SAVAŞ MOTİFLİ KİLİM VE HALILAR DÜNYAYI ETKİLEDİ Afganistan'da dokunan savaş motifli kilim ve halılar dünyada yeni bir sanat akımını yarattı. Rus tankları, kaleşnikof tüfekler, füzeler ve savaş uçaklarının yanı sıra Amerikan doları, Amerikan bayrağı ve Türk bayrağı gibi bir çok motifin kullanıldığı kilim ve halılar Arap ülkelerinin yanı sıra Avrupa, Amerika ve Avustralya'da evleri süslemekle kalmıyor aynı zamanda müzelerde sergileniyor.
Yıllardır savaşın gölgesinde yaşayan Afganistan halkı; Rus işgalinden, 2001 yılındaki Amerikan saldırısına kadar savaş adına yaşanan tüm olumsuzları beynine ve tarihine kazırken aynı zamanda da yeni bir sanat akımına imza attı. İha muhabiri AMRUDDİN GURBAN'ın haberine göre, ülkenin en büyük geçim kaynağı olan kilim ve halı dokumacılığında yıllardır kullanılan savaş motifleri Avustralyalı ve Avrupalı sanat bilimcileri tarafından 21. yüzyılın savaş sanatı geleneği olarak tanımlandı. Arap ülkeleri, Avrupa, Amerika ve Avustralya'nın büyük ilgi gösterdiği halı ve kilimler aynı zamanda müzelerde sergilenmeye başladı.
Süregelen savaş yılları ve fakirlik bunun sonucunda da açlık, Afganistan halkının en büyük sorunu oldu yılar yılı. Çocuğundan yaşlısına geçimlerini sağlamak için yapabilecekleri en önemli iş ise halı dokumacılığıydı. Savaş tankları, silahlar, bombalar ve füzeler ise onlar için hiç yabancı değildi. İleride yüzyılın sanatının birer yaratıcısı olacağının bilinci dışında zihinlerine ve kalplerine kazınan savaşı, dokumalarında kullanan Afganlılar bu geleneğe hiç ara vermeksizin 30 yıl boyunca devam ettirdiler. Verilen kayıplar, çekilen acılar ve savaşa duyulan nefreti onlar dünyaya halı ve kilimlerindeki farklı motif ve dokumalarla duyurdular.
Ancak bir çoğu ne seslerinin duyulduğundan ne de yaptıkları işin yer yüzünde bir sanat olarak kabul gördüğünden bihaber konu ile ilgili sorulan sorulara ilginç yanıtlar verdiler.
Halı ve kilim dokuma okulu Afgan Action Müdürü Yama Salehi; "Burada fakir ailelerin 15 yaşını doldurmuş çocuklarını alıp onlara 6 ay boyunca dokuma kursu veriyor ve ihtiyaçlarını karşılamaya çalışıyoruz. Halıcılıkta sağlık önemli ve bu konuda öğrencilerimiz sağlığını ön planda tutarak onlara her zaman doktor hizmeti sunuyoruz. Okuma yazma bilmeyenlere okuma yazma öğretmeye çalışıyoruz. Halı ve kilim dokumacılığı önemli bir iş, bu işi bilinçli yapmalarını sağlıyoruz" dedi.
Seid Cavad isimli dokumacı; "Ben bir yılda kursiyerlik yaptıktan sonra dokuma işine başladım. Daha sonra da dokuma öğretmeni olup öğrencilere ders vermeye başladım. Yedi yıldır bu işi yapıyorum. Halı dokumacılığı Afganistan'da bir mecburiyet. Para kazanmak için bu işi yapmak zorundasın. Başka bir mesleğim olsaydı bu işi yapmazdım herhalde, çünkü insan sağlığı açısından zararları var. Ekonomik olarak en iyi getirisi olan iş bu. Ülkemizde eğer savaş olmasaydı durumumuz daha farklı olurdu" dedi.
Afganistan Halı Üreticileri ve İhracaatçılar Birliği Halı seçicisi Haji Satar savaş motifli halıların tarihçesine inerek; "Silah ve tank motiflerinin yer aldığı halı dizaynları Rus ordusunun Afganistan'ı işgalinden sonra Herat şehrinde dokunmaya başlandı. İlk olarak bu silah resimlerinin yer aldığı küçük boyutlarda halılar üretilmeye başlandı. Bu dizaynlar zamanın Afgan Cumhurbaşkanı Taraki döneminde halıları süsledi. Bir dönem tamamen yok olmuştu ama yeni savaşların halkın hayatını etkilemeye başlamasıyla tekrar piyasaya çıktı. Bu halı dizaynları, özel ve eğitimli dizaynırların elinden çıkmış değil; bunlar tamamen halkın zihnine kazınmış savaş kalıntılarının birer parçası. Afganlılar köylerini ve şehirlerini yakan bu silahlara olan tepkilerini ettiklerini kendi yöntemleriyle dile getirmişlerdir" şeklinde konuştu.
Afganistan Halı Üreticileri ve İhracaatçılar Birliği Başkanı Kari Alim, "Halı Afganistan'da eski zamanlardan bu yana belli bir kural ve dizayna göre dokunmuştur. Halı ve kilim dokumacılığı Afgan halkının ekmek teknesi olmuştur. Afganistan çok milliyetli bir ülke olduğu için savaş yıllarında halı dokumacılığını başka milletlerde öğrenmiştir. 20 yıl önce halıyı sadece Türkmenler Özbekler dokuyorlardı. Ama savaş yıllarında bu sanata başka kavimler de ilgi duydular ve dokumasını öğrendiler. Aslında Halı bir Türkmen el sanaatıdır. Yeni hükümetle beraber dünyada düzenlenen halı sergilerinde yer alıp Afgan halısını temsil etmeye başladık. Sergilerde Afgan halısı hak ettiği yeri buldu. 2007 yılında Çin'de ve Amerika'da yapılan halı sergilerinde birincilik ödüllerini kazandık. Amerika'da ki sergide Hal Muhammadi halısı birinciliği kazandı. Her yıl Amerika ve Avrupa'da yılın rengi belirleniyor ve bu tonlar dahilinde üretimler başlıyor. Bizim halkımız belirlenen renkler doğrultusunda kendi iç dünyasını dokumaya başlıyor. İşte, savaşların Afganistan'a ve Afganistan halkına getirdikleri ve götürdükleri, halkın savaşa ve silahlara olan tepkisi halı ve kilimleri süsülüyor yıllardı. Onlar seslerini bu şekilde duyurabiliyor ancak. Şimdi kısmi olarak da olsa Afganistan barışa ulaştı bunun değerini bilmeli ve buna sımsıkı sarılmalı ve sahip çıkmalıyız" diye konuştu.
Abdullah Ağa isimli halı tüccarı her halının kendine özgü bir hikayesi vardır derken; "Ben 40 yıldır halıcılıkla uğraşıyorum ve halı konusunda bir çok kişiden daha bilgiliyim diyebilirim. Bizim zihnimize işlenenler halılarımıza işlendi. Afganistan'da bu tip desenler pek rağbet görmüyor ama yurtdışından talep oldukça fazla. Bahmal, omurga Beşiri gibi halı desenlerimiz ise dünyaca ünlü sergilerde birincilik ödülüne layık görüldü" dedi.
Halı satıcısı olan Muhammet Ömer, bizim halılarımız tarih kitabı gibidir diyerek; "Bu halılarda savaşın her aşamasını görebilirsiniz. Rusya'nın Afganistan işgaline nereden başlayıp nerede noktaladığını, hangi silahların kullanıldığını, Amerikan saldırısından Taliban'ın Afganistan'a nasıl geldiğini ve kimin desteklediğini, Kuzey Afganistan'da yaşayan Türk asıllı Özbek ve Türkmenlerin biniciliklerini ve savaş kalıplarını göstermektedir. Savaş olmasa böyle bir sanat akımına sahip olur muyduk bilmiyorum, ama savaşı da bu şekilde ölümsüzleştirmek çok acı. Keşke silahların yerinde beyaz güvercinler olsaydı" diyerek duygularını ifade etti.
Muhammet Kazim isimli Halıcı ise; "Çok zor yıllar yaşadık savaşla birlikte çok acı çektik. 8 yıldır halı dokumacılığı yapıyorum, kendi dokumalarımda savaşı ve silahları ben de kullandım. Bu halıları biz dokuyoruz ama ne satın alıyoruz ne de evimizde kullanıyoruz çünkü kötü anılarla dolu motifler var onlarda. Ama ne ilginçtir ki, dokuma tezgahına oturduğumuzda yine aynı konu ve desenlerin içine dalıp gidiyoruz. 30 yıldır süre gelen savaşın işlendiği kilim ve halılar dünyanın dört bir yanından ilgi görüyor.

H2