Sasani sanatı temelde bir saray sanatıdır ve hükümdarın iradesi her yerde kendini duyurur. Akamanışlar döneminde olduğu gibi saraylar, Sasani mimarisinin en ünlü anıtlarını oluşturur. Ardaşir Fin (İ.S. 224-241) yaptırmış olduğu Firuzâbâd Sarayı en eski ve aynı zamanda en eksiksiz Sasani anıtıdır: Bir yanda kabul salonlarının yer aldığı yapılar, Öte yanda da konut olarak kullanılan yapılar yer alır.

Sarayın ortasında genişçe bir havuz bulunur. Akamanışlar dönemi mimarlarının yeğlediği ahşap çanlar yerine, Sasanüer iki öğeden yararlandılar: Bunların biri Parthlardan aldıkları beşik tonoz, öbürü de köşe bingisi üstüne yapüan kubbeydi. Kubbeli ve tonozlu salonlar, Sasani saraylarında (Tak-ı Bostan, Kasrışirin) görkemli bir biçimde birbirini izler. Kayalar üstüne alçak kabartmalara değer veren Sasani hükümdarları, kayalık yalıyarlara büyük boyutlu kabartmalar yaptırmışlardır. Tak-ı Bostan'dakiler dışında, tümü de, Sasani sülalesinin çıktığı ülke olan Fars'ta bulunur. Bu kabartmalarda işlenen tema her zaman için kralın yüceltilmesi olmuş ve bu, at üstündeki kralın düşmanını yere devirirken gösterilmesi biçiminde canlahdırılmıştır; ayrıca kral, tanrısal unvanını alırken, vergi getiren halkları huzuruna kabul ederken, av partnerine kaülırken gösterilmiştir (Tak-ı Bostan, Nakşi Rüstem, Bişapur, Nakşi Receb).

Nüve Forum » kütüphane » Kültür » Sanat » Geleneksel sanatlar

Saray yaşamındaki lüks ve gösteriş merakı, küçük el sanatlarının oluşmasına da katkıda bulundu; bunlar arasında mücevhercilik ve dokumacılık oldukça gelişti ve bu alanlarda değerli ürünler ortaya kondu. Mücevher ustaları, ibrikler ve çeşitli kap kaçak yaptılar, ama en çok raslanan biçim, yuvarlak ve krallık motifiyle süslü tabak ya da tepsiydi. Sasanilerin dokudukları en güzel kumaşlar ipeklilerdir; IV. yy'a kadar Çin'den satın alman ipekli kumaşlar, bu tarihten sonra içerde dokunmaya başladı. Sarayların içi koyu renkli duvar kaplamalarıyla örtülürdü. Kralların nakışlarla süslü zengin görünümlü giysüeri vardı. Bu ipekli dokumalarda işlenen klasik dekorlar, av ve savaş sahneleriyle, birbirini yenmeye çalışan insan ve hayvan figürlü sahnelerden oluşuyordu; bu dokumalar büyük ün yapmıştı ve gelenek Bizanslı, Suriyeli ve Mısırlı dokumacdara aktarıldı.
Eskiçağ Pers sanatının son evresini oluşturan Sasani sanatı, bir bakıma İran'daki İslam sanatının Öncüsü olarak kabul edilir.

Nüve Forum » kütüphane » Kültür » Sanat » Geleneksel sanatlar

kaynak 3
10.cilt / s.3745-3746