Giriş

Klasik eğitim anlayışında öğretmen, bilgiye sahip olan ve o bilgiyi alıcılara aktaran tek kaynak olarak
görülmektedir. Ancak günümüz teknolojisinde bilginin elde edilmesi ve kullanılmasında yaşanan
gelişmeler, öğretmenin sınıf içerisindeki rolünü değiştirmektedir. Öğretmen, sadece bilgiyi depolayan ve
onu öğrenciye sunan tek kaynak olma işlevinden çok, öğrenciyi bilgiye yönlendiren kişi halini almaktadır.
Bu anlayışla, zannedilenin aksine öğretmenin sınıf ortamındaki etkinliği ve sorumluluğu daha çok
artmaktadır.
Bilgisayar destekli öğretim, Mühendislik ve Teknik Eğitim alanındaki “Bilgisayar Destekli Tasarım
(CAD) ve Bilgisayar Destekli İmalat (CAM)” gibi ders konularına uygulanabilmektedir. AutoCAD,
tasarım ve imalata yönelik hazırlanmış bir program olmasına rağmen, yapılan bu çalışma ile AutoCAD’in
AutoLISP ve DCL yardımıyla eğitime yönelik bir işlevi de yerine getirmesi amaçlanmıştır.
Daha verimli öğretimin yapıldığı ortamları hazırlamak, modern eğitim anlayışının kaçınılmaz bir gereği
olmuştur. Klasik ders anlatım biçimi göz önüne alındığında, özellikle teknik konularda eğitim veren,
çizim ve grafik ağırlıklı derslerin okutulduğu okullarda, konuların öğrenilmesindeki zorluklar dikkati
çekmektedir. Çünkü bu derslerin anlatımında görsellik katma ve pratik yapma imkanı sınırlıdır. Hem
görselliği hem de pratik yapmayı arttıracak bir ders materyali özelliğinde olan bu çalışmada, mesleki ve
teknik okullarda verilen Tasarı Geometri dersi içerisinde, öğrencilere kavratılmasında sıkıntı yaşanılan
Görünürlük Prensiplerinin bilgisayar destekli olarak, örnek bir uygulama üzerinde çözüm yapılarak
anlatılmasını sağlayan bir bilgisayar programı hazırlanmıştır. Program, kullanıcı tarafından konu
başlığının seçilmesiyle başlamaktadır. Öncelikle ekrana örnek soru gelmekte ve konunun anlatımı bu
örnek üzerinde adım adım gerçekleştirmektedir. Her adımda gerçekleştirilen işlemle ilgili temel
açıklamalar ve bir sonraki işleme geçiş ise diyalog kutularıyla sağlanmıştır. Konu anlatımının
tamamlanmasının ardından, istenirse programdan çıkmadan anlatım tekrar ettirilebilmektedir.

Bilgisayar ve İnternet’in eğitim alanında kullanılmasının yaygınlaşmasıyla, hem öğretmenlerin ders
materyali hazırlama ve geliştirme faaliyetleri artmış hem de Bilgisayar Destekli Eğitim (BDE) ve bunun
bir alt birimi olan İnternet Üzerinden Eğitim (İÜE) gibi yeni uygulama alanları ortaya çıkmıştır.
Davranış bilimcilerinin yaptıkları incelemelere göre, zaman sabit tutulmak üzere insanlar; Okuduklarının
%10’unu, işittiklerinin %20’sini, gördüklerinin %30’unu, gördükleri ve işittiklerinin %50’sini,
söylediklerinin %70’ini, yapıp söylediklerinin ise % 90’nını hatırlamaktadırlar [1]. Bu incelemeler ışında
BDE’de yapılmak istenen de öğretici ile alıcı(öğrenci) arasındaki en iyi etkileşimi sağlamaya çalışmaktır.
BDE, eğitimin zaman ve mekandan bağımsız olarak yürütüldüğü; öğretim ve sunum aracı olarak
kullanıldığı bir eğitim modeli olarak tanımlanabilir [2]. BDE’de öğretim boyunca öğrenciler bilgisayarda
programlanan dersle etkileşim halindeyken öğretmen bir rehber, bilgisayar ise öğrenme ortamı rolünü
üstlenmektedir [3].

Tasarı Geometri Ve Görünürlük Prensipleri

Uzay problemlerinin çözümü ve grafik olarak temsillerini sağlayan yöntemlerin tümünü kapsayan bir
bilim dalı olan tasarı geometri, öğretimi zor olan derslerden biridir [4]. Derse ait konuların anlatımı ve
daha iyi anlaşılması için çözülen örnekler çok zaman almakta ve bu da öğrencinin motivasyonunu
bozmaktadır. Hazırlanan bu çalışmayla daha verimli bir öğretim ortamının oluşması amaçlanmaktadır.
Tasarı Geometri de, yeteri kadar izdüşümlerle tanımlanması istenen şekillere ait sınır doğrularını ve bu
doğrularla ilişkin yüzeyleri her zaman görmek mümkün olamaz. Bunun için, hangi doğrunun görünür,
hangisinin görünmez olduğunu ilgili izdüşümlerinde belirtmek gerekir. Teknik resimde, görünen doğrular
sürekli düz çizgi, görünmeyen doğrular da kesik çizgilerle belirtilir [5].
Görünürlüğe ait bazı prensipler [5]:
1. Görünüşleri sınırlayan çizgiler daima görünür çizgilerdir.
2. Bakış doğrultusuna göre bir doğru düzlemin arkasında bulunuyorsa, düzlemin sınır çizgileri içinde
kalan kısmı görünmeyeceğinden doğrunun bu kısmı kesik çizgi ile belirtilir.
3. İzdüşümlerinde kesişmiş gibi görünen iki aykırı doğrudan hangisinin görünür olduğunu saptamak
için, kesişmiş gibi görünen noktadan (diğer izdüşümdeki uzaklıkları araştırmak için) yer eksenine
dik taşıma çizgisi çizilir. Komşu izdüşümde yer ekseninden uzak olan nokta görünür, diğeri
görünmez olur. Sonuç almada, kotlu izdüşüm kurallarını da hatırlamak ve komşu izdüşümdeki
analizi buna göre yapmak faydalı olur.

Hazırlanan Program

Hazırlanan program, AutoCAD ortamında, AutoLISP ve DCL programlama dili kullanılarak, Tasarı
Geometri konuları içerisinde yer alan “Görünürlük Prensipleri” konusunu açıklamalı olarak, adım adım
öğretilmesine imkan sağlamaktadır [6-8]. Programa ait genel akış diyagramı Şekil 1’de verilmiştir.
Program, AutoCAD ortamında ilgili konu başlığının kayar menüden seçilmesi ile başlar (Şekil 2).
Görünürlük tespitinin yapılacağı örnek bir soru, açıklayıcı diyalog kutusuyla birlikte ekrana gelir (Şekil 3-
A). Gerekli açıklama okunduktan sonra diyalog kutusundaki onay düğmesine basılınca, ekrana bir sonraki
işlem basamağına ait açıklayıcı diyalog kutusu ve bahsedilen işlemi gerçekleştirmek üzere olan bir kalem
figürü belirir (Şekil 3-B). Buradaki diyalog kutusunun onaylanmasıyla kalem hareket ederek çözümü
yapılan örneğin alın izdüşümü üzerindeki 1 noktasından yataya doğru bir çizgi çizilir. Bu çizgi yardımıyla
prizmanın alın izdüşüm düzlemindeki görünürlüğü tespit edilir ve prizmanın yataydaki izdüşümlerini
kesinceye kadar çizgi devam ettirilir. Bu çizgi aynı zamanda bakış doğrultusunu (BD-I) meydana getirir
(Şekil 3-C). Bu işlem prizmanın diğer kesişen kenarları için de uygulanır.
Alın izdüşüm düzlemindeki görünürlüğü tespit etmek için, alın izdüşüm düzleminde kesişmiş olan
prizmaya ait kenarların, yatay izdüşüm düzleminde, BD-I doğrultusuna göre en yakın olanına bakılır. En
yakın olan kenar ve bunu takip eden kenarlar çizim üzerine nokta ile işaretlenir. Buna göre eşlenik (alın
düzleminde) düzlemde görünür olan kenar belirlenir. Görünürlüğü tespit edilen kenar kalın sürekli çizgi
ile koyulaştırılır (Şekil 3-D). Bu tip prizmatik parçalarda, kenarlardan birine ait görünürlüğün tespit
edilmesi diğer kenarlarında birbirleriyle olan durumunu ortaya çıkarır. Bu uygulamada da tespit edilen ilk
kenara göre diğer kenarların görünürlüğü tespit edilmiştir (Şekil 4-A). Benzer işlemler yatay izdüşüm
düzlemindeki görünürlüğü tespit etmek için yapılır. Yatayda kesişen kenarlara ait kesişme noktası olan 2
(Şekil 4-A), alın izdüşüm düzlemine bir çizgi ile taşınır. Bu ışın yatayda görünürlüğü tespit etmekte
kullanılacak olan bakış doğrultusunu (BD-II) oluşturmaktadır (Şekil 4-B)
Bakış doğrultusu üzerinde kesişen kenarlar nokta ile belirlendikten sonra, BD-II’ye en yakın nokta,
görünür durumda olan kenarı belirler (Şekil 4-C). Kısaca, alın izdüşüm düzlemi için, BD-I’e göre, 1’
noktası 1’’ noktasının arkasındadır. Bu uzaklık farkına göre 1 noktasına ait OD doğrusu görünür, diğerleri
görünmez. Yatay izdüşüm düzlemi için, BD-II’ye göre, 1’’ noktasının kotu 1’ noktasından daha büyük
olduğundan, 2 noktasına ait OB doğrusu görünür., diğerleri görünmez. Bu tespitin ardından görünür olan
kenarlar koyulaştırılarak prizmanın yatay izdüşüm düzlemindeki görünen ve görünmeyen bütün kenarları
tespit edilmiş olur (Şekil 4-D)

Sonuç ve Öneriler
Bu çalışmada, teknik amaçlarla eğitim verilen kurumlarda öğretimi yapılan Tasarı Geometriye ait
konulardan biri olan, Görünürlük Prensiplerinin, öğrenciler tarafından daha etkin ve verimli bir şekilde
öğrenmelerini sağlayacak, yardımcı ders materyali niteliğine sahip bir bilgisayar programı hazırlanmıştır.
Program, bir öğreticinin rehberliğinde, alıcı(öğrenci) için görselliği ve daha fazla pratik yapma imkanı
sağlamaktadır. Bu durum, öğrenci ve öğreticilere bilgiyi paylaşma ortamı sunmasının yanında, etkileşimli
bir iletişim ortamı sağlamaktadır.
BDE, bireylerin zamanlarını daha iyi şekilde değerlendirmelerine olanak sağlamaktadır. Bilgi ve
becerilerin herkes tarafından rahatlıkla kullanılabildiği bu eğitim modelinde, sadece yazılı metine dayalı
değil, ses, renk, interaktiflik, animasyon, simülasyon, gibi algılamayı ve öğrenmeyi zevkli olduğu kadar
kolay hale getiren görsel ve işitsel araçların eklenebilmesi özelliğiyle, bilgilerin akılda kalıcılığını
arttırarak, ezbere dayalı eğitimin olumsuzluğunu ortadan kaldırmaktadır [8]. Zaman ve mekana bağlı
sınırlamaları ortadan kaldırmak suretiyle alıcıların(öğrencilerin) öğretici yardımıyla yada kendi
kendilerine öğrenmelerini etkin kılmaktadır. Bu türde hazırlanmış öğretim programlarının öğrenme
hedeflerine ulaştırmada başarılı olduğu daha önce yapılan çalışmalarda tespit edilmiştir [9-11].
Bu tür bir çalışma ile ilgili olarak, ileride yapılacak daha kapsamlı bir çalışmada; ders konularının sayısı
arttırılabilir, kapsamı genişletilebilir ve uzaktan eğitime uygun hale getirilebilir.
Günümüzde bilgisayar ortamlı iletişim hem geleneksel hem de uzaktan öğretim veren kurumlar tarafından
benimsenmekte ve bu ortamın eğitimde kullanımı tüm dünyada hızla yayılmaktadır. Günümüze kadar
bilgisayarın eğitimde alışılagelmiş kullanımı bilgisayar destekli eğitimle (BDE) sınırlıyken, internet’in
sınırları aşan esnekliği konuya yeni bir boyut kazandırmaktadır. Bu durum öğreticileri, yeni öğrenme ve
öğretme modelleri geliştirmeye yöneltecektir.

PDFnin Tamamı İçin Tıklayın