Dinler

Evrensel bir olgu sayılan din, insanlara, anlamadıkları ve korktukları hayat, ölüm, ıstırap gibi kavramları açıklama olanağı verir. Ayrıca, dualarla, kurbanlarla, ibadetlerle, olayları yaratan esrarlı güçlere başvurarak, olayların akışını değiştirme ümidini açığa vurur. Dünyadaki çeşitli dinler arasında çoktanrıcı (politeist, Yunanca polus, birçok; theos, tanrıdan) dinlerde, birçok kutsal varlığa tapılır: tektanncılar ise tek bir tanrı tanırlar.
Çoktanrıcı dinler daha eskidir. Bu dinlerde, İlkçağ'da Mısır, Yunanistan ve Roma'da olduğu gibi, genellikle «uzmanlaşmış» ilâhlara (Bolluk, Savaş, Aşk Tanrısı ve tanrıçaları) tapılır. Bu tanrılar pek çok efsaneye konu olur ve bu efsaneler bütünü *mi-tolojiyi oluşturur.
Tektanrıcı büyük dinler ise, eskilik sırasına göre, Musevîlik, "'Hıristiyanlık ve İslâm dinidir. Şu veya bu alanın tanrısı yoktur; tanrı tektir ve evrenin görünür görünmez her parçasını o yaratmıştır.

başka bir hayat
Dinî inanç, mantıktan veya bilimsel gözlemden tamamen ayrı ve bağımsız bir inanışlar bütününe dayanır. Bu inanışlar kuşaktan kuşağa gelenekler ve öğrenim yoluyla sürüp gider. Ve çoğu zaman, kutsal metinlerde (Mısırlıların Ölüler Kitabı, Hintlilerin Veda'ları, hıristiyanların Kutsal Kitap'ı ve müslümanların Kur'-an'i) açıklanır. Bu metinlerde genellikle dini yaymış olan peygamberlerle ermişlerin hayatı ve erdemleri de anlatılır. Dogma'lardan (temel inanışlardan) başka, bir de ahlâk, yani i-nanmışların, öteki dünyada kurtuluşu hak etmek için uymaları gereken kanunlar ve yasaklar bütünü tanımlanır.
Gerçekten, ister İlkçağ putataparlt-ğı (paganizm; Latince köylü anlamına gelen pagan'dan), ister günümüz inanışları olsun, dinlerin çoğu, ölümden sonra başka bir hayatın varlığını öğretir. Bu ruhun ölümsüzlüğüne inanış başka başka biçimlerde ifade edilebilir: Hindulara görebaşka bir vücutta yeniden canlanma; hıristi-yanlara göre ise ölülerin dirilmesi gibi.

tapınma
Tanrıya saygı ve tapınma, yani bir anlamda kutsal sayılanın anlamı, ö-zel yetkiler bağışlanmış din adamları sınıfının düzenlediği bütün törenleri (ayinler, sunular, ilâhilerle yürüyüşler, kurban vermeler) kapsayan bir ibadet yöntemiyle dile getirilir.
Bu törenler ve ibadet biçimleri son derece değişik gösterilerdir ve bunlar, hemen hemen bütün sanatların anlatım öğelerinin (şarkı, *dans, şi-ir, resim, müzik, mimarhk v.b.) kökeni olmuştur.
Animist (canlıcı) denilen bazı dinler, tanrıları doğal öğelerle (rüzgâr, ırmak, yanardağ, ateş v.b.) bir tutar ve bunlara özel biçimlerde tapınır: sözgelimi, Japonların şinto dini böyledir. Bazen, tanrılar resimlerde veya heykellerde (putlar) insan veya hayvan biçimlerinde tasvir edilir ve ilâhî kuvvetlerin kişileşmiş şekli sayılan bu resim ve heykellere tapınılır, insanlar, uygarlıklarının ve dinlerinin özelliklerine göre tanrılarının onuruna, görkemli yapılar kurmuşlardır: tapınaklar, kiliseler, camiler.

din ve toplum
Dinlerin, insanlığın gelişiminde temelde ve çok önemli etkisi olmuştur: her şeyden önce bütün uygarlıklar, dinlerin çevresinde kurulmuştur; insanlar, din uğruna savaşmış, birbirlerinden nefret etmiş, hattâ birbirlerini acımasızca öldürmüşlerdir.
Tarihin her döneminde dinî otoriteyi ellerinde tutanlar, büyük bir saygı gördükleri için, dinler yüzyıllar boyu siyasal kurumlara egemen olmuştur, îlkçağ'ın bazı hükümdarlarına (Mısır firavunu, Roma imparatoru) tanrıymış gibi tapıhrdı. Hıristiyanlıkta, «iktidarı tanrıdan alan monarklar» olduklarını öne süren imparatorlar ve krallar, tanrının dünyadaki yüce temsilcisi olan papanın otoritesine boyun eğmek zorundaydılar. . Çağdaş toplumlarda, dinin önemi belirli biçimde azalmış sayılır. Gerçi eğitimde dinin etkisi hâlâ duyulmaktadır, ancak sayıları giderek artan birtakım insanlar kendilerine tanrıtanımaz demekte ve gerek davranışlarıyla, gerek ahlâk kurallarıyla, her tür tanrının varlığını inkâr etmektedirler; bunlar, özellikle maddecilerdir.


kılıcın ucunda
Doğruya yalnız kendilerinin vardıklarına inanan, kendileri gibi düşünmeyenlere eziyet eden bütün yobazlar, öteden beri hep «Tanrı bizimledir!» diye bağırırlar. «Kâfirler»e (müslü-manlara böyle diyorlardı); «pu-tataparlara» (Hintliler, zenciler); «dinden sapmışlara» (pro-testanlar, katharlar) kendi dinlerini kabul ettirmek isteyen hıristiyan yobazları bu amaçla sayısız savaşlara giriştiler (*Haçlı Seferleri ve İspanya'nın yeniden fethi gibi). Engizisyon keşişleri büyücülerle dinsizlere (inanmayanlara) çeşitli işkenceler ettiler.
Çoğu zaman din savaşları yeni yeni topraklar ele geçirmek (Güney Amerika'da, Uzakdoğu'da) veya iktidara geçmek için bir aracı olmaktan öteye gidememiştir. Sözgelimi, 1562'den 1598'e kadar Fransızları ikiye bölen din savaşları sırasında, büyük senyörler arasındaki siyasal rekabet, din kavgası kadar etken olmuştur. Bu iç savaşlar, cinayet ve kıyımlarla sürdürülmüştür.


» Nüve Forum » kütüphane » Din ve Felsefe » Dini İnanç Gelenek ve Akımlar » Müslümanlık


kaynak 12
cilt;1 - syf: 401-402-403