanır ve güçlü şeritlerle makinada dikilir. Sayfa boyları büyük olduğundan, forma dışları pamuk ipliğiyle takviye edilir. Astarlar da, linotip ciltlemede olduğundan daha kalındır. Sırt tutkallanıp, üç kenarı düzeltildikten sonra, defter, sırasıyla sırt verme ve pres makinalarına gider.
Astar gereci olarak deri, bez ya da branda kullanılabilir. Kapak mukavvalarını sertleştiren bir madde, kitabın sürekli açık durmasını sağlayan körük'e uygulanır. Körük, kat kat mukavva ve kağıttan oluşur. Kitabın sırtını sıkıca kavrayarak kapaklara bitişir. Son olarak da, kaplama gereciyle astarlar yapıştırılır.
Klasör tipi gevşek ciltleme yönteminde, dikme ve yapıştırma yoktur. Ucuzluğundan dolayı bu yöntem, kırtasiye tipi ciltleme alanında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu yöntemde sayfalar ya iki ağır kapak arasına sıkıştırılır ya da açılıp kapanabilen halkalar yardımıyla kapaklara tutturulur.

Nüve Forum » kütüphane » Kültür » Sanat » El sanatları

Kaynak:4
2.cilt / s.363-367